Сальвадор Далі
| Сальвадор Далі | |
| Salvador Dali | |
 |
|
| Імя пры нараджэнні: |
Сальвадор Даме́нек Феліп Жасінт Далі і Даме́нек |
|---|---|
| Дата нараджэння: | |
| Месца нараджэння: | |
| Дата смерці: |
23 студзеня 1989 (84 года) |
| Месца смерці: | |
| Грамадзянства: | |
| Жанр: | |
| Вучоба: |
Школа вытанчаных мастацтваў Сан-Фернанда, Мадрыд |
| Стыль: | |
| Вядомыя працы: |
«Сталасць памяці», |
| Уплыў: | |
 Працы на Вікісховішчы |
|
Сальвадо́р–Дамі́нга–Фелі́п–Жасі́нт ДАЛІ́–ДАМЕНЕ́К (ісп.: Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, катал.: Salvador Domingo Felip Jacint Dalí Domènech ; 11 мая 1904 — 23 студзеня 1989), вядомы іспанскі мастак, жывапісец, графік і скульптар, адзін з самых вядомых прадстаўнікоў сюррэалізму.
Лічыцца адным з найвялікшых мастакоў і апошнім мастацкім геніем XX ст. Стварыў больш за 1500 карцін, скульптур, кніжных малюнкаў.
Змест |
Біяграфія[правіць]
Нарадзіўся 11 мая 1904 года ў іспанскім горадзе Фігерасе, ў сям'і заможнага натарыуса дона Сальвадора Далі-і-Кусі. З дзяцінства быў схільны да непаслухмянасці, істэрыкі, ганарлівасці, заўсёды дабівайся ад бацькоў того, што хацеў. Першую карціну намаляваў на паштоўцы ў 6 год. Таленавіты выкладчык мастацтва Нун'ес дапамагае Сальвадору развіць его здольнасці. Бацька выказвае нерашучасць ў пытанні аб жаданні Сальвадора стаць мастаком, але заўсёды ахвотна купляе яму ўсе мастацкія інструменты. У 1921 г. памерла маці будучага мастака, у той жа год ён паступае ў Акадэмію Сан-Фернанда ў Мыдрыдзе, зде знаёміцца з будучым рэжыссёрам Луісам Бюн'юэлем і паэтам Федерэка Гарсіа Лорка. Адзінокі, маўклівы, саромлівы, заўсёды дзіўна адзеты, па сутнасці інфант, Далі не ўмее карыстацца грашыма, заўсёды плоціць за ўсіх. Атрымаўшы унушальныя чэкі, бацька памяньшае яму грашовую падтрымку. Ў 1922 г. Сальвадора на год выключаюць з акадэміі за сапраўдны ці фантомны ўдзел у радыкальных арганізацыях. У 1920-х гг. Далі спрабуе розные стылі жывапісу (імпрэссіанізм, кубізм), жадаючы знайсці свой уласны. У 1926 Далі наведвае Францыю, сустракаецца з Пікасса. У той жа год яго паўторна і назаўсёды выключаюць з Акадэміі: амбіцыёзны, атрымаўшы высокія адзнакі французскіх мастакоў, лічачы афіцыйную адукацыю стрымліваючым фактарам, на экзаменах ён заяўляе выкладчыкам, што знае больш іх усіх разам узятых.
У 1929 г. ў Парыжы разам з Луісам Бун'юэлем выпускае фільм «Андалузскі пёс». У тым жа годзе знакоміцца з Гала (Аленай Дмітрыеўнай Дзяканавай), якая дзеля яго кідае свайго мужа паэта Поля Элюара і дачку Сесіль і селіцца з мастаком у Порт-Льігаце. Старэйшая за Далі на 10 год, Гала была не толькі яго жонкай, але і мэнеджэрам, даглядала яго, як маці, падмацоўвала яго рашучасць, прымушала працаваці, чаго бязвольная, эксцэнтрычная, хоць і таленавітая натура Далі падчас патрабавала. Спачатку жывучы з Сальвадорам у беднасці ў Порт-Льігатскай хатцы, у далейшым Гала дзяліла з вялікім мастаком і багацце, і славу. У 1934 г. яны ажаніліся. У тым жа годзе Далі мірыцца с бацькам, з якім парваў з-за нежадання апошняга прызнаваць адносіны сына з замужняй жанчынай. З-за камерцыялізацыі сваёй творчасці і несур'ёзных («сюррэалістычных») адносінаў да палітыкі парывае с французскімі сюррэалістамі, якія на той час пачынаюць захапляцца камуністычнымі, прасталінскімі ідэямі.
У 1940 г. Далі і Гала переязжяюць ў ЗША, дзе мастак супрацоўнічае з У. Дзіснэем і А. Хічкокам, піша кнігу «Тайнае жыццё Сальвадора Далі, якое расказана ім самім». У 1948 г. супругі вяртаюцца ў Каталонію. Далі ужо багаты і знакаміты. Акрамя жывапісу стварае фільмы, выдае эпатажную кнігу «Дзённік аднаго генія», дзе бяссорамна прымушае чытачоў быць назіральнікамі самых інтымных фізіялагічных аспектаў жыцця вялікага мастака. Адносіны з Гала пагаршаюцца, жонка проста стамілася ад жыцця з эксцэнтрычным геніям, да якога яна падалася дзеля славы і грошаў і дзеля якога ахварявала сваёй маладосцю, энергіяй і душою, і мастак купляе дзеля жонкі замак у вёсцы Пубаль, куды мае права наведвацца толькі па пісьмоваму дазваленню Гала. Здароўе Далі пагаршаецца. Знаёміцца з Амандай Лір — транссэксуалам, папулярнай зоркай, якая робіцца яго сяброўкай і натуршчыцай дзеля позніх палотнаў. У 1982 г. Гала памірае. Далі ўпадае ў дэпрэсію. Мастака разбівае хвароба Паркінсона, шматлікія фобіі, кашмары. У 1983-84 гг. ён вяртаецца да малявання, але знішчае многія новые карціны, у якіх больш не пазнае себя. Апошняй серыяй мастака былі «Пятушыныя баі» (1985 г.) — прымітыўныя малюнкі, створаныя старым, паралізаваным чалавекам. У 1984 г. Далі ледзь не загінуў у пажары ў сваім доме і трапіў у бальніцу са шматлікімі апёкамі. У апошнія гады жыцця не заўважаў людзей, не выгаварыў амаль ніводнай фразы. Памёр у 1989 г.
Далі шырока вядомы сваёй любоўю да ўсяго пазалочанага і празмернага, а таксама запалам да раскошы і ўсходніх адзенняў у арабскім стылі[1]. На конт гэтага сам Далі сцвярджаў, што яго продкі былі нашчадкамі маўраў. Далі быў вельмі багатым на ўяўленні, а таксама меў цягу да незвычайных і грандыёзных паводзінаў. яго эксцэнтрычная манера прыцягвала ўвагу грамадскасці часам больш, чым яго мастацкія працы[2].
Творчасць[правіць]
Яго маляўнічыя навыкі часта звязваюць з уплывам майстроў эпохі Адраджэння[3][4]. Пад уплывам П. Пікасо і А. Брэтона склаўся як сюррэаліст. Абапіраючыся на тэорыю псіхааналізму З. Фрэйда, распрацаваў уласны метад творчай працы, заснаваны на адлюстраванні ірацыянальных імпульсаў, сноў, вобразаў трызнення, які назваў «паранаістычна-крытычным».
Свае ідэі сцвердзіў у першых сюррэалістычных фільмах, зробленых у супрацоўніцтве з Л. Буньюэлем («Андалускі пёс», 1929, і «Залаты век», 1931), што прынесла С. Далі славу самага эксцэнтрычнага і экстравагантнага мастака XX ст.
Жывапісныя творы С. Далі, адметныя нястрыманай фантазіяй і віртуознай тэхнікай, як правіла, уяўляюць сабой фантасмагорыі, дзе самым ненатуральным сітуацыям і спалучэнням прадметаў надаецца знешняя дакладнасць і пераканаўчасць. Сярод мноства арыгінальных карцін на гістарычныя, рэлігійныя, філасофскія тэмы — «Пастаянства памяці», «Старасць Вільгельма Тэля» (абодва 1931), «Архітэктанічны «Анжэлюс» Міле» (1933), «Прадчуванне грамадзянскай вайны» (1936), «Сон Хрыстафора Калумба» (1959), «Лоўля тунца» (1967) і інш. У ЗША (з 1940) яго ілюзійны прыём жывапісу дасягнуў найбольшай вастрыні («Сон, выкліканы палётам пчалы вакол граната за хвіліну да абуджэння», 1944, «Атамная Леда», 1949). У Іспаніі (з 1955) пад уплывам іспанскага барочнага жывапісу ствараў творы хрысціянскай тэматыкі («Тайная вячэра», 1955, і інш.).
Займаўся сцэнаграфіяй, плакатам, дэкаратыўным мастацтвам, ілюстраваў творы М. Сервантэса, У. Шэкспіра і інш.
Аўтар «Дзённіка генія», аўтабіяграфіі «Тайнае жыццё Сальвадора Далі, напісанае ім самім» (1942).
Распрацоўшчык лагатыпу цукеркі «Чупа-чупс». Па каммерцыйнай паспяховасці з мастакоў ХХ ст. саступаў только Эндзі Уорхалу.
Зноскі
- ↑ Ian Gibson (1997). «The Shameful Life of Salvador Dalí». W. W. Norton & Company.
- ↑ Saladyga, Stephen Francis. «The Mindset of Salvador Dalí». lamplighter (Niagara University). Vol. 1 No. 3, Summer 2006.
- ↑ Phelan, Joseph, «The Salvador Dalí Show». Artcyclopedia.com.
- ↑ Dalí, Salvador. (2000) «Dalí: 16 Art Stickers», Courier Dover Publications. ISBN 0-486-41074-9
Літаратура[правіць]
- Шунейка Я. Далі // БЭ ў 18 т. Т. 6. — Мн.: БелЭн, 1998.
Cпасылкі[правіць]
На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сальвадор Далі
