Беларусы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Беларусы
Ефрасіння Полацкая Кірыла Тураўскі Францыск Скарына Сымон Будны Сімяон Полацкі
Ефрасіння Полацкая · Кірыла Тураўскі · Ф. Скарына · С. Будны · Сімяон Полацкі
Мікола Гусоўскі Канстанцін Астрожскі Леў Сапега Тадэвуш Касцюшка Кастусь Каліноўскі
М. Гусоўскі · К. І. Астрожскі · Л. І. Сапега · Т. Касцюшка · К. Каліноўскі
Яўхім Карскі Францішак Багушэвіч Максім Багдановіч Янка Купала Якуб Колас
Я. Ф. Карскі · Ф. Багушэвіч · М. А. Багдановіч · Я. Купала · Я. Колас
Васіль Быкаў Рыгор Барадулін Максім Мірны Вікторыя Азаранка Дар'я Домрачава
В. У. Быкаў · Р. І. Барадулін · М. М. Мірны · В. Ф. Азаранка · Д. У. Домрачава
Саманазва

Беларусы

Сучасны арэал рассялення і колькасць

Усяго: Каля 10 млн (2012 г.):
Flag of Belarus.svg Беларусь: 7 957 252 (перапіс 2009 г.):[1]

Flag of the United States.svg ЗША: 781 000[2]

Сцяг Расіі Расія: 521 443 (перапіс 2010 г.)[3]

Сцяг Украіны Украіна: 275 763 (перапіс 2001 г.)[4]

Flag of Israel.svg Ізраіль: каля 130 000[5]

Сцяг Латвіі Латвія: 68 174 (перапіс 2011 г.)[6]

Сцяг Казахстана Казахстан: 62 694 (2012 г.)[7]

Flag of Canada.svg Канада: 4800[2]—70 000[8]

Сцяг Польшчы Польшча: 47 000[9]

Сцяг Літвы Літва: 35 900 (ацэнка 2010 г.)[10]

Сцяг Узбекістана Узбекістан: 20 397 (ацэнка 2000 г.)[11]

Сцяг Аўстраліі Аўстралія : 5400[2]—20 000[5][12]

Сцяг Эстоніі Эстонія: 12 419 (перапіс 2011 г.)[13]

Flag of Argentina.svg Аргенціна: 3600[2] — каля 7 000[5]

Flag of the United Kingdom.svg Вялікабрытанія: 5300[2] — каля 7 000[5]

Сцяг Малдавіі Малдова: 5000—10 000[14]

Сцяг Бельгіі Бельгія: каля 2000[5]

Flag of Transnistria (state).svg Прыднястроўе: 3811 (перапіс 2004 г.)[15]

Сцяг Кыргызстана Кыргызстан: 1694 (перапіс 2009 г.)[16]

Этнічныя мовы

беларуская

Іншыя папулярныя мовы зносін

руская

Традыцыйныя рэлігіі (канфесіі)

хрысціянства (праваслаўе, каталіцтва (лацінскага і візантыйскага абрадаў), пратэстанцтва)

Расавы тып

еўрапеоідная раса

Геаграфічна-моўная група

усходнія славяне

Блізкія этнасы

украінцы, рускія, палякі, іншыя славяне і некаторыя балты (генетычна)

Этна-моўная супольнасць

славяне

Белару́сы — усходнеславянскі народ, асноўнае насельніцтва Рэспублікі Беларусь. Жывуць таксама ў краінах Амерыкі (ЗША, Канада, Аргенціна), Латвіі, Літве, Польшчы, Чэхіі, а таксама ў Расіі (у заходніх абласцях і Сібіры) і ва Украіне.

Этнонім[правіць | правіць зыходнік]

Першы пісьмова зафіксаваны выпадак ужывання слова «беларус» (Leucorussus) як саманазвы выхадцаў з сучаснай этнічнай тэрыторыі Беларусі адносіцца да 1586 года[17]. К канцу XIX стагоддзя гэта назва замацавалася за насельніцтвам усяе Беларусі[18][19]. Да XVIII стагоддзя ў якасці саманазвы ўжываліся этнонім «русіны» ці палітонім «літвіны»[20].

Антрапалогія[правіць | правіць зыходнік]

Беларусы паўночных, цэнтральных і заходніх рэгіёнаў Беларусі адносяцца пераважна да ўсходнееўрапейскага тыпу сярэднееўрапейскай расы (у межах вялікай еўрапеоіднай расы). Некаторыя даследчыкі вылучаюць сярод беларусаў палескі і верхнепрыдняпроўскі антрапалагічныя тыпы.

Рассяленне[правіць | правіць зыходнік]

Паводле перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь (2009), колькасць беларусаў склала 7957 тыс. (83,7 % насельніцтва краіны). Беларусы жывуць таксама ў Расіі, Украіне, Латвіі, Польшчы (пераважна ў Падляскім ваяводстве), Літве, Эстоніі, Малдове, Казахстане, ЗША, Канадзе, Аўстраліі, Германіі, Чэхіі, Бельгіі і інш. краінах.

Сучаснае рассяленне беларусаў
Агульная колькасць, тыс.ч. Беларусь Расія Украіна Казахстан Латвія Літва Эстонія Польшча
Перапіс у СССР (1979) 9463[21] + ~1000[22] 7569 1052 406 178 112 58 23
Перапісы 2000-х гадоў 8159[23] 808 276 112 97 43 16 48

Мова[правіць | правіць зыходнік]

Мова беларусаў — беларуская, належыць да ўсходняй падгрупы славянскай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і. У Рэспубліцы Беларусь 85,6 % беларусаў падчас перапісу насельніцтва 1999 назвалі яе роднай[23], 41,3 % — мовай, на якой яны пераважна размаўляюць дома. Сярод беларусаў у Беларусі распаўсюджаны білінгвізм (з выкарыстаннем рускай мовы, Гл. таксама: трасянка).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Утварэнне беларускай народнасці[правіць | правіць зыходнік]

Пачатак фарміравання беларускай народнасці звязваецца з каланізацыяй зямель сучаснай Беларусі ў 5—8 ст. славянскімі плямёнамі — дрыгавічамі, полацкімі крывічамі, радзімічамі, таксама валынянамі, драўлянамі, севяранамі. Паўднёва-заходнія землі Беларусі, на думку сучасных даследчыкаў, маглі ўваходзіць у т. зв. прарадзіму славян, і належалі да пражскай культуры (тыпу Карчак).

Рассяленне славян суправаджалася актыўнымі кантактамі з мясцовымі балцкімі плямёнамі ў месцах іх засялення. Асіміляцыя балтаў адбылася хуткімі тэмпамі — культурная і гаспадарчая перавага славян садзейнічалі гэтаму працэсу. Але і балты таксама паўдзельнічалі ў стварэнні новага народа — славяне пераймалі геаграфічныя назвы ад мясцовага насельніцтва, некаторыя рэлігійныя адметнасці і прадметы матэрыяльнай культуры. У выніку такой асіміляцыі да IX ст. на тэрыторыі Усходняй Еўропы ўтварылася 15 этнічных славянскіх аб'яднанняў (протанароднасцей ці протадзяржаў) — згодна з летапісамі — «княжанняў». З іх на Беларусі — 3 аб'яднанні: дрыгавічы, радзімічы і крывічы (дакладней — крывічы-палачане).

Крывічы мелі этнавызначальную прыкмету — драцяныя скроневыя (вісочныя) кольцы дыяметрам 5-11 см з завязанымі канцамі. Крывічы рассяляліся на поўначы Беларусі. Этнавызначальная прыкмета дрыгавічоў — спіральныя скроневыя кольцы. Дрыгавічы насялялі паўднёвыя і цэнтральныя раёны сучаснай Беларусі. Радзімічы насялялі паўднёва-усходнія раёны сучаснай Беларусі і іх этнавызначальная прыкмета — сяміпромневыя скроневыя кольцы.

З развіццём гістарычнай навукі (беларускай і суседніх дзяржаў) былі распрацаваны канцэпцыі паходжання беларусаў. Старажытнаруская канцэпцыя распрацавана ў канцы XIX — пачатку XX cтст. рускімі і беларускімі гісторыкамі А. А. Шахматавым, М. У. Токаравым, Я. І. Карнейчыкам. Яна пераважала ў савецкай гістарыяграфіі, атрымала падтрымку Сталіна. Асноўным палажэннем гэтай канцэпцыі было існаванне так званай старажытнарускай народнасці ў межах адзінай старажытнарускай дзяржавы — Кіеўскай Русі. Менавіта са старажытнарускай народнасці растуць карані трох усходнеславянскіх народаў — рускіх, украінцаў і беларусаў. Недахопы гэтай тэорыі: не даказана існаванне гэтай адзінай старажытнарускай народнасці, больш таго, паміж існаваннем Кіеўскай Русі і станаўленнем рускіх, украінцаў і беларусаў як народнасцей пралягае некалькі стагоддзяў.

Існуе таксама дзве несумяшчальныя тэорыі паходжання беларусаў — вялікаруская і вялікапольская, складзеныя на хвалі супрацьстаяння польскай і рускай нацыянальнай ідэй у барацьбе за беларускія землі (канец XIX — пачатак XX стст.). Аўтары гэтых канцэпцый — славянафілы А. Сразнеўскі, А. Сабалеўскі і інш. і палякі Я. Галембоўскі, А. Рыпінскі. Пастулаты гэтых тэорый вельмі падобныя. Адны сцвярджалі, што беларусы — гэта рускія, а беларуская мова — гэта дыялект мовы рускай, але «пашкоджанай» польскім уплывам, другія — наадварот, што беларуская мова — адгалінаванне польскай.

Аўтары крывіцкай тэорыі — В. Пагодзін, В. Ластоўскі, М. Кастамараў — сцвярджалі, што продкі сучасных беларусаў — гэта крывічы-палачане. Аднак аўтары праігнаравалі ўдзел у станаўленні беларускага этнасу дрыгавічоў і радзімічаў. Гэтую акалічнасць улічылі аўтары крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкай тэорыі (Я. Карскі, У. Пічэта, М. Доўнар-Запольскі, М. Грынблат). Аднак і тут ёсць недакладнасці: беларуская народнасць склалася значна пазней, чым узніклі этнічныя супольнасці крывічоў, радзімічаў і дрыгавічоў. Да таго ж, аўтары не ўлічылі ўплыву суседзяў-балтаў у фарміраванні беларусаў.

Аўтары балцкай канцэпцыі Г. Штыхаў і В. Сядоў сцвярджалі, што беларусы з'явіліся шляхам змяшэння славян і балтаў. Але ў выніку гэтых працэсаў утварыліся дрыгавічы, крывічы і радзімічы. Яшчэ больш фантастычная фінская тэорыя паходжання беларусаў. На падставе існавання на Беларусі фінскай тапанімікі (геаграфічныя назвы) аўтар — І.Ласкоў сцвярджаў, што беларусы пайшлі ад змяшэння славян і фіна-уграў. Але фіна-угры былі выцеснены з Беларусі балтамі значна раней, чым тут з'явіліся славяне. Усё, што засталося ад іх у час рассялення славян — гэта назвы некаторых геаграфічных аб'ектаў.

Сучасная канцэпцыя, якая ўлічвае амаль усе акалічнасці этнічных працэсаў на Беларусі, распрацавана М. Піліпенкам. Яна спалучае выкарыстанне двух этнічных працэсаў — эвалюцыйнага і дыфузійнага. На першым этапе, калі ішло рассяленне славян на Беларусі, у выніку дыфузійных працэсаў (асіміляцыя балцкіх плямёнаў) узніклі крывічы, дрыгавічы і радзімічы. На другім этапе (X—XI ст.ст.) у выніку эвалюцыйнага працэсу адбылася кансалідацыя насельніцтва ў адзіную славянскую этнічную супольнасць. На трэцім этапе адбываліся дыфузійныя працэсы з заходнімі славянамі, балцкімі і цюркскімі элементамі.

Аб'яднанне на працягу XIII—XIV ст. раздробленых зямель у складзе Вялiкага Княства Лiтоўскага, падначаленне адзiнай вярхоўнай уладзе прывяло да iх тэрытарыяльнай кансалiдацыi i паслужыла штуршком для складвання этнiчнай тэрыторыi беларусаў, якая адпавядала арэалам распаўсюджвання асноўных старажытных продкаў беларусаў (лiтвы, дайновы, яцвягаў, крывiчоў, дрыгавiчоў i радзiмiчаў) i ўяўляла сабой у XIV—XVI стст. ужо дастаткова аднародную ў этнiчным сэнсе (монаэтнiчную) зону. У выніку да сярэдзіны XVI ст. узнік беларускі этнас. Менавіта ў гэты час з'яўляецца назва тэрыторыі «Белая Русь».

Фарміраванне беларускай нацыі[правіць | правіць зыходнік]

К. Каганец. Партрэт «Тып беларуса» на дубовай кацёлцы. Алей. 1907
Аўтограф верша Я. Купалы «А хто там ідзе?», які стаў гімнам беларусаў

Развіццё беларускага этнасу ў пач. ХІХ ст. характарызавалася не толькі працэсам фарміравання нацыянальнай самасвядомасці, але і іншаэтнічным асіміляцыйным уздзеяннем. У канцы XVIII — пач. XIX ст. працягвалася паланізацыя і акаталічванне карэннага насельніцтва. Пасля задушэння паўстання 1830-31 у дзяржаўных і навучальных установах замест польскай мовы ўводзілася руская. Пачалося афармленне тэорыі заходнерусізму, паводле якой беларусы лічыліся не самастойным этнасам, а адгалінаваннем рускага народа. Этнаграфічныя асаблівасці, якія адрознівалі беларусаў ад рускіх, тлумачыліся польскім уплывам і падлягалі знішчэнню для аднаўлення нібыта «спрадвечна рускага характару краю». Заходнерусізм стаў ідэалогіяй і формай самасвядомасці часткі праваслаўнага духавенства, чыноўнікаў і дваран.

У Віленскім універсітэце ў канцы 1810-х г. М. Баброўскі і І. Даніловіч паклалі пачатак збіранню і публікаванню помнікаў беларускага пісьменства XVI—XVII ст., садзейнічалі абуджэнню цікавасці да гістарычнага мінулага сярод студэнтаў — членаў таварыстваў філаматаў і філарэтаў. У 1840-50-я г. сярод шырокага кола мясцовай інтэлігенцыі павялічылася цікавасць да гістарычнага мінулага Беларусі, вывучэння фальклору і побыту карэннага насельніцтва. 3 польскамоўнага літаратуранага руху вылучылася т.зв. беларуская школа, творчасць прадстаўнікоў якой была прысвечана Беларусі. Асобныя творы Я. Чачота, Я. Баршчэўскага, А. Рыпінскага, У. Сыракомлі былі напісаны на беларускай мове, а ў В. Дуніна-Марцінкевіча яна стала асноўнай. У 1840-я г. А. Абрамовіч зрабіў першыя спробы стварэння нацыянальных музычных твораў. У 1852 пастаўлена першая беларуская опера «Сялянка» («Ідылія», муз. С. Манюшкі і К. Кжыжаноўскага, лібрэта В. Дуніна-Марцінкевіча). Самасвядомасць і творчасць гэтага кола інтэлігенцыі не заўсёды мелі ясна акрэслены нацыянальны змест, але аб'ектыўна яны стваралі аснову беларускай нацыянальнай мастацкай культуры.

У цэлым развіццё нацыянальнай кансалідацыі слаба закранула этнас. Літвінамі сябе па-ранейшаму называлі жыхары Гродзенскага, Ваўкавыскага, Слонімскага, часткова Слуцкага паветаў. У Віленскай губерні, Мінскім, Дзісенскім, Барысаўскім паветах літвінамі называлі толькі католікаў, а праваслаўных — беларусамі. Заходняя Беларусь, як і раней, называлі Літвой, а этнічную Літву — Жмуддзю, Самагіціяй. Саманазва «беларусы» была найбольш пашырана ў «гістарычнай Беларусі» — Віцебшчыне, Магшёўшчыне, Смаленшчыне, але яна мела пераважна тапанімічны характар. Захоўваліся шматлікія этніконы тыпу віцебцы, магілёўцы, гомельцы, пінчукі, бужане. Большасць памешчыкаў, 92 % якіх былі католікамі, лічылі сябе палякамі. Многія з іх захоўвалі элементы мясцовага («літоўскага», ці «беларускага») патрыятызму, які ў пачатку 1860-х набыў нацынальна-палітычны і асветніцкі характар. У 1862 ураджэнец Рэчыцкага павета і адзін з лідараў групоўкі «белых» у Студзеньскім паўстанні 1863—1864 Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка арганізаваў у Варшаве выданне «накладам кнігарні Цэльса Лявіцкага ў будынку Тэатра» у друкарні К. Кавалеўскага беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў». Дробная шляхта сваю этнічную прыналежнасць звязвала з канфесіянальнай: католікі лічылі сябе палякамі, праваслаўныя — рускімі. Аналагічным чынам вызначалі сябе мяшчане. Этнічнае самавызначэнне інтэлігенцыі залежала галоўным чынам ад яе палітычнай арыентацыі, але большая частка аддавала перавагу польскай культуры. I толькі сярод нешматлікага кола інтэлігенцыі сфарміравалася ўяўленне пра тое, што беларусы валодаюць усімі ўмовамі для самастойнага развіцця і маюць на тое ўсе правы. Лідарам гэтай групы стаў Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі. Яго публіцыстыка ў газеце «Мужыцкая праўда» сведчыла пра спеласць нацыянальнага руху. У час паўстання 1863—1864 на Вілейшчыне па патрабаванні сялян былі адкрыты беларускія школы. Паражэнне паўстання адмоўна адбілася на развіцці беларускага этнасу. Лепшыя прадстаўнікі інтэлігенцыі загінулі, многія сасланы ў Сібір. Царская адміністрацыя ўстанавіла на Беларусі ваенна-паліцэйскі рэжым. Руская мова заняла пануючае становішча ва ўсіх сферах грамадскага жыцця. Было забаронена друкаваць беларускія кнігі лацінкай.

У 1868 у Пецярбургу ўзнікла асветніцкая арганізацыя «Крывіцкі вязок». Далейшае развіццё нацыянальнага руху было звязана з народніцкай ідэалогіяй. У канцы 1870-х — пач. 1880-х г. у Пецярбургу была створана група «Гоман» — першая палітычная самастойная арганізацыя беларускай нацыянальнай інтэлігенцыі, якая выдавала часопіс «Гомон», іншыя выданні. У 2-й пал. 1880-х г. у Мінску ўзнікла група ліберальнай інтэлігенцыі (М. Доўнар-Запольскі, У. Завітневіч, А. Слупскі, Я. Лучына і інш.), якая імкнулася абудзіць нацыянальную самасвядомасць легальнымі сродкамі. Для гэтага выкарыстоўвалася першая прыватная на Беларусі газета «Минский листок», а таксама выдадзеныя ў 1889—1893 календары. Яшчэ большы ўплыў на фарміраванне нацыянальнай самасвядомасці зрабіла творчасць Ф. Багушэвіча. Яго прадмова да «Дудкі беларускай» стала сапраўдным маніфестам нацыянальнага адраджэння. Вялікае значэнне мела дзейнасць шматлікіх збіральнікаў і даследчыкаў фальклору, лінгвістаў, этнографаў. Іх публікацыі пераканаўча сведчылі, што беларусы з'яўляюцца самастойным этнасам, а не «сапсаванымі» рускімі ці палякамі.

Карта беларускіх гаворак, складзеная праф. Я. Карскім, 1903

На працягу 2-й пал. ХІХ ст. ў этнічнай самасвядомасці беларусаў адбыліся істотныя змены. Паводле перапісу 1897, 74 % насельніцтва Беларусі лічылі роднай мовай беларускую. Да беларусаў сябе адносілі каля 43 % саслоўя дваран. Роднай мовай беларускую лічылі 40 % чыноўнікаў, 10 % юрыстаў, 20 % урачоў, 29 % паштова-тэлеграфных служачых, 60 % настаўнікаў. Сярод сялянства назва «беларусы» выцесніла большасць лакальных этніконаў. Тэрмін Беларусь замацаваўся за ўсёй этнічнай тэрыторыяй беларусаў. Аднак саманазва «беларус» яшчэ не мела агульнаэтнічнага і нацыянальнага зместу. Таму поруч з ім ужываліся канфесіянімы («рускія», і «палякі»), а жыхары паўночна-заходняй і цэнтральнай часткі Беларусі нярэдка называлі сябе «тутэйшымі».

Нацыянальны рух, які ўступіў у новы перыяд свайго развіцця, меў сацыялістычны характар. У 1903 створана Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ). Паскорыўся працэс фарміравання беларускай прафесійнай мастацкай культуры. Узніклі беларускія выдавецтвы «Загляне сонца і ў наша аконца» ў Санкт-Пецярбургу, «Наша ніва», «Наша хата» і «Палачанін» у Вільні і інш. З'явіліся перыядычныя выданні: газеты «Наша доля», «Наша ніва», «Гоман», «Беларус», часопісы «Лучынка», «Саха», «Крапіва», альманах «Маладая Беларусь». Харакгэрнай рысай усёй беларускай нацыянальнай культуры было абуджэнне агульнаэтнічнай самасвядомасці.

Беларусы з вёскі Ракітна (цяпер Лунінецкі раён) у народных строях, 1916

Істотна паўплывалі на фарміраванне нацыянальнай самасвядомасці, як сістэмы навуковых поглядаў, працы Я. Карскага «Беларусы» (т. 1-3, 1903—1922), артыкулы М. Доўнар-Запольскага, матэрыялы перапісу 1897, працы В. Ластоўскага, асабліва яго «Кароткая гісторыя Беларусі» (1910). Вядучую ролю ў пашырэнні нацыянальнай самасвядомасці адыгрывала прэса, у першую чаргу газета «Наша ніва», рэдакцыя якой стала арганізацыйным цэнтрам усяго нацыянальнага руху. Важнай формай папулярызацыі нацыянальнай культуры сталі беларускія вечарынкі, што арганізоўваліся ў Вільні, Гродне, Полацку, Карэлічах, а таксама ў Пецярбургу, Варшаве, Тамбове і інш. Развіццю нацыянальнай культуры спрыяла кадыфікацыя беларускай мовы. У 1908—1910 былі спробы стварэння прыватных беларускіх школ.

Галоўным арэалам кансалідацыі беларускай нацыі сталі цэнтральныя і паўночна-заходнія часткі Беларусі (Лідскі, Дзісенскі, Ашмянскі, Вілейскі, Гродзенскі, Ваўкавыскі, Слонімскі, Навагрудскі, Слуцкі і Мінскі паветы). Менавіта сярэднебеларускія гаворкі, асабліва іх паўднёва-заходняя група, склалі дыялектную аснову беларускай літаратурнай мовы. На пач. ХХ ст. нацыянальная самасвядомасць стала характэрнай рысай прадстаўнікоў практычна ўсіх класаў і сацыяльных слаёў грамадства, што сведчыла пра завяршэнне фарміравання беларускай нацыі як самастойнага этнасацыяльнага арганізма.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Папярэднія вынікі перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь 2009 г.(руск.) 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Joshua Project(англ.) 
  3. Нацыянальны склад насельніцтва Расійскай Федэрацыі (руск.) . Усерасійскі перапіс насельніцтва 2010 года. Праверана 16 снежня 2011.
  4. Усеўкраінскі перапіс насельніцта 2001. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова (руск.) . Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2011.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Беларускі час, Як жывеш, беларуская дыяспара?
  6. Population Census 2011 — Key Indicators(лат.) 
  7. Агенцтва Рэспублікі Казахстван па статыстыцы. Колькасць насельніцтва Рэспублікі Казахстан па асобных этнасах на 1 студзеня 2012 года.(руск.) 
  8. Multicultural Canada. Migration, Arrival, and Settlement(англ.) 
  9. Згодна з папярэднімі вынікамі перапісу насельніцтва 2011 года (гэтым перапісам упершыню прадугледжвалася магчымасць указання дзвюх нацыянальнасцей адным і тым жа рэспандэнтам) у Польшчы налічваліся 31 тысячы людзей, якія ўказалі толькі беларускую нацыянальнасць і ніякую іншую, 6 тысяч людзей указалі беларускую нацыянальнасць у якасці першай з дзвюх, яшчэ 10 тысяч указалі беларускую нацыянальнасць другой з дзвюх магчымых. Сярод 16 тысяч людзей, якія ўказалі беларускую нацыянальнасць адной з дзвюх магчымых (першай ці другой), 15 тысяч другой нацыянальнасцю ўказалі польскую (гл. Папярэднія вынікі Нацыянальнага перапісу насельніцтва і жылля Польшчы 2011 года).(польск.) 
  10. Дэпартамент статыстыкі Літвы. База статыстычных дадзеных аб насельніцтве Літвы.(літ.) 
  11. Этнічны атлас Узбекістана(руск.) 
  12. «Ancestry by Birthplace of Parent(s)» Australia: 2001 Census. 2001.(англ.) 
  13. REL 2011: У Эстоніі пражываюць прадстаўнікі 192 нацыянальнасцей(эст.) 
  14. Па перапісе 1989 г. у Малдаўскай ССР (уключаючы Прыднястроўе) было 19 608 беларусаў.(Дэмаскоп. Нацыянальны склад МССР 1989 г.)(руск.) 
  15. Прыднястроўе (ПМР) юрыдычна з'яўляецца часткаю Малдовіі, фактычна — самаабвешчанай дзяржавай, якую прызналі толькі дзве часткова прызнаныя дзяржавы: Паўднёвая Асеція і Абхазія. Перапіс насельніцтва ў Малдове 5—12 кастрычніка 2004 г. праводзіўся без уліку насельніцтва ПМР. У ПМР у 2004 г. праводзіўся самастойны перапіс насельніцтва 11—18 лістапада 2004 г.(Дэмаскоп. Вынікі перапісу насельніцтва ПМР 2004 г.)(руск.) 
  16. Нацыянальны статыстычны камітэт Кыргызскай рэспублікі. Нацыянальны склад насельніцтва(руск.) 
  17. Латышонак А. Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса // Рэфармацыя і грамадства : XVI стагоддзе : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2005. — С. 126—131.
  18. Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык, І. У. Чаквін, І. Г. Углік [і інш.]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С. 164—166.
  19. Терешкович, В. П. Этническая история Беларуси. В контексте Центрально-Восточной Европы. / П. В. Терешкович. — Мн.: БГУ, 2004. — С. 144.
  20. Бандарчык В. К. Фарміраванне і развіццё беларускай нацыі / В. К. Бандарчык, П. У Церашковіч // Этнаграфія беларусаў.— Мінск : Навука і тэхніка, 1985.— С. 158.
  21. У межах СССР.
  22. За межамі СССР.
  23. 23,0 23,1 Даныя перапісу ў Беларусі (1999).

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Карскі Я. Беларусы / Яўхім Карскі. — Мн.: МГА «Бел. кнігазбор», 2001. — 637 с. (Беларускі кнігазбор).
  • Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. — Мінск: БелСЭ, 1989. — 375 с.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Беларускія плямёны: