Румынская мова

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Румынская мова
Саманазва:

Limba română [limba ro’mɨnə]

Краіны:

Румынія, Малдова, Сербія, Расія, Украіна, Венгрыя, Германія, Ізраіль, ЗША

Афіцыйны статус:

Flag of Romania.svg Румынія
Flag of Moldova.svg Малдова(малдаўская)
Flag of Serbia.svg Сербія

Flag of Transnistria (state).svg Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка(непрызнана)(кірылічная малдаўская)
Flag of Europe.svg Еўрапейскі саюз

Арганізацыя, якая рэгулюе:

Румынская акадэмія

Агульная колькасць носьбітаў:

25 млн.

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейская сям'я

Раманская група
Балкана-раманская падгрупа
Пісьменнасць:

лацініца (румынскі алфавіт).

Моўныя коды
ISO 639-1:

ro

ISO 639-2:

rum (B); ron (T)

ISO 639-3:

ron

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Румы́нская мо́ва (limba română) — раманская мова індаеўрапейскай моўнай сям'і.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Гісторыя румынскай мовы такая ж супярэчлівая, як і гісторыя румынскага народа. Гэтая супярэчлівасць паўстала па дзвюх прычынах: недахоп гістарычных крыніц, асабліва пісьмовых, і палітычныя інтарэсы. Таму існуе некалькі версій развіцця румынскай мовы, якія засноўваюцца на розных варыянтах гісторыі румынскага народа.

Раманізацыя[правіць | правіць зыходнік]

Афіцыйны варыянт гісторыі румынскай мовы, прызнаваны большасцю сучасных гісторыкаў, засноўваецца на тэорыі раманізацыі Дакіі. У адпаведнасці з гэтай тэорыяй Рымская імперыя каланізавала Дакію за вельмі кароткі перыяд. Каланісты прыбывалі ў Дакію з усёй тэрыторыі імперыі, але большасць з іх было носбітамі лацінскай культуры (каля 80%).

Прычынай інтэнсіўнай каланізацыі была амаль поўнае знішчэнне мужчынскага насельніцтва Дакіі ў войнах з Рымам. Гэтая версія пацвярджаецца аналізам імёнаў у пісьмовых крыніцах таго часу (было вывучанае прыкладна 4000 надпісаў, з якіх толькі 2% утрымоўвалі гета-дакскія імёны, тады як у іншых рымскіх правінцыях лік імёнаў мясцовага насельніцтва складала да 30%).

Беспрэцэндэнтная каланізацыя прывяла да таго, што мясцовая мова правінцыі знікла амаль цалкам. На дадзены момант у румынскай мове налічваецца не больш за сотню словаў чыстага гета-дацкага паходжання.

Пераемнасць[правіць | правіць зыходнік]

Другая па распаўсюджанасці версія аб паходжанні румынскай мовы заснаваная на тэорыі аб пераемнасці румынскага народа.

Паводле гэтай тэорыі румынская мова сфарміравалася ў той жа лінгвістычнай прасторы, дзе да гэтага існавала мова гета-дакаў. Пасля заваявання Дакіі Рымам у 106 годзе да адводу рымскіх войскаў за Дунай у 275 годзе якая праводзіцца раманізацыі было не досыць для поўнага знікнення гета-дакской мовы, бо мясцовае насельніцтва жыло вельмі адасобленымі суполкамі і толькі ў малой ступені сутыкалася з каланістамі. Працяглая раманізацыя прывяла да з'яўлення протарумынскай мовы. Раманізацыя ж пачалася яшчэ да захопу Дакіі Рымам і працягвалася пасля сыходу Рыма з дацкай правінцыі, што і тлумачыць так ярка выяўлены раманізаваны характар сучаснай румынскай мовы.

Фарміраванне румынскай мовы скончылася ў XI стагоддзі з памяншэннем уплыву Візантыйскай імперыі.

Характэрнай рысай румынскай мовы з'яўляецца адсутнасць дыялектаў.

Шмат якія народы (германцы, туркі, славяне, венгры) у розны час пранікалі ў лінгвістычны арэал румынскай мовы. Усе яны зрабілі свой унёсак у эвалюцыю мовы, разнастаіўшы лексікон, але пакінуўшы амаль не закранутай структуру граматыкі.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Сцяг Еўрасаюза Афіцыйныя мовы Еўрапейскага Саюза Сцяг Еўрасаюза
англійская | балгарская | венгерская | іспанская | грэчаская | дацкая | ірландская | італьянская | латышская | літоўская | мальтыйская | нідэрландская | нямецкая | партугальская | польская | румынская | славацкая | славенская | фінская | французская | чэшская | шведская | эстонская