Фрымен Дайсан

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Фрымен Джон Дайсан
Freeman John Dyson
Freeman Dyson.jpg
Дата нараджэння 15 снежня 1923(1923-12-15) (94 гады)
Месца нараджэння Кроўторн, Графства Беркшыр
Грамадзянства Велікабрытанія ЗША
Бацька: George Dyson[d]
Жонка Verena Huber-Dyson[d]
Дзеці: Esther Dyson[d] і George Dyson[d]
Род дзейнасці матэматык, фізік-тэарэтык, вучоны-ядзершчык, прафесар, фізік
Навуковая сфера фізіка
Месца працы
Навуковая ступень доктарская ступень[d][1]
Альма-матар Кембрыджскі ўніверсітэт
Вядомы як адзін са стваральнікаў квантавай электрадынамікі, аўтар канцэпцыі Сферы Дайсана
Узнагароды і прэміі Медаль Лорэнца (1966)
Медаль імя Макса Планка (1969)
Wolf prize icon.png Прэмія Вольфа (фізіка, 1981)
Медаль Матэўчы (1989)

Прэмія Энрыка Фермі (1993)
Прэмія Памеранчука (2003)
Сайт sns.ias.edu/~dyson/
Commons-logo.svg Фрымен Джон Дайсан на Вікісховішчы

Фрымен Джон Дайсан (англ.: Freeman John Dyson 15 снежня 1923, Кроўторн, Графства Беркшыр, Англія) — амерыканскі фізік-тэарэтык англійскага паходжання. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1952) і Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1964). Адзін са стваральнікаў квантавай электрадынамікі.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Дайсан нарадзіўся ў Кроўторне, Англія. Яго бацькам быў брытанскі кампазітар Джордж Дайсан. У 1945 годзе скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт, дзе і працаваў у 19461949 гадах. Потым ён пераехаў у ЗША, дзе быў прафесарам Карнельскага (1951153), а з 1953 года — Прынстанскага ўніверсітэта, а таксама Інстытута перспектыўных даследаванняў.

Дайсан — бацька амерыканскай пісьменніцы і грамадскага дзеяча Эстэр Дайсан, а таксама пісьменніка Джорджа Дайсана, які папулярызуе гісторыю асобных навуковых распрацовак, у прыватнасці удзел свайго бацькі ў распрацоўцы ядзерна-імпульснага касмічнага карабля («Праект Арыён»).

Навуковая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Дайсан з’яўляецца аўтарам твораў па квантавай тэорыі поля, квантавай электрадынаміцы, матэматычнай фізіцы, астрафізіцы, фізіцы нізкіх энергій. Ён даказаў дысперсіённыя суадносіны квантавай тэорыі поля (так званае прадстаўленне Ёста — Лемана — Дайсана), атрымаў формулу для S-матрыцы, даў класіфікацыю разыходнасцей у квантавай электрадынаміцы (КЭД) на аснове кананічных пераўтварэнняў (пераўтварэнні Дайсана, 1948), на аснове ўласцівасцей S-матрыцы ўвёў прадстаўленне аб перанарміруемасці КЭД і паказаў сувязь фейнманаўскага падыходу са звычайнымі формамі квантавай тэорыі поля (фармалізм Фейнмана — Дайсана, 1949). Дайсан заслужана лічыцца адным са стваральнікаў сучаснай квантавай электрадынамікі (разам з Джуліянам Швінгерам, Рычардам Фейнманам і Сін'іціра Таманагай).

У 1955 годзе Дайсан стварыў тэрыю рэзананснага парамагнітнага паглынання выпраменьвання металамі.

У галіне астрафізікі Дайсан вывучаў пульсары і нейтронныя зоркі. Ён таксама з’яўляецца аўтарам канцэпцыі Сферы Дайсана — гіпатэтычнага збудавання, якое з’яўляецца тонкай сферычнай абалонкай вялікага радыуса (памерам з арбіты планет) с зоркай у сярэдзіне. Ідэю гэтай сферы ён запазычыў з кнігі «Стваральнік зорак» фантаста Олафа Стэплдона. Ёсць меркаванне, што развітая цывілізацыя можа выкарыстоўваць сферу Дайсана для поўнага выкарыстання энергіі цэнтральнай зоркі і/ці для вырашэння праблемы жыццёвай прасторы. Дайсан прапанаваў абапірацца на гэтыя меркаванні пры пошуку пазаземных цывілізацый.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Храмов Ю. А. Дайсон Фримен Джон (Dyson Freeman John) //Физики: Биографический справочник/под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 96-97. — 400 с. 200 000 (в пер.)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Wikiquote-logo.svg
У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме Фрымен Дайсан