Райгруд
| Горад | |||
| Райгруд | |||
|---|---|---|---|
| польск.: Rajgród | |||
.jpg) | |||
|
|||
| 53°43′49″ пн. ш. 22°41′33″ у. д.HGЯO | |||
| Краіна |
 Польшча |
||
| Ваяводства | Падляскае | ||
| Павет | Граеўскі | ||
| Гміна | Райгруд | ||
| Гісторыя і геаграфія | |||
| Ранейшыя назвы | Райгорад | ||
| Горад з | 1568 | ||
| Часавы пояс | UTC+1, летам UTC+2 | ||
| Насельніцтва | |||
| Насельніцтва |
|
||
| Лічбавыя ідэнтыфікатары | |||
| Паштовы індэкс | 19-206 | ||
| TERC | 2004044 | ||
| Іншае | |||
| 0957465 | |||
| Паказаць/схаваць карты | |||
  Райгруд  Райгруд |
|||
Райгруд[2][3] або Райгорад[4] (польск.: Rajgród) — горад у Польшчы ў Граеўскім павеце Падляскага ваяводства, на беразе Райгрудскага возера, на аўтадарозе 61 Варшава — Аўгустаў, у гістарычнай вобласці Дайнова. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Райгруд. Заснаваны на месцы даўнейшага паселішча яцвягаў Рай.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
[правіць | правіць зыходнік]Паводле летапісных звестак, Райгорад заснаваў у XIII стагоддзі князь яцвяжскі, падляскі і дайноўскі Трайдзень як умацаваны пункт на сумежжы з прусамі і мазурамі[5]. У 1358 годзе горад упамінаецца ў гэтай якасці ў акце размежавання Вялікага Княства Літоўскага з Падляшшам. Райгорад знаходзіўся ў дзяржаўнай уласнасці, пазней перайшоў да роду Глінскіх. Па пакаранні Міхаіла Глінскага за ўдзел у змове супраць караля і вялікага князя Жыгімонта Старога горад перайшоў да ваяводы віленскага Мікалая Радзівіла. У XVI стагоддзі Райгорад атрымаў гарадскі герб: «у чырвоным полі мур з адчыненай брамай над ім, тры вежы»[5]. У 1568 годзе за Ганна Кішкай (з Радзівілаў) горад атрымаў магдэбургскае права.
У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі Райгорад перайшоў да Каралеўства Польскага. Паводле люстрацыі Райгародскага староства, на 1576 год у горадзе было 145 будынкаў і 56 незабудаваных пляцаў. У 1593 годзе Райгародскае староства перайшло да каралевы і вялікай княгіні Ганны, жонкі Жыгімонта Вазы. У 1679 годзе гораду пацвердзілі магдэбургскае права.
Пад уладай Прусіі і Расійскай імперыі
[правіць | правіць зыходнік]У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Райгорад апынуўся ў складзе Прусіі, з 1807 года — у складзе Расійскай імперыі, у Шчучынскім павеце Ломжынскай губерні[6]. У час вызваленчага паўстання (1830—1831) Райгорад як ключавую пазіцыю займаў расійскі 7-тысячны корпус генерала Остэн-Сакена, аднак паўстанцам пад камандаю Антонія Гелгуда ўдалося 29 мая 1831 года на пэўны час вызваліць горад.
У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Райгорад занялі войскі Германскай імперыі.
Найноўшы час
[правіць | правіць зыходнік]Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года горад апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.
З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Райгруд акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень горад перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа.
У лістападзе 1939 года Райгруд увайшоў у склад БССР. 14 чэрвеня 1940 года ў мясцовым клубе падчас танцаў, калі ўнутры будынка засталася ў асноўным яўрэйская моладзь, праз адчыненае акно ў памяшканне нехта кінуў 2 гранаты, што прывело да гібелі 5 чалавек і яшчэ 20 былі паранены. Існуе версія, што гэты тэракт звязаны з элементамі партызанскай вайны палякаў супраць савецкай улады і мясцовых яўрэяў[7].
У 1941—1944 гадах горад зноў знаходзіўся пад акупацыяй нацысцкай Германіі. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Райгруд Польскай Народнай Рэспубліцы.
Насельніцтва
[правіць | правіць зыходнік]- XIX стагоддзе: ~1867 год — 3916 чал.
- XX стагоддзе: 1921 год — 2291 чал.
- XXI стагоддзе: 2018 год — 1571 чал.
Славутасці
[правіць | правіць зыходнік]- Забудова гістарычная (XIX — пачатак XX ст.; фрагменты)
- Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1905—1912)
- Могілкі: каталіцкія, капліца (XIX ст.); іўдзейскія
- Сядзіба Апартова (канец XIX ст.)
Страчаная спадчына
[правіць | правіць зыходнік]- Замак
Галерэя
[правіць | правіць зыходнік]- Славутасці Райгруда
-
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі -
Сядзіба Апартова -
Капліца на могілках -
Гістарычная забудова
Зноскі
- ↑ https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/062013904044-0957465?var-id=1639616&format=jsonapi Праверана 5 кастрычніка 2022.
- ↑ niva.bialystok.pl Райгруд. www.google.com. Праверана 17 студзеня 2026.
- ↑ Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 4 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: Белкартаграфія. — Т. 2 / [складзены і падрыхтаваны да друку ў 2012 г. ; спецыяльны змест распрацавалі: Я. К. Анішчанка і інш.]. — 1 атлас (347, [4] с.) : каляр., карты, тэкст, іл., паказальнік с. — ISBN 978-985-508-245-4. С. 86.
- ↑ а б Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. С. 226.
- ↑ Witanowski M. Rajgród // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze (польск.). — Warszawa, 1888. S. 495.
- ↑ ГАООГО. Ф. 6195. Оп. 1. Д. 90. Л. 364 цыт па: Розенблат Е. С. Советизация Западной Беларуси в 1939—1941 гг. и процесс маргинализации еврейского населения // Эпоха социалистической реконструкции : идеи, мифы и программы социальных преобразований : сборник научных трудов — Екатеринбург: Изд-во Уральского университета, 2017. — С. 581.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze (польск.). — Warszawa, 1888.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]
На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Райгруд- Афіцыйная старонка горада Архівавана 13 верасня 2009.
| Гарады на правах павета |  | |
|---|---|---|
| Паветы | ||
| Цэнтры паветаў | ||
| Іншыя гарады | ||