Рымская імперыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Рымская імперыя
IMPERIVM ROMANVM
Res publica Romana
Βασιλεία Ῥωμαίων

Старажытны Рым
Spqrstone.jpg
27 да н.э. – 476 г.


Flag of None.svg
 
Flag of None.svg
Vexilloid of the Roman Empire.svg
Герб
Roman Empire (orthographic projection).svg
Сталіца Рым, Канстанцінопаль
Форма кіравання Аўтакратыя
Пераемнасць
Рымская рэспубліка
Заходняя Рымская імперыя
Усходняя Рымская імперыя
Гісторыя Старажытнага Рыма
Vexilloid of the Roman Empire.svg

Заснаванне Рыма
Царскі перыяд
Сем цароў Рыма

Рэспубліка
Ранняя Рэспубліка
Пунічныя войны
і экспансія на Усходзе

Саюзніцкая вайна
Грамадзянская вайна 83—82 да н.э.
Змова Катыліны
Першы трыумвірат
Грамадзянская вайна 49—45 да н.э.
Другі трыумвірат

Імперыя
Спіс імператараў
Прынцыпат
Дынастыя Юліяў-Клаўдзіяў
Дынастыя Флавіяў
Дынастыя Антанінаў
Дынастыя Севераў
Крызіс III стагоддзя
Дамінат
Заходняя Рымская імперыя

Экспансія Рымскай Імперыі

Рымская імперыя (па-лацінску: Imperium Romanum) — дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала паміж 6 стагоддзем да н.э. і 5 альбо 6 стагоддзем н.э. з цэнтрам у горадзе Рым. Форма дзяржаўнай улады Рыму неадначасова змянялася на працягу гісторыі: Рым прайшоў шлях ад Царскага перыяду да Рэспублікі і канчаткова да Імперыі, кіраванне якой ажыццяўлялася кайзерам (імператарам). З невялікага паселішча Рым ператварыўся ў імперыю, у грамадскую форму і ва ўніверсалістычную ідэю (imperium sine fine — «бязмежная імперыя»).

Гістарычны агляд[правіць | правіць зыходнік]

Перыядызацыя гісторыі Старажытнага Рыма заснавана на формах кіравання, якія, у сваю чаргу, адлюстроўвалі сацыяльна-палітычныя ўмовы: ад царскай улады ў пачатку гісторыі да імперыі-дамінату ў яе канцы.

Царскі перыяд (regnum)[правіць | правіць зыходнік]

Міф заснавання Рыму: капіталійская ваўчыца корміць малаком хлапчукоў Ромулуса і Рэмуса

Старажытнарымскія крыніцы датуюць заснаванне Рыма 753 годам да н.э.; гэты момант пазней сталі лічыць пачаткам летавылічэння (ab urbe condita). Тэрыторыя сямі пагоркаў (Палацін, Эсквілін, Палацін, Вімінал, Квірынал, Капітолій, Цэлій), на якіх згодна паданню ўзнік Рым, была заселена яшчэ да заснавання горада плямёнамі лацінаў і сабінэраў. З раскіданых па наваколлю невялічкіх вёсак і ўтварыўся нарэшце Рым. Неўзабаве да ўлады ў Рыме прыйшлі этрускія каралі, а эпоха іх кіравання атрымала ў гістарычных крыніцах назву царскага перыяду. Пры этрусках адбылося значнае эканамічнае ўзмацненне Рыма: горад-краіна ажыццяўляў кантроль над дзвюма буйнымі гандлёвымі шляхамі — Віа Лаціна («лацінскі шлях», Via Latina) і Віа Салярыя («саляны шлях», Via Salaria).

Згодна некаторым легендам, царскі перыяд рымскай гісторыі мае непасрэднае дачыненне да гісторыі Троі: выжыўшых траянцаў прывёў за сабой на тэрыторыю Лацыі Энэй, сын Анхіза і багіні Венеры. Але гэтыя міфалагічныя паданні і легенды з’явіліся некалькімі стагаддзямі пазней і ўжо пасля заснавання Рыму, і таму не вытрымліваюць крытыкі.

Моцны ўплыў на культурнае станаўленне Рыму аказалі этрускі, менавіта праз этрускаў у рымскі быт прасачыліся элементы грэчаскай культуры. Прыкладамі таму з’яўляюцца этрускія лічбы, грэчаска-этрускае пісьмо, з якога пазней утварыўся лацінскі алфавіт, этрускае яснабачанне, а такасма пахавальны рытуал, які найбольш яскрава праявіўся некалькі пазней у баях гладыятараў. Скінуўшы з сябе цяжар улады этрускіх каралей прыкладна ў 500 годзе да н.э., Рым хутка пачаў узмацняць свой уплыў у Італіі.

Усяго, падчас Царскага перыяду, Рымам кіравалі сем цароў — Ромул, Нума Пампілій, Тул Гасцілій, Анк Марцый, Таквіні Старажытны і Тарквіні Ганарлівы. Апошні рымскі кароль этрускага паходжання — Луцый Тарквіній Супербус (Луцый Тарквіній Горды) — быў згнаны рымлянамі пад кіраўніцтвам Луцыя Юнія Брута з Рыма ці не то ў 509, ці ў 510 г. ДХ; згодна паданню, падставай для гэтага і апошняй кропляй цярпення грамадзян стала згвалтаванне аднім з сыноў караля дабрадзейнай рымскай жанчыны па прозвішчу Лукрэцыя.

Рэспубліка(res publica)[правіць | правіць зыходнік]

Раняя Рэспурбліка[правіць | правіць зыходнік]

Позняя Рэспубліка[правіць | правіць зыходнік]

Імперыя[правіць | правіць зыходнік]

Рымская імперыя, працягваецца з 30 г. ДХ і скончваецца яе заняпадам у 476 годзе. Яе падзяляюць на два этапы: прынцыпат і дамінат.

Раняя імперыя (прынцыпат)[правіць | правіць зыходнік]

Падчас ранняй імперыі ў Рыме кіравалі наступныя імператары:

Аўгуст (Актавіян)

Тыберый

Гай Калігула

Клаўдзій

Нерон

Веспасіян

Даміцыян

Нерва

Позняя імперыя (дамінат)[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]