Марцін Борман

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Марцін Борман
ням.: Martin Bormann
Bundesarchiv Bild 146-1968-100-21A, Martin Bormann.jpg
сцяг
Начальнік Партыйнай канцылярыі НСДАП(руск.) бел.
12 мая 19412 мая 1945
Папярэднік: Рудольф Гес
Пераемнік: няма
сцяг
Начальнік Штаба намесніка фюрара(руск.) бел.
3 ліпеня 193312 мая 1941
сцяг
Рэйхсляйтар
2 чэрвеня 19332 мая 1945
Рэйхсміністр
29 мая 19412 мая 1945
сцяг
Сакратар Фюрара
13 мая 194130 красавіка 194512 красавіка 1942 года - "Асабісты сакратар Фюрара")
сцяг
Міністр па справах партыі
30 красавіка 19452 мая 1945
 
Партыя: НСДАП
Адукацыя: сярэдняя спецыяльная
Прафесія: спецыяліст па сельскай гаспадарцы
Нараджэнне: 17 чэрвеня 1900(1900-06-17)
Вегелебен(руск.) бел., Гановер, Германская імперыя
Смерць: 2 мая 1945(1945-05-02) (44 гады)
Берлін, Трэці рэйх
Бацька: Тэадор Борман (1862—1903)
Маці: Антонія Бернгардына Менанг
Жонка: Герда Бух (23.10.1909 — 23.03.1946)
Дзеці: 10 дзяцей
 
Ваенная служба
Гады службы: 1918
Прыналежнасць: Германская імперыя
Род войск: радавы 55-га пешага артылерыйскага палка
Званне: обергрупэнфюрар СА, ганаровы обергрупэнфюрар СС
 
Узнагароды:
Ордэн крыві
Залаты партыйны знак НСДАП
За выслугу гадоў у НСДАП (10 гадоў)
За выслугу гадоў у НСДАП (15 гадоў)

Ма́рцін Бо́рман (17 чэрвеня 1900, Вегелебен каля горада Гальберштат, Гановер, Германская імперыя — 2 мая 1945, Берлін, Трэці рэйх) — нямецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, начальнік Партыйнай канцылярыі НСДАП (1941—1945), асабісты сакратар фюрара (1942—1945), рэйхсміністр па справах партыі (30 красавіка — 2 мая 1945), начальнік Штаба намесніка фюрара (1933—1941). Рэйхсляйтар (з 1933 года). Да канца вайны набыў значны ўплыў, як асабісты сакратар кантралюючы патокі інфармацыі і доступ да Гітлера.

У 1922 годзе ўступіў у фрайкор(руск.) бел.. За суўдзел у здзейсненым Рудольфам Хёсам(руск.) бел. забойстве Вальтара Кадава, звінавачанага нацыстамі ў здрадзе Леа Шлагетэра(руск.) бел., правёў амаль год у турме. У 1927 годзе ўступіў у НСДАП, дзе працаваў у страхавым аддзеле, у 1937 годзе — у СС. У 1933 годзе быў прызначаны начальнікам штаба намесніка фюрара Рудольфа Геса.

Выкарыстаў службовае становішча для пашырэння ўласнага ўплыву і стварэння бюракратычнага апарата. З 1935 года выконваючы абавязкі асабістага сакратара фюрара (у 1943 годзе Борман быў афіцыйна зацверджаны на гэты пост), уваходзіў у блізкае кола Гітлера і ўсюды яго суправаджаў, арганізуючы начальніку брыфінгі і падаючы яму зводкі падзей. Пасля таго, як 10 мая Гес самавольна выляцеў у Брытанію для мірных перамоў, Марцін заняў пост начальніка Партыйнай канцылярыі НСДАП, прыняўшы на сябе абавязкі былога намесніка фюрара. Борман сцвярджаў прызначэнне грамадзянскіх кіраўнікоў і прыняцце новага заканадаўства, да канца 1943 года дэ-факта сканцэнтраваўшы ўладу ў краіне ва ўласных руках. Быў адным з галоўных прыхільнікаў пераследаў хрысціянскай царквы, яўрэяў і славян на акупаваных Германіяй тэрыторыях.

16 студзеня 1945 года ўслед за Гітлерам пераехаў у Фюрарбункер. Пасля таго, як яго начальнік скончыў з сабой(англ.) бел., 2 мая ў складзе групы пакінуў Рэйхсканцэлярыю. Меркавана, здзейсніў самагубства на мосце блізу станцыі Лерар(ням.) бел.. За ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці на Нюрнбергскім трыбунале быў завочна прысуджаны да пакарання смерцю праз павешанне. У 1972 годзе пры раскопах былі выяўлены рэшткі Бормана.

Ранняе жыццё[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў лютаранскай сям'і паштовага служылага Тэадора Бормана. Меў зводных брата і сястру ад першага шлюбу бацькі і крэўнага брата Альберта(руск.) бел.. У 1903 годзе Тэадор сканаў, і маці братоў ізноў выйшла замуж[1]. Вучыўся ў сельскагаспадарчым коледжы, у чэрвені 1918 года быў прызваны ў армію і залічаны ў 55-ы пешы артылерыйскі полк, аднак удзелу ў баявых дзеяннях так і не ўзяў, несучы гарнізонную службу. У лютым наступнага года быў дэмабілізаваны. Некаторы час працаваў на кармавым млыне, потым наняўся кіраўніком вялікай фермерскай гаспадаркі ў Мекленбургу[2] і ўступіў у антысеміцкую землеўласніцкую арганізацыю[3]. Падчас эканамічнага крызісу і гіперінфляцыі пачасціліся выпадкі крадзяжу запасаў харчу з фермаў, і многія землеўласнікі наймалі атрады фрайкора для аховы. Месца працы Бормана не стала выняткам, і ў 1922 годзе ён уступіў у адно з такіх падраздзяленняў пад правадырствам Герхарда Росбаха(англ.) бел., дзе служыў камандзірам аддзялення і скарбнікам[4].

17 сакавіка 1924 года за дапамогу свайму сябру Рудольфу Хёсу ў забойстве школьнага настаўніка Вальтара Кадава быў прысуджаны да года турэмнага зняволення[5][6]. Злачынцы былі перакананы, што загінулы выдаў французскім акупацыйным(руск.) бел. уладам планы члена фрайкора Леа Шлагетэра па сабатажы аб'ектаў французскай прамысловасці. Шлагетэр быў арыштаваны і 23 мая 1923 пакараны смерцю. У ноч на 31 мая Хёс, Борман і група іх суўдзельнікаў вывезлі Кадава за горад, дзе збілі Вальтара і пераразалі яму горла[7]. Пасля прызнання аднаго з якія нападалі паліцыя выявіла цела, і ў ліпені забойцам было падана вінавачанне. У лютым 1925 года Борман быў умоўна-датэрмінова вызвалены[5] і вярнуўся на працу, пакуль у маі наступнага года не пераехаў да маці ў Цюрынгію[8].

Пачатак партыйнай кар'еры[правіць | правіць зыходнік]

У 1927 годзе ўступіў у НСДАП, пасля чаго ўладкаваўся на працу ў прапагандысцкую газету, што належала намесніку гаўляйтара Цюрынгіі, аднак нястача прамоўніцкага майстэрства вымусіла Марціна пакінуць журналістыку і ўладкавацца на гаспадарчую працу ў штабе гау[9]. У кастрычніку 1928 года пераехаў у Мюнхен, дзе працаваў у страхавым аддзеле СА. НСДАП выплачвала кампенсацыі параненым і сем'ям забітых у сутыкненнях з палітычнымі праціўнікамі праз страхавыя кампаніі, аднак з адмовай апошніх ад гэтай практыкі ў 1930 годзе Борман стварыў партыйную касу ўзаемадапамогі, куды ішлі прыбыткі, частка з якіх выкарыстоўвалася ў дабрачынных мэтах. Кожны член НСДАП быў абавязаны плаціць адлічэнні ў фонд, завошта платніку гарантавалася кампенсацыя калецтваў, атрыманых падчас партыйнай дзейнасці. Выплаты з фонду ажыццяўляліся на меркаванне Марціна[10]. У крайніх выпадках каса служыла крыніцай сродкаў, якіх у той перыяд хранічна неставала[11][12]. Пасля поспеху НСДАП на парламенцкіх выбарах 1930 года, падчас якіх партыя займела 107 месцаў, лік яе членаў моцна ўзрос[13], і да 1932 года ў фонд паступалі каля 3 мільёнаў рэйхсмарак штогод[14].

У 1928—1930 гадах у кіраўніцтве СА таксама адказваў за кадравыя пытанні. Заснаваў Нацыянал-сацыялістычны аўтамабільны корпус, папярэднік Нацыянал-сацыялістычнага механізаванага корпуса(руск.) бел., які каардынаваў эксплуатацыю транспарта, які належаў членам партыі, пазней стаў адказваць і за навучанне членаў кіраванню[15].

Рэйхсляйтар і начальнік партыйнай канцылярыі[правіць | правіць зыходнік]

Пасля прыходу(руск.) бел. партыі да ўлады ў студзені 1933 года партыйная каса была пераарыентавана на страхаванне жыцця і маёмасці, і Борман папрасіў пра перавод на іншую пасаду. 1 ліпеня ён быў прызначаны начальнікам Штаба намесніка фюрара Рудольфа Геса[16][17], з 4 ліпеня таго ж года па май 1941 года таксама быў асабістым сакратаром Геса[18]. Штаб адказваў за вырашэнне канфліктаў усярэдзіне НСДАП і служыў прамежкавым звяном паміж ёй і дзяржавай, рэгулюючы заканадаўчыя і кіраўніцкія пытанні[19], дублюючы функцыі міністэрства ўнутраных спраў[20]. 10 кастрычніка Борману было прысвоена найвышэйшае партыйнае званне рэйхсляйтара, у лістападзе ён быў абраны дэпутатам рэйхстага[21]. 1 студзеня 1937 года ўступіў у СС[22]. У 1938 годзе ўказам Гімлера ў знак прыналежнасці да старым ваяроў(англ.) бел. Борману быў прысвоены нумар білета 555[23]. Да чэрвеня 1934 года ўвайшоў у блізкае кола Гітлера[24].

Борман у 1934.

У 1935 годзе атрымаў заданне пракантраляваць будаўнічыя працы ў Бергхофе(руск.) бел., рэзідэнцыі фюрара ў Оберзальцбергу. У пачатку 1930-х гадоў з 1925 года Гітлер, які здымаў маёнтак для адпачынку, набыў яго, з прызначэннем рэйхсканцлерам планаваўшы пашырыць і перабудаваць асабняк, даручыўшы працы Борману. На яго плячах таксама ляжала адказнасць за збудаванне інфраструктуры комплексу, усярэдзіне якога сталі сяліцца члены асяроддзя фюрара, у тым ліку і сам Марцін[25][26]. Выступіў з ініцыятывай пабудовы Кельштайнхауса(руск.) бел., чайнага доміка ў горах над Бергхофом, падарыўшы будынак Гітлеру на яго 50-ы дзень нараджэння ў 1939 годзе. Фюрар рэдка наведваў Кельштайнхаус, затое Борману падабалася вырабляць домікам уражанне на гасцей[27].

Увесь час прысутнічаючы пры Гітлеры, калі той знаходзіўся ў Бергхофе, неадлучна суправаджаючы фюрара ў падарожжах[28], пачаў выконваць абавязкі яго асабістага сакратара[16][29], у тым ліку канспектуючы гутаркі начальніка, пазней апублікаваныя асобнай кнігай(руск.) бел.[30][31], і ажыццяўляць кантроль за яго фінансамі — прыбыткамі ад продажаў «Майн Кампф» і размяшчэння яго партрэта на паштовых марках. Узначальваў Нямецкі гандлёва-прамысловы фонд Адольфа Гітлера, куды перадусім для патрэб апошняга паступалі сродкі ад нямецкіх прамыслоўцаў, якія выдаткоўваліся таксама рознымі партыйнымі функцыянерамі[32]. У 1938 годзе быў прызначаны арганізатарам чарговага партыйнага з'езда ў Нюрнбергу(англ.) бел.[33].

З мэтай умацавання ўласнай улады фюрар нацкоўваў членаў партыйнай эліты паміж сабой і НСДАП з дзяржаўнымі інстытутамі[34]. Звычайна ён асабіста аддаваў вусныя ўказанні ці перадаваў іх праз Бормана[35]. Трапленне ў няласку апошняга азначала перакрыцце доступу да Гітлера[36]. Сваімі інтрыгамі Борман абмежаваў уладу Гебельса, Герынга, Гімлера і іншых высокапастаўленых партыйных функцыянераў, выклікаўшы іх асабістую непрыязь[16][37].

З пачаткам Другой сусветнай вайны фюрар сканцэнтраваўся на вонкавай палітыцы і баявых дзеяннях. Гес, які не прымаў удзелу ў гэтым, неўзабаве стаў аддаляцца ад Гітлера, і Борман замяніў намесніка фюрара ў многіх з яго абавязкаў. Гес быў занепакоены магчымасцю вайны на два франты з пачаткам уварвання ў СССР і 10 мая 1941 года ў адзінотку выляцеў у Вялікабрытанію для мірных перамоў[38][39][40], па прыбыцці быў арыштаваны і правёў астатні час вайны ў зняволенні. У 1946 годзе на Нюрнбергскім працэсе былы намеснік фюрара за вайсковыя злачынствы быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення. Гітлер расцаніў учынак Геса як асабістую здраду[41] і завочна прысудзіў яго да смяротнага пакарання. 12 мая пост намесніка фюрара быў скасаваны, яго функцыі перададзены Партыйнай канцылярыі[18][42]. У новай пасадзе Борман сцвярджаў прызначэнне на партыйныя пасады і быў падсправаздачны толькі Гітлеру[43].

Улада і ўплыў начальніка Партыйнай канцылярыі з ходам вайны толькі ўзраслі[44]. У пачатку 1943 года Германія адчула нястачу рабочай сілы, і на загад Гітлера з мэтай цэнтралізацыі кантролю над ваеннай эканомікай быў створаны камітэт з трох членаў, куды ўвайшлі ад дзяржавы кіраўнік Рэйхсканцэлярыі Ганс Ламерс(англ.) бел., ад узброеных сіл — начальнік Вярхоўнага камандавання вермахта фельдмаршал Кейтэль(англ.) бел. і Борман, які кантраляваў партыю. «Камітэт трох» высоўваў свае прапановы незалежна ад міністраў, аднак апошняе слова ў большасці выпадкаў заставалася за фюрарам. Дзяржаўныя функцыянеры, якія асцерагаліся за сваю ўладу, у тым ліку Гебельс, Герынг і Шпеер, настроіліся супраць камітэта, але не дасягнулі поспеху ў абмежаванні яго ўплыву[45].

Антыцаркоўная кампанія[правіць | правіць зыходнік]

Борман (злева ад Гітлера). Парыж. чэрвень 1940 года.

Нягледзячы на тое, што праграма НСДАП ад 1924 года згадвала верацерпнасць і заключэнне дагавора з Ватыканам(руск.) бел., падпісанага ў 1933 годзе, які агадваў волю каталіцкага веравызнання, Гітлер лічыў, што рэлігія несумяшчальная з нацыянал-сацыялізмам, у чым яго актыўна падтрымаў Борман[46], які негатыўна ставіўся да хрысціянства і ў 1941 годзе публічна заявіў пра процілегласць нацысткай ідэалогіі і гэтай рэлігіі[47][48]. У палітычных мэтах фюрар планаваў адкласці канчатковае знішчэнне царквы да сканчэння вайны[49], аднак яго сталае асуджэнне рэлігіі пераканалі яго падначаленых у патрэбы працягу «барацьбы з царквой(англ.) бел.»[50].

У лютым 1937 года выдаў указ пра недапушчальнасць прыняцця членаў духавенства ў партыю, выключэнне такіх з яе і патрэбы выхаду з НСДАП па пасвячэнні ў сан[51]. Хоць Борману і не атрымалася дамагчыся зачынення тэалагічных факультэтаў нямецкіх універсітэтаў, ён атрымаў поспех у скарачэнні школьнага выкладання багаслоўя да 2 гадзін у тыдзень і прымусіў прыбраць укрыжаванні з класаў[52]. Паводле слоў асабістага архітэктара Гітлера Альберта Шпеера, пры працы над праектам паваеннага Берліна «Сталіца свету Германія» Борман заявіў Шпееру, што ў Берліне будучыні не павінна быць месцаў для храмаў[53].

У рамках кампаніі супраць каталіцкай царквы сотні манастыроў у Германіі і Аўстрыі былі канфіскаваны гестапа, іх насельнікі выкінуты на вуліцу[54]. У 1941 годзе каталіцкі біскуп Мюнстара Аўгуст фон Гален(ням.) бел. у серыі прамоў публічна засудзіў антырэлігійныя пераследы і акцыю T-4(ням.) бел., нацысцкую праграму па прымусовай эўтаназіі інвалідаў і невылечна хворых, выклікаўшы шырокі пратэст духавенства супраць дзеянняў улад. Борман заклікаў Гітлера павесіць мяцежнага біскупа, аднак фюрар і Гебельс з боязяў надання ў такім разе фон Галену статусу пакутніка і ўзмацнення пратэстных настрояў не пагадзіліся з рэйхсляйтарам. Гітлер адклаў рашэнне пытання да завяршэння вайны[55].

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Lang, 1979, pp. 16–18
  2. Lang, 1979, pp. 22–23
  3. McGovern, 1968, p. 12
  4. McGovern, 1968, p. 13
  5. 5,0 5,1 Lang, 1979, p. 40
  6. Miller, 2006, p. 147
  7. McGovern, 1968, pp. 13–14
  8. Lang, 1979, p. 43
  9. Lang, 1979, pp. 45–46
  10. Lang, 1979, pp. 49–51
  11. Lang, 1979, p. 60
  12. McGovern, 1968, p. 20
  13. Lang, 1979, p. 57
  14. Lang, 1979, p. 63
  15. Lang, 1979, p. 55
  16. 16,0 16,1 16,2 Evans, 2005, p. 47
  17. Lang, 1979, pp. 74–77
  18. 18,0 18,1 Miller, 2006, p. 148
  19. Lang, 1979, p. 78
  20. Lang, 1979, p. 126
  21. Lang, 1979, p. 79
  22. Miller, 2006, pp. 146, 148
  23. Miller, 2006, p. 146
  24. Lang, 1979, pp. 84, 86
  25. Speer, 1971, pp. 128–129
  26. Lang, 1979, pp. 108–109
  27. Lang, 1979, pp. 121–122
  28. Lang, 1979, pp. 118, 121
  29. Fest, 1970, p. 131
  30. McGovern, 1968, p. 96
  31. Speer, 1971, p. 142
  32. Speer, 1971, pp. 131–132
  33. Lang, 1979, p. 123
  34. Kershaw, 2008, p. 323
  35. Kershaw, 2008, p. 377
  36. McGovern, 1968, p. 64
  37. Speer, 1971, p. 132
  38. Evans, 2008, p. 167
  39. Shirer, 1960, p. 837
  40. Sereny, 1996, p. 321
  41. Sereny, 1996, p. 240
  42. Shirer, 1960, p. 838
  43. McGovern, 1968, p. 63
  44. Hamilton, 1984, p. 94
  45. Kershaw, 2008, pp. 749–753
  46. Speer, 1971, p. 175
  47. Evans, 2005, p. 253
  48. Shirer, 1960, p. 234, 240
  49. Bullock, 1999, p. 389
  50. Kershaw, 2008, p. 382
  51. Lang, 1979, pp. 149–150
  52. Lang, 1979, pp. 152–154
  53. Speer, 1971, p. 242
  54. Lang, 1979, p. 221
  55. Evans, 2008, pp. 97–99

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Beevor, Antony (2002). Berlin: The Downfall 1945. New York: Viking-Penguin. ISBN 978-0-670-03041-5. 
  • Bullock, Alan (1999) [1952]. Hitler: A Study in Tyranny. New York: Konecky & Konecky. ISBN 978-1-56852-036-0. 
  • Evans, Richard J. (2005). The Third Reich in Power. New York: Penguin Group. ISBN 978-0-14-303790-3. 
  • Evans, Richard J. (2008). The Third Reich at War. New York: Penguin Group. ISBN 978-0-14-311671-4. 
  • Fest, Joachim C. (1970). The Face of the Third Reich: Portraits of the Nazi Leadership. New York: Pantheon. ISBN 978-0-394-73407-1. 
  • Hamilton, Charles (1984). Leaders & Personalities of the Third Reich, Vol. 1. San Jose, CA: R. James Bender Publishing. ISBN 0-912138-27-0. 
  • Joachimsthaler, Anton (1999) [1995]. The Last Days of Hitler: The Legends, the Evidence, the Truth. Trans. Helmut Bögler. London: Brockhampton Press. ISBN 978-1-86019-902-8. 
  • Kershaw, Ian (2008). Hitler: A Biography. New York: W.W. Norton & Co. ISBN 0-393-06757-2. 
  • Lang, Jochen von (1979). The Secretary. Martin Bormann: The Man Who Manipulated Hitler. New York: Random House. ISBN 978-0-394-50321-9. 
  • Le Tissier, Tony (2010) [1999]. Race for the Reichstag: The 1945 Battle for Berlin. Barnsley, South Yorkshire: Pen and Sword. ISBN 978-1-84884-230-4. 
  • Levy, Alan (2006) [1993]. Nazi Hunter: The Wiesenthal File (Revised 2002 ed.). London: Constable & Robinson. ISBN 978-1-84119-607-7. 
  • Longerich, Peter (2012). Heinrich Himmler: A Life. Oxford; New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-959232-6. 
  • McGovern, James (1968). Martin Bormann. New York: William Morrow & Company. OCLC 441132. 
  • Miller, Michael (2006). Leaders of the SS and German Police, Vol. 1. San Jose, CA: R. James Bender. ISBN 978-93-297-0037-2. 
  • Sereny, Gitta (1996) [1995]. Albert Speer: His Battle With Truth. New York: Vintage. ISBN 978-0-679-76812-8. 
  • Shirer, William L. (1960). The Rise and Fall of the Third Reich. New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-62420-0. 
  • Speer, Albert (1971) [1969]. Inside the Third Reich. New York: Avon. ISBN 978-0-380-00071-5. 
  • Trevor-Roper, Hugh (2002) [1947]. The Last Days of Hitler. London: Pan Books. ISBN 978-0-330-49060-3. 
  • Whiting, Charles (1996) [1973]. The Hunt for Martin Bormann: The Truth. London: Pen & Sword. ISBN 0-85052-527-6. 

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]