Першамайская (Бярозаўскі раён)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Першамайская
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Ранейшыя назвы
Блудзень
Насельніцтва
  • 1 765 чал. (2010)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1643
Аўтамабільны код
1
Першамайская на карце Беларусі ±
Першамайская (Бярозаўскі раён) (Беларусь)
Першамайская (Бярозаўскі раён)
Першамайская (Бярозаўскі раён) (Брэсцкая вобласць)
Першамайская (Бярозаўскі раён)

Першама́йская[1] (трансліт.: Pieršamajskaja, руск.: Першемайская, да 1964 года — Блу́дзень[2]) — аграгарадок у Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Цэнтр Першамайскага сельсавета. Размешчана за 6 км ад Бярозы, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская на лініі БрэстБаранавічы.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Вялікае Княства Літоўскае[правіць | правіць зыходнік]

У 1563 годзе ўзгадваюцца Вялікі Блудзень і Малы Блудзень у Дабучынскай воласці Кобрынскай эканоміі, у абшары двара Блудзенскага і войтаўства Блудзенскага. Першыя звесткі пра Блудзень як уладанне адносяцца да 1590 года, калі каралева Ганна Ягелонская (удава караля Стэфана Баторыя) падаравала Блудзень канцлеру вялікаму літоўскаму Льву Сапегу. У 1645 годзе Блудаўскае (Блудзенскае) староства належала Ізабэле Хадкевіч. У XVIXVII стст. у Берасцейскім павеце Брэсцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, дзяржаўная ўласнасць. З 1716 года ў Блудзенскім старостве.

Пад уладай Расійскай імперыі[правіць | правіць зыходнік]

Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай з 1795 года ў складзе Расійскай імперыі. У 1856 годзе ўласнасць Іосіфа Здзітоўскага. 3 сакавіка 1861 года ў Блудзені адбыліся сялянския хваляванні, частка сялян была арыштавана і адпраўлена ў Пружанскую турму. У 1864 годзе сяло ў Блудзенскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні.

Пажар 10 мая 1884 года поўнасцю знішчыў 145 дамоў, 245 свірнаў і 365 хлявоў, страты склалі 36 тыс. руб. У 1886 годзе сяло, у якім працавалі вінакурны і цагельны заводы, саладзільня, праваслаўная царква, школа, крама, 3 піцейныя дамы, заезны дом. У 1890 годзе Блудзень — сяло, пасёлак, маёнтак (уласнасць Соф'і Здзіхоўскай); побач 131 дзесяцін царкоўнай зямлі. Паводле перапісу 1897 года — у Картузскабярозаўскай воласці, дзейнічаў хлебазапасны магазін, побач знаходзілася чыгуначная станцыя Бяроза. На сядзібе свяшчэнніка ў сяле былі 2 царквы. Маёнтак ва ўладанні Громніцкай, працаваў вінакурны завод.

Найноўшы час[правіць | правіць зыходнік]

У 1905 годзе ў сяло, у маёнтак, дарожная будка. На працягу 1905 годзе адбываліся сялянскія хваляванні з эканамічнымі патрабаваннямі, сяляне самавольна рубілі лес. У 1915 годзе пры адыходзе расійскіх войск здарыўся пажар. Акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені 1920 устаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Палескага ваяводства Польшчы, у Бяроза-Картузскай гміне, з 1932 года ў Сялецкай. У 1920-я гг. створаны Блудзенскі падрайкам КПЗБ (1924) у складзе Восаўскай, Ціханаўскай, Горацкай і Блудзенскай арганізацый (сакратар В. С. Васілеўскі), гурток «Грамады», камсамольская арганізацыя (1924), падпольны райком камсамола некаторы час базіраваўся ў Блудзені. Дзейнасцю Бярозаўскага падпольнага райкома кіраваў жыхар Блудзеня Васіль Ясінскі. У 1930 годзе працавала народная школа.

З 1939 года ў БССР. З 1940 года цэнтр Блудзенскага с/с. У 1940 годзе — вёска і былы маёнтак. Былі адкрыты ўрачэбны ўчастак, клуб. У сельсавеце ў той час налічваліся няпоўная сярэдняя і 3 пачатковыя школы, 2 калгасы; крэйдавая фабрыка, маслазавод, хата-чытальня, магазін, кааперацыя, чырвоны куток, пажарная ахова.

У 19411944 гг. акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ад рук акупантаў загінулі 53 жыхары вёскі. З фронту не вярнуўся 31 воін-зямляк. Захопнікі часткова спалілі вёску. У гады вайны з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года дзейнічала камсамольскае падполле (кіруючае ядро — С. П. Ручыц, У. К. Саўчук, В. М. Галёнка). Летам 1943 года ў аргцыю ўваходзіў 21 чал. Многія патрыёты загінулі ў барацьбе з ворагам і пахаваны на чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская, дзе на ўшанаванне іх памяці ў 1967 годзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка. У вёсцы пахаваны 66 воінаў і партызан, якія загінулі ў 19411944 гг. у баях супраць ням.-фаш. захопнікаў каля вёсак Першамайская і Жычын.

З 1944 года працаваў механічны млын, з 1945 года — газагенератар, майстэрня па вырабе вазоў, у 1948 годзе — кузня. З 1 жніўня 1964 года в. Блудзень перайменавана ў Першамайск (8 жніўня 1964 года Блудзенскі с/с — у Першамайскі).

Інфраструктура[правіць | правіць зыходнік]

Дзейнічаюць сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, Дом чыгуначнікаў, аптэка, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, 8 магазінаў.

Планіроўка[правіць | правіць зыходнік]

Забудова вёскі выцягнута з паўднёвага захаду на ўсход уздоўж паўднёвага боку чыгункі.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • XIX стагоддзе:
    • 1856 — 703 рэвізскія душы.
    • 1886 — 73 двары, 716 жыхароў.
    • 1897  — 137 двароў, 865 жыхароў, на сядзібе свяшчэнніка — 11 двароў, 40 жыхароў, у маёнтку — 6 двароў, 76 жыхароў, у вартавым доме побач з сялом — 1 двор, 4 жыхары.
  • XX стагоддзе:
    • 1905 — 1424 жыхары, у маёнтку — 14 жыхароў, у дарожнай будцы — 5 жыхарамі.
    • 1940 — 324 двары, 1704 жыхары, у былым маёнтку — 2 двары, 10 жыхароў.
    • 1959 — 41 гаспадарка, 156 жыхароў.
    • 1970 — 2220 жыхароў.
    • 2000 — 1842 жыхары, 832 двары[3].
  • XXI стагоддзе:
    • 2005 — 825 двароў, 1846 жыхароў.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксам варыянт Блу́дзень
  2. Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.
  3. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-11-0198-2 (т. 12), ISBN 985-11-0035-8. — С. 308.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]