Караль Падчашынскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Караль Падчашынскі
Evangelican Church Vilnius.jpg
Евангелічна-рэфармацкая царква ў Вільнюсе
Дата нараджэння: 7 лістапада 1790(1790-11-07)
Месца нараджэння:
Дата смерці: 19 красавіка 1860(1860-04-19) (69 гадоў)
Месца смерці:
Месца пахавання:
Грамадзянства: Сцяг Расіі Расійская імперыя
Бацька: Ян Падчашынскі[d]
Дзеці: Баляслаў Падчашынскі[d]
Альма-матар:
Працы і дасягненні
Месца працы:
Працаваў у гарадах: Вільня
Архітэктурны стыль: класіцызм
Рэстаўрацыя помнікаў: Касцёл Святых Янаў
Лагатып Вікісховішча Караль Падчашынскі на Вікісховішчы

Караль (Карл Іванавіч[1]) Падчашынскі (7 лістапада 1790, в. Жырмуны, цяпер Воранаўскі раён, Беларусь — 7 красавіка 1860) — архітэктар, прадстаўнік класіцызму, прафесар Віленскага ўніверсітэта.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Бацька — Ян Падчашынскі, тэарэтык архітэктуры. Караль Падчашынскі вучыўся ў Брэсцкай базыльянскай школе і ў Крамянецкім ліцэі[Крыніца?], у Віленскім універсітэце (18131814), удасканальваўся ў Акадэміі мастацтваў у Пецярбургу (18141816), у Францыі і Італіі (18171819). У 18191831 гадах узначальваў кафедру архітэктуры Віленскага ўніверсітэта[1], у 18381853 жыў у маёнтку пад Нясвіжам, пазней у Вільні і ў Варшаве.

Пахаваны на могілках Роса ў Вільні. Магіла не захавалася.

Творы[правіць | правіць зыходнік]

Столь прафесарскай чытальні ў бібліятэцы Вільнюскага ўніверсітэта(руск.) бел.

Перабудаваў у 1817 годзе інтэр'ер Аулы (Калоннай залы) у будынку ўніверсітэта. Іншай працай Падчашынскага як архітэктара-інтэр’ерыста стала цяперашняя прафесарская чытальная зала на трэцім паверсе ў бібліятэцы Вільнюскага ўніверсітэта(руск.) бел.. Яшчэ ў 1806 годзе архітэктар імператарскага Віленскага ўніверсітэта Міхал Шульц рэканструяваў гэта памяшканне ў залу для для мінералагічнага музея. У 18191822 гадах Падчашынскі стварыў столь з глыбокімі кесонамі з разеткамі і фрыз з арнаментам лісця аканта на сінім фоне[2]. Зафарбаваны пазней фрыз быў адноўлены пры рэканструкцыі ў 1919 годзе прафесарам універсітэта Стэфана Баторыя Фердынандам Рушчыцам. Яшчэ пазней класіцыстычны дэкор залы быў адноўлены ў 1970 годзе, калі сценам быў вернуты першапачатковы шэры колер[3].

Да найважнейшых прац Падчашынскага ў ансамблі Вільнюскага ўніверсітэта гісторыкі архітэктуры адносяць рэканструкцыю касцёла Святых Янаў у Вільні. У 1826 годзе ён стварыў шэраг новых элементаў інтэр’еру (драўляны амбон, упрыгожаны пазалочанай разбой, і іншыя). У 18271829 гадах Падчашынскі перабудаваў паўднёвы фасад касцёла Св. Янаў, які выходзіць на вуліцу Яна (цяпер Швянта Ёна, Švento Jono g.), у формах позняга класіцызму. У плоскасці фасада былі выдзелены два яруса, ніжні дзяліўся нішамі, верхні — парамі арак паміж пілястрамі. Цэнтр акцэнтаваны порцікам з чатырма карынфскімі калонамі. Істотныя змены былі ўнесены Падчашынскім у інтэр’ер касцёла. Такім чынам храм, архітэктурнае аблічча якога сфармаваўся ў эпоху готыкі і барока, быў дапоўнены элементамі класіцызму[2]. Акрамя таго, па праекце Падчашынскага ў паўночным нефе храма ў 1828 годзе быў устаноўлены помнік рэктару Іераніму Страйноўскаму.

Рэканструяваў таксама іншыя будынкі, якія належалі ўніверсітэту, прыстасоўваючы іх для яго патрэб.

Праектаваў палац сядзібы(англ.) бел. Міхала Балінскага ў Яшунах (18241828) і палацы ў Тускуленах(англ.) бел. і Жылічах (1830-я г.), будынкі гімназій у Слуцку, Камянцы Падольскім і Свіслачы, вучылішчаў у Бабруйску, Невелі (абодва каля 1819, разам з арх. К. Хршчановічам), Мазыры (1820-я г.); палац генерал-губернатара (18251832, разам з арх. В. Стасавым).

Найбольш удалым яго творам лічыцца помнік позняга класіцызму евангелічна-рэфармацкая царква(літ.) бел. (18301835) ў Вільні на вуліцы Завальнай (цяпер Піліма; (літ.: Pylimo g.). Была спраектавана ў 1829, пабудавана ў 18301835. У савецкі час у гэтым будынку размяшчаўся кінатэатр «Хроніка» (літ.: «Kronika»).

Тэарэтычная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

Аўтар першага ў Беларусі і Літве падручніка тэорыі архітэктуры «Пачаткі архітэктуры для акадэмічнай моладзі» (на польскай мове; т. 1—3, Вільня, 18281857, артыкулаў пра выкладанне архітэктуры, даглядання за садамі і паркамі, аб сваім настаўніку Л. Стуоке-Гуцявічусе.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Падчашынскі Карл Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993.
  2. 2,0 2,1 Lietuvos architektūros istorija. T. II: Nuo XVII a. pradžios iki XIX a. vidurio. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1994. ISBN 5-420-00583-3. P. 314.(літ.) 
  3. Professors' reading-room(англ.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Vytautas Levandauskas. Architektas Karolis Podčašinskis. Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1994.
  • Падчашынскі Карл Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]