Востраў Саарэмаа

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Саарэмаа
Saaremaa
Estisl be map.png
Каардынаты: Каардынаты: 58°25′18.65″ пн. ш. 22°30′16.46″ у. д. / 58.421847° пн. ш. 22.504572° у. д. (G) (O) (Я)58°25′18.65″ пн. ш. 22°30′16.46″ у. д. / 58.421847° пн. ш. 22.504572° у. д. (G) (O) (Я)
Архіпелаг Маанзундскі архіпелаг
Краіна Flag of Estonia.svg Эстонія
Саарэмаа (Эстонія)
Саарэмаа
Саарэмаа
Плошча 2 673 км²
Насельніцтва 31 756 чал.
Шчыльнасць насельніцтва 11,88 чал./км²
Панарама Саарэмаа
Commons-logo.svgСаарэмаа на Вікісховішчы 

Са́арэмаа (эст.: Saaremaa, былая назва Э́зэль паходзіць ад дацк.: Øsel) — самы вялікі востраў Маанзундскага архіпелага ў Эстоніі. Плошча - 2673 км²[1]. Трэці па велічыні востраў Балтыйскага мора пасля астравоў Зеландыя і Готланд, паўночная мяжа Рыжскага заліва. Злучаны дамбай з востравам Муху. Ірбенскі праліў аддзяляе востраў ад тэрыторыі Латвіі. Насельніцтва (2014 г.) - 31 756 чал. Найбуйнейшы горадКурэссаарэ.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Востраў Саарэмаа размешчаны ва ўсходняй частцы Балтыйскага мора ў 139 км на паўднёвы захад ад Таліна, сталіцы Эстоніі. Бліжэйшыя буйныя астравыХіюмаа, Муху і Абрука. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 94 км. Найбольшая шырыня — 58,2 км.

Востраў складзены галоўным чынам з вапнякоў. Месцамі ўкрыты ледавіковымі адкладамі. Паверхня вострава нізінная, месцамі забалочаная. Унікальныя метэарытным паходжаннем катлавіны возера Каалі.

На паўночным узбярэжжы Саарэмаа ўзвышаюцца стромкія ўступы. Яно парэзана нешматлікімі, але глыбокімі і добра абароненымі залівамі. Нізіннае паўднёвае ўзбярэжжа моцна зрэзана маленькімі бухтамі, з вялікай колькасцю астравоў і паўвостраваў. Найбольш доўгі паўвостраў — Сарме (каля 36 км). На ўзбярэжжы вострава месцамі распаўсюджаны лясістыя пясчаныя раўніны з дзюнавымі градамі. Самае высокае месца – Заходне-Саарэмааскае ўзвышша (да 54 м).

Тут вялікая колькасць валуноў, распаўсюджаны агароджы, складзеныя з валуноў і кавалкаў вапняковага плітняку.

Прырода[правіць | правіць зыходнік]

На вапняках пераважна распаўсюджаны нізкарослыя, рэдкастойныя лясы (галоўным чынам хвойнікі і ельнікі), а таксама парослыя хмызнякамі лугі. Лясістасць на Саарэмаа — каля 25%. Хоць землі тут бедныя, флора даволі разнастайная. Асабліва распаўсюджаны вапналюбівыя расліны. Уяўляюць цікавасць лесалугі са шматлікімі відамі лісцевых дрэў. Сустракаюцца некаторыя віды раслін (ціс, плюшч і інш.) мінулых кліматычных перыядаў. Вялікія плошчы пакрыты ядлоўцам.

Фаўна прадстаўлена больш за 250 відаў птушак, сустракаюцца лісы, зайцы, грызуны, паўзуны і амфібіі. На заходнім ўзбярэжжы ўлетку спыняюцца балтыйскія цюлені.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Замак у Курэссаарэ

Згодна археалагічным дадзеным, першыя людзі з'явіліся на Саарэмаа ў 5 тысячагоддзі да н. э. У скандынаўскіх сагах востраў узгадваўся як Eysýsla. У іх апавядалася аб сутычках паміж вікінгамі і мясцовымі жыхарамі. У 1206 г. дацкі кароль Вальдэмар II Пераможца заснаваў на востраве крэпасць, аднак не здолеў знайсці людзей для далейшай каланізацыі, таму яна была зруйнавана самімі датчанамі.

У 1227 г. Саарэмаа быў захоплены рыцарамі-мечнікамі. Пасля аб'яднання мечнікаў з Тэўтонскім ордэнам у 1237 г. востраў увайшоў у склад Лівонскага аддзела Тэўтонскай дзяржавы, аднак большую частку кантралявала Эзэль-Вікскага біскупства. У XIV ст. быў узведзены замак у Курэссаарэ. У 1559 г. біскупства і ўсе землі Саарэмаа былі прададзены Даніі. У 1645 г. Данія перадала кіраванне востравам Швецыі. У выніку Вялікай Паўночнай вайны Саарэмаа адышоў да Расійскай імперыі.

Пасля абвяшчэння незалежнасці Эстоніі ў 1918 г. у складзе гэтай дзяржавы.

Асаблівасці культуры[правіць | правіць зыходнік]

Галоўнымі традыцыйнымі заняткамі жыхароў вострава здаўна з'яўляюцца рыбалоўства і мараплаўства. Дзякуючы адноснай ізаляванасці яны захавалі многія старадаўнія рысы эстонскай культуры, але разам з гэтым зведалі іншаземны ўплыў. Так, мясцовыя песні на эстонскай мове спяваюцца са шведскай інтанацыяй. У вёсках усё яшчэ можна сустрэць хаціны з саламянымі дахамі і вапняковымі мурамі. Сімваламі Саарэмаа лічацца ветраны млын, даламіт і хатняе піва. Астраўная кухня славіцца кісла-салодкім жытнім хлебам.

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Паводле БСЭ - 2714 км²

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 44—45. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]