Ян Рустэм

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Ян Рустэм
Фатаграфія
«Аўтапартрэт з палітрай», 1810-я
Дата нараджэння:

1762[1]

Месца нараджэння:

Стамбул, Турцыя

Дата смерці:

21 чэрвеня 1835(1835-06-21)

Месца смерці:

Дукшцяляй[d], Літва

Бацька:

партрэт

Жанр:

мастак-партрэціст

Стыль:

пераходны ад класіцызму да рамантызму

Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы

Ян Рустэм (польск.: Jan Rustem, літ.: Jonas Rustemas, арм.: Յան Ռուստամ; 1762, Канстанцінопаль — 9 (21) чэрвеня 1835, Ду́кшцяляй(літ.) бел., цяпер Ігналінскі раён(руск.) бел.) — мастак, стваральнік Віленскай мастацкай школы.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Па розных версіях Рустэм быў армянскага, грэчаскага альбо турэцкага паходжання.

Нарадзіўся ў Канстанцінопалі[2]. Дзесяцігадовы сірата быў прывезены ў 1774 годзе князем Адамам Казімежам Чартарыйскім у Варшаву. На яго сродкі выхоўваўся і вучыўся выяўленчаму мастацтву спачатку ў Варшаве ў Я. П. Норбліна і М. Бачарэлі, пазней у Германіі (17881789)[2]. Па вяртанні працаваў мастаком у тэатры Міхала Казіміра Агінскага ў Слоніме.

З 1798 года выкладаў у Галоўнай віленскай школе(руск.) бел., у 1803 ператворанай у імператарскі Віленскі ўніверсітэт, спачатку ў якасці ад'юнкта(руск.) бел. пры прафесары Францішку Смуглевічы[2]. Пасля смерці Смуглевіча ў 1807 годзе Рустэм стаў прафесарам і загадваў Віленскай мастацкай школай пры ўніверсітэце[2]. Працягваючы прынцыпы выкладання мастацтва Ф. Смуглевіча, упершыню ўвёў у навучальны працэс працу з натуры[2].

У 1820 годзе арганізаваў першую ў Літве выстаўку выяўленчага мастацтва, на якой былі прадстаўлены работы яго вучняў.

Быў членам масонскай ложы.

Памёр у маёнтку Пушкі(літ.) бел. пад Дукштамі, дзе і пахаваны.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Партрэт Ганны з Пучынскіх. Нацыянальны музей у Варшаве
Ганна з Пучынскіх. Літоўскі мастацкі музей

Другой жонкай у 1826 годзе стала Ганна з Пучынскіх (1789—1868), удава Яна Зайдлера, уладальніка аптэкі «Пад лебедзем»[3]. Захаваліся прынамсі два яе партрэты пэндзлю Я. Рустэма. Адзін захоўваецца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве, а другі — у Літоўскім мастацкім музеі.

Выкладчыцкая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Вучнямі Я. Рустэма былі між іншых: Я. Аляшкевіч, Валянцін Ваньковіч, Ян Дамель, Н. Орда, К. Русецкі, І. Хруцкі, В. І. Дмахоўскі, Ц. Бычкоўскі, К. Бахматовіч, А. Шэмеш, Т. Шаўчэнка, Ю. Азямблоўскі, П. Ётэйка[2]. Да найбольш адораных вучняў Рустэма адносяць Канута Русецкага[4].

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

У ранніх працах выразны ўплыў французскага класіцызму, пазней у яго творах з'яўляюцца рысы рамантызму. Пісаў аўтапартрэты і партрэты, між іншым, Т. Зана, А. Снядэцкага, Я. Снядэцкага, І. Лялевеля, Д. Сандэрса, А. Капелі, жанравыя сцэны ў духу ранняга рамантызму («Турак з канём», «Бабуля і ўнучка»), акварэлі і малюнкі з гарадскога і сельскага жыцця з выкарыстаннем розных тэхнік. Праектаваў дэкарацыі і касцюмы для віленскага тэатра.

Творы захоўваюцца ў музеях Германіі, Літвы, Польшчы і Беларусі.

Зноскі

  1. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #128793260 // общий нормативный контроль — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Лазука Б.А. Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя — Беларусь, 2011. — С. 356-357. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
  3. Ryszkiewicz w PSB,XXXIII, 1991, s. 164 (hasło Rustem Jan)
  4. Kanutas Ruseckas (літ.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]