Насельніцтва Азербайджана

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Статыстыка росту насельніцтва і сельскага насельніцтва ў перыяд 1958-2006 гг.

Насельніцтва Азербайджана ў сярэдзіне ХХ стагоддзі ўвайшло ў стадыю бурнага росту, што забяспечваецца ў асноўным высокім натуральным прыростам сялян азербайджанскай нацыянальнасці. У выніку насельніцтва рэспублікі за стагоддзе вырасла ў 4 разы, а доля азербайджанцаў ва ўсім насельніцтве павялічылася з 58% да больш чым 90%. У пачатку ХХ стагоддзя Азербайджан працягвае заставацца адным з лідэраў па прыросце насельніцтва ў Паўночным паўшар'і: выключаючы афрыканскія краіны, у 2010 годзе яго апярэджвалі толькі Мексіка і Індыя. Аднак працягваецца дэмаграфічны выбух пагражае краіне перанасяленне, хоць яго пагроза здымаецца традыцыйна стабільным адтокам лішкаў маладога насельніцтва, пераважна мужчынскага полу, зарубежнымі. Адной з дэмаграфічных праблем рэспублікі застаецца селектыўны аборт, яшчэ больш ўзмацняе існуючыя палавыя диспророции. У урбанизационном плане дамінуючую ролю ў рэспубліцы гуляе Бакінская агламерацыя, па памеры шматкроць якая пераўзыходзіць усе іншыя гарадскія населеныя пункты.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Год Насельніцтва
тыс. чал.
Гарадское Сельская
Тысяч чал. Доля Тысяч чал. Доля
1897 1806,7 305,1 16,89 % 1501,6 83,11 %
1908 2014,3
1911 2056,5
1912 2131,6 237,4 11,14 % 1894,2 88,86 %
1913 2339,2 555,9 23,76 % 1783,3 76,24 %
1914 2068,9 438,2 21,18 % 1630,7 78,82 %
1915 2308,1
1916 2385,9
1917 2353,7 560,2 23,80 % 1793,5 76,20 %
1920 1952,2 405,8 20,79 % 1546,4 79,21 %
1923 1863,0 486,0 26,09 % 1377,0 73,91 %
1924 2128,7
1925 2162,9 522,6 24,16 % 1640,3 75,84 %
1926 2313,7 649,5 28,07 % 1664,2 71,93 %
1928 2417,4 681,9 28,21 % 1735,5 71,79 %
1929 2494,0 716,5 28,73 % 1777,5 71,27 %
1930 2569,5 750,9 29,22 % 1818,6 70,78 %
1931 2673,6 811,6 30,36 % 1862,0 69,64 %
1932 2784,6 893,6 32,09 % 1891,0 67,91 %
1933 2891,0 970,0 33,55 % 1921,0 66,45 %
1934 2869,6 922,1 32,13 % 1947,5 67,87 %
1935 2933,8 977,0 33,30 % 1956,8 66,70 %
1936 3004,3 1029,3 34,26 % 1975,0 65,74 %
1937 3082,6 1070,2 34,72 % 2012,4 65,28 %
1938 3167,4 1112,2 35,11 % 2055,2 64,89 %
1939 3205,2 1156,8 36,09 % 2048,4 63,91 %
1940 3274,0 1212,0 37,02 % 2062,0 62,98 %
1941 3331,8 1239,8 37,21 % 2092 62,79 %
1942 3157,1 1195,5 37,87 % 1961,6 62,13 %
1943 2918,1 1138,1 39,00 % 1780,0 61,00 %
1944 2776,7 1105,8 39,82 % 1670,9 60,18 %
1945 2705,6 1118,5 41,34 % 1587,1 58,66 %
1946 2734,5 1159,9 42,42 % 1574,6 57,58 %
1947 2740,5 1163,1 42,44 % 1577,4 57,56 %
1948 2699,3 1110,1 41,13 % 1589,2 58,87 %
1949 2732,6 1149,1 42,05 % 1583,5 57,95 %
1950 2858,9 1252,3 43,80 % 1606,6 56,20 %
1951 2933,5 1320,2 45,00 % 1613,3 55,00 %
1952 3056,5 1379,3 45,13 % 1677,2 54,87 %
1953 3149,3 1440,6 45,74 % 1708,7 54,26 %
1954 3191,9 1537,5 48,17 % 1654,4 51,83 %
1955 3277,2 1584,6 48,35 % 1692,6 51,65 %
1956 3374,8 1617,0 47,91 % 1757,8 52,09 %
1957 3484,3 1665,4 47,80 % 1818,9 52,20 %
1958 3595,0 1711,3 47,60 % 1883,7 52,40 %
1959 3697,7 1767,3 47,79 % 1930,4 52,21 %
1960 3815,7 1835,2 48,10 % 1980,5 51,90 %
1961 3973,3 1946,7 48,99 % 2026,6 51,01 %
1962 4118,2 2018,3 49,01 % 2099,9 50,99 %
1963 4218,1 2088,8 49,52 % 2129,3 50,48 %
1964 4369,0 2163,9 49,53 % 2205,1 50,47 %
1965 4509,5 2238,8 49,65 % 2270,7 50,35 %
1966 4639,8 2300,3 49,58 % 2339,5 50,42 %
1967 4776,5 2382,9 49,89 % 2393,6 50,11 %
1968 4887,5 2444,9 50,02 % 2442,6 49,98 %
1969 5009,5 2503,7 49,98 % 2505,8 50,02 %
1970 5117,1 2564,6 50,12 % 2552,5 49,88 %
1971 5227,0 2632,3 50,36 % 2594,7 49,64 %
1972 5338,9 2706,9 50,70 % 2632,0 49,30 %
1973 5444,0 2777,0 51,01 % 2667,0 48,99 %
1974 5543,8 2854,1 51,48 % 2689,7 48,52 %
1975 5644,4 2921,3 51,76 % 2723,1 48,24 %
1976 5733,7 2993,3 52,21 % 2740,4 47,79 %
1977 5828,3 3065,4 52,60 % 2762,9 47,40 %
1978 5924,0 3128,2 52,81 % 2795,8 47,19 %
1979 6028,3 3200,3 53,09 % 2828,0 46,91 %
1980 6114,3 3247,5 53,11 % 2866,8 46,89 %
1981 6206,7 3301,5 53,19 % 2905,2 46,81 %
1982 6308,8 3355,9 53,19 % 2952,9 46,81 %
1983 6406,3 3407,0 53,18 % 2999,3 46,82 %
1984 6513,3 3459,8 53,12 % 3053,5 46,88 %
1985 6622,4 3524,5 53,22 % 3097,9 46,78 %
1986 6717,9 3588,0 53,41 % 3129,9 46,59 %
1987 6822,7 3651,3 53,52 % 3171,4 46,48 %
1988 6928,0 3722,6 53,73 % 3205,4 46,27 %
1989 7021,2 3805,9 54,21 % 3215,3 45,79 %
1990 7131,9 3847,3 53,94 % 3284,6 46,06 %
1991 7218,5 3858,3 53,45 % 3360,2 46,55 %
1992 7324,1 3884,4 53,04 % 3439,7 46,96 %
1993 7440,0 3928,5 52,80 % 3511,5 47,20 %
1994 7549,6 3970,9 52,60 % 3578,7 47,40 %
1995 7643,5 4005,6 52,41 % 3637,9 47,59 %
1996 7726,2 4034,5 52,22 % 3691,7 47,78 %
1997 7799,8 4057,8 52,02 % 3742,0 47,98 %
1998 7876,7 4082,5 51,83 % 3794,2 48,17 %
1999 7953,4 4064,3 51,10 % 3889,1 48,90 %
2000 8032,8 4107,3 51,13 % 3925,5 48,87 %
2001 8114,3 4149,1 51,13 % 3965,2 48,87 %
2002 8191,4 4192,6 51,18 % 3998,8 48,82 %
2003 8269,2 4237,6 51,25 % 4031,6 48,75 %
2004 8349,1 4358,4 52,20 % 3990,7 47,80 %
2005 8447,4 4423,4 52,36 % 4024,0 47,64 %
2006 8553,1 4502,4 52,64 % 4050,7 47,36 %
2007 8666,1 4564,2 52,67 % 4101,9 47,33 %
2008 8779,9 4652,2 52,99 % 4127,7 47,01 %
2009 8897,0 4727,8 53,14 % 4169,2 46,86 %
2010 8997,6 4774,9 53,07 % 4222,7 46,93 %
2011 9111,1 4829,5 53,01 % 4281,6 46,99 %
2012 9235,1 4888,7 52,94 % 4346,4 47,06 %
2014 9477,0 5041,8 53,20 % 4435,20 46,80 %

У 2014 годзе Дзяржаўны камітэт статыстыкі Азербайджана ацаніў колькасць насельніцтва краіны ў 9 млн. 477 тыс.[1], пры гэтым адзначаючы, што больш за мільён грамадзян краіны з гэтага ліку пражывалі за межамі краіны (у Расіі, Турцыі, Украіне і іншых краінах), каля 120 тыс. на тэрыторыях, якія кантралююцца сіламі НКР, і каля 240 тыс. з'яўляліся замежнымі грамадзянамі, якія пражываюць у Азербайджане[2].

Гарадское насельніцтва на 1 ліпеня 2013 года складала 53,1% ад насельніцтва, а сельская — 46,9%[3]. Мужчыны склалі 49,7% ад агульнага насельніцтва, жанчыны — 50,3%, гэта значыць на кожныя 1000 мужчын прыпадае 1013 жанчын[3].

Чаканая працягласць жыцця тых, хто нарадзіўся складае 72.6 года, у тым ліку ў мужчын — 69.9 гадоў, у жанчын 75.4 гадоў. (Дадзеныя на 2008 год).

На 01.01.2014 г. насельніцтва Азербайджана складала 9 як 477 тыс. Чал[1].

У 2010 годзе ў Азербайджане нарадзілася 165,6 тыс. Дзяцей, нараджальнасць складае 18.5 на 1000 чалавек. У сярэднім на кожную жанчыну на працягу ўсёй яе жыцці даводзіцца два народжаных дзіцяці.

У 2010 годзе памерлі 53,6 тыс. Чалавек. Смяротнасць складае, па дадзеных 2010 года, 6.0 смерцяў на 1000 чалавек[4].

Шчыльнасць насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Ўзрасла і шчыльнасць насельніцтва Азербайджана з 89,2 чал./км² ў 1995 годзе на 97,4 чал./км² у 2006 г.[5]. У рэспубліцы назіраецца рост дыспрапорцыі ў шчыльнасці насельніцтва: Апшэронскі паўвостраў дэманструе прыкметы перанасялення, у той час як з горных раёнах назіраецца працэс адтоку насельніцтва[6].

Дэмаграфічная сітуацыя[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку XXI стагоддзя не назіралася гэтак значнага адтоку або прытоку насельніцтва, як у 1990-я гг. Так, у 2004 годзе Азербайджан пакінулі 2,8 тысяч чалавек, але пры гэтым у краіну пераехалі на пастаяннае месца жыхарства 2,4 тысяч чалавек, тым самым колькасць насельніцтва істотна не змянілася[7].

Этнічны склад насельніцтва Азербайджана[правіць | правіць зыходнік]

Народ
1939[8]
1979[9][10]
1989[10][11][12]
1999[11][13]
2009[14]
Колькасць Працэнт Колькасць Працэнт Колькасць Працэнт Колькасць Працэнт Колькасць Працэнт
Усяго 3 205 150 6 026 515 7 021 178 7 953 438 8 922 447
Азербайджанцы 1 870 471 58,4 % 4 708 832 78,1 % 5 804 980 82,7 %[15] 7 205 439 90,6 % 8 172 800 91,6 %
Лезгіны 111 666 3,5 % 158 057 2,6 % 171 395 2,4 % 178 021 2,2 % 180 300 2,0 %
Армяне 388 025 12,1 % 475 486 7,9 % 390 505 5,6 % 163/120 7001[16] 1,5 %[16] 120 3001[16] 1,4 %[16]
Рускія 528 318 16,5 % 475 255 7,9 % 392 304 5,6 % 141 650 1,8 % 119 300 1,3 %
Талышы 87 510 2,7 % н/д н/д 21 169 0,3 % 75 863 1,0 % 112 000 1,3 %
Аварцы 15 740[17] 0,5 % 35 991 0,6 % 44 072 0,6 % 50 303 0,6 % 49 800 0,6 %
Туркі 600 0,0 % 7 926 0,1 % 17 705 0,2 % 43 423 0,5 % 38 000 0,4 %
Татары 27 591 0,9 % 31 350[18] 0,5 % 28 600 0,4 % 30 010 0,4 % 25 900 0,3 %
Украінцы 23 643 0,7 % 26 402 0,4 % 32 345 0,5 % 28 903 0,4 % 21 500 0,2 %
Цахуры н/д 8 546 0,1 % 13 318 0,2 % 15 731 0,2 % 12 300 0,1 %
Грузіны 10 196 0,3 % 11 412 0,2 % 14 197 0,2 % 14 864 0,2 % 9 900 0,1 %
Курды 6 005 0,2 % 5 676 0,1 % 12 226 0,2 % 13 019 0,2 % 6 100 0,1 %
Таты н/д н/д н/д 10 239 0,1 % 9 988 0,1 % 25 200 0,3 %
Яўрэі 41 245 1,3 % 35 487[19] 0,6 % 30 800 0,4 % 8 910 0,1 % 9 100 0,1 %
Удіны н/д 5 841 0,1 % 6 125 0,1 % 4 066 0,1 % 3 800 0,0 %
Іншыя 40 200 0,8 % 41 500 0,6 % 12 412 0,1 % 9 500 0,1 %

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Дзяржкамстат Азербайджана. Дадзеныя па колькасці насельніцтва краіны. (англ.) 
  2. Прамежкавы даклад No. 2 БДІПЧ АБСЕ адносна прэзідэнцкіх выбараў у Азербайджане 9 кастрычніка 2013 года. Старонка 4, нататка 13:

    According to the SSC estimations the non-voting population includes more than 1 million Azerbaijani citizens living in the Russian Federation, Turkey, Ukraine and other countries; 120,000 living in occupied territories and some 240,000 foreign citizens that have residence in Azerbaijan.

    (англ.) 
  3. 3,0 3,1 Насельніцтва Азербайджана перавысіла 9,4 млн чалавек (руск.) . «Эхо Кавказа» (15 ліпеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 15 ліпеня 2013. Праверана 15 ліпеня 2013.
  4. Azstat.org — The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan (Дзяржаўны камітэт статыстыкі Азербайджана) (англ.) 
  5. Група аўтараў. Пад рэдакцыяй Ірыны Паповай Супрацоўніцтва для вырашэння праблемы адходаў. Тэзісы дакладаў 5-й міжнароднай канферэнцыі — 2008. — С. 32. — ISBN 9668337107, 9789668337109. (руск.) 
  6. Еўразійская панорама (руск.) 
  7. Ацэнкі статыстыкі беднасці ў Азербайджане. Даклад Дзяржкамстата Азербайджанскай Рэспублікі (2005 г.). Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. (руск.) 
  8. Усесаюзная перапіс насельніцтва 1939 году. Нацыянальны склад насельніцтва па рэспубліках СССР. «Демоскоп». (руск.) 
  9. Усесаюзная перапіс насельніцтва 1979 года. Нацыянальны склад насельніцтва па рэспубліках СССР. «Демоскоп». Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. (руск.) 
  10. 10,0 10,1 AZERBAIJAN DAILY DIGEST. «EurasiaNet». Архівавана з першакрыніцы 16 ліпеня 2007. (англ.) 
  11. 11,0 11,1 Этнічны склад Азербайджана (па перапісу 1999 году). «Демоскоп» (12 сакавіка 2001). Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. (руск.) 
  12. Усесаюзная перапіс насельніцтва 1989 года. Нацыянальны склад насельніцтва па рэспубліках СССР. «Демоскоп». Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. (руск.) 
  13. Ed 2002 43rd, Taylor & Francis Group Azerbaijan // The Europa World Year Book 2003 — Taylor & Francis, 2003, 2002. — С. 621. — ISBN 1857432274, 9781857432275. (руск.) 
  14. Censuses of Republic of Azerbaijan 1979, 1989, 1999, 2009 Azstat.org — The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan (англ.) 
  15. Snežana Trifunovska, Fernand de Varennes Minority Rights in Europe — Cambridge University Press, 2001. — С. 398. — ISBN 9067041270, 9789067041270. (англ.) 
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 У межах падкантрольнай Азербайджану тэрыторыі жыве 163 армян. 120 700 — Афіцыйная адзнака Дзяржаўнага Статыстычнага Камітэта Азербайджана, якая ўлічвае армянаў у раёнах Азербайджана, падкантрольных непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспубліцы. Па дадзеных самой НКР (перапіс 2005) на падкантрольнай ёй частцы тэрыторыі Азербайджана жыло 137 380 армян (см., см.) (англ.) 
  17. У перапісе пазначаны як «авары»
  18. Па Усесаюзнай перапісу насельніцтва 1979 года татары — 31 204 крымскія татары — 146 чалавек
  19. Па Усесаюзнай перапісу насельніцтва 1979 года габрэі — 33 248 Горскія габрэі - 2 123 грузінскія габрэі — 32, сярэднеазіяцкія габрэі — 84

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]