Арнольд Зомерфельд

Арнольд Зомерфельд
Арнольд Зомерфельд
	Arnold Sommerfeld
	; Зомерфельд у 1897 годзе
Дата нараджэння	5 снежня 1868[…]
Месца нараджэння	Кёнігсберг[d], Каралеўства Прусія;
Дата смерці	26 красавіка 1951[…] (82 гады)
Месца смерці	Мюнхен, Германія[…];
Месца пахавання	Нордфрыдгоф[d];
Грамадзянства	Германія;
Бацька	Franz Sommerfeld[d]
Жонка	Johanna Höpfner[d]
Род дзейнасці	фізік-тэарэтык, матэматык, выкладчык універсітэта, фізік
Навуковая сфера	тэарэтычная фізіка, матэматычная фізіка і спектраскапія
Месца працы	Мюнхенскі ўніверсітэт Людвіга-Максіміліяна; Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена; Гётынгенскі ўніверсітэт; Клаустальскі тэхнічны ўніверсітэт;
Альма-матар	Кёнігсбергскі ўніверсітэт (1891); Альтштацкая гімназія[d] (1886);
Навуковы кіраўнік	Фердынанд фон Ліндэман[d]
Вядомыя вучні	Лайнус Карл Полінг
Вядомы як	адзін з заснавальнікаў квантавай тэорыі
Член у	Лонданскае каралеўскае таварыства; Нацыянальная акадэмія навук ЗША; Баварская акадэмія навук; Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук; Венгерская акадэмія навук; Расійская акадэмія навук; Пруская акадэмія навук; Burschenschaft Germania Königsberg[d]; Гётынгенская акадэмія навук; Расійская акадэмія навук; Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі;
Узнагароды	медаль імя Макса Планка (1931) медаль Лорэнца (1939) медаль Эрстэда[d] (1949) медаль Матэўчы[d] (1924) замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства[d] (1926) ганаровы доктар Калькуцкага ўніверсітэта[d]
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Арно́льд Ёха́нес Вільге́льм Зо́мерфельд (ням.: Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld; 5 снежня 1868, Кёнігсберг — 26 красавіка 1951, Мюнхен) — нямецкі фізік-тэарэтык і матэматык.

Разам з Максам Планкам, Альбертам Эйнштэйнам і Нільсам Борам належыць да кола так званых «бацькоў-заснавальнікаў» квантавай фізікі, якія ў пачатку XX стагоддзя стварылі новы падмурак сучаснай фізікі ў выглядзе сучаснай тэарэтычнай фізікі з яе галоўным напрамкам — квантаваю механікай і тэорыяй адноснасці. Зомерфельд абагульніў тэорыю Бора на выпадак эліптычных арбіт з улікам рэлятывісцкіх паправак і растлумачыў тонкую структуру спектраў вадароднага атама, пабудаваў квантавую тэорыю нармальнага эфекта Зеемана, усталяваў шэраг спектраскапічных заканамернасцей, увёў галоўны, азімутальны, магнітны, унутраныя квантавыя лікі і адпаведныя правілы адбору.

Акрамя таго, Зомерфельд развіў паўкласічную тэорыю металаў, займаўся праблемамі класічнай электрадынамікі (дыфракцыя і распраўсюджванне электрамагнітных хваляў), электроннай тэорыі, спецыяльнай тэорыі адноснасці, гідрадынамікі і інжынернай фізікі, матэматычнай фізікі.

Зомерфельд быў не толькі выдатным навукоўцам, а і таленавітым выкладчыкам. Ён заснаваў буйную мюнхенскую школу тэарэтычнай фізікі, стварыў шэраг падручнікаў па гэтай дысцыпліне. Мноства яго асістэнтаў, аспірантаў і вучняў сталі выдатнымі фізікамі і нобелеўскімі лаўрэатамі.

Нягледзячы на велізарны аўтарытэт і дасягненні ў галіне квантавай тэорыі атама, сам Зомерфельд так і не быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй, хоць вылучаўся на яе 84 разы ў 1917—1951 гадах^[11].

Памёр праз некалькі тыдняў пасля збіцця аўтамабілем на вуліцы. Яго імем названы Цэнтр тэарэтычнай фізікі пры Мюнхенскім універсітэце^[12].

Ушанаванне памяці

У 1970 годзе імем Арнольда Зомерфельда названы кратар з адваротнага боку Месяца
У яго гонар названая малая планета (32809) Зомерфельд, адкрытая ў 1990 годзе

Крыніцы

1 2 MacTutor History of Mathematics archive — 1995. Праверана 22 жніўня 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
↑ Arnold Sommerfeld // Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796. Праверана 9 кастрычніка 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19446818'></a>
1 2 3 Seidel F. Die Straßen in Clausthal – Zellerfeld – Buntenbock / Hrsg.: Clausthal-Zellerfeld — 1983. — S. 15.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q504590'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96026740'></a>
1 2 3 4 5 6 7 8 9 MacTutor History of Mathematics archive — 1995.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
↑ Зоммерфельд Арнольд // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
↑ Зоммерфельд Арнольд // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
↑ Find a Grave — 1996.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
↑ Матэматычная генеалогія — 1997. Праверана 8 жніўня 2016.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
1 2 Летопись Российской академии наук. Т. VII. 1946—1953 — М.: Архив Российской академии наук, 2022. — С. 685. — 896 с. — ISBN 978-5-6046932-6-1
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q137170397'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4070706'></a>
↑ (unspecified title) — doi:10.5281/ZENODO.18315206 Праверана 20 студзеня 2026.
↑ Arnold Sommerfeld (англ.). Nomination Database. The Official Web Site of the Nobel Prize. Праверана 25 студзеня 2016.
↑ About ASC (англ.). Arnold Sommerfeld Center For Theoretical Physics. Праверана 25 студзеня 2016.

Літаратура

Зомерфельд Арнольд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 105. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арнольд Зомерфельд

[_2df3bb5621425069-1] 1 2 MacTutor History of Mathematics archive — 1995. Праверана 22 жніўня 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>

[_eb74650d6a1f40bc-2] Arnold Sommerfeld // Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796. Праверана 9 кастрычніка 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19446818'></a>

[_004008bd75a3e3ab-3] 1 2 3 Seidel F. Die Straßen in Clausthal – Zellerfeld – Buntenbock / Hrsg.: Clausthal-Zellerfeld — 1983. — S. 15.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q504590'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96026740'></a>

[_b06508188dbe9ca1-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 MacTutor History of Mathematics archive — 1995.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>

[_12d68dd900479ae3-5] Зоммерфельд Арнольд // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

[_f9d3645e828e69e2-6] Зоммерфельд Арнольд // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

[_3d1c54c1c71ad199-7] Find a Grave — 1996.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>

[_91c6eb28b8d98bf7-8] Матэматычная генеалогія — 1997. Праверана 8 жніўня 2016.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>

[_677a9ef13f966898-9] 1 2 Летопись Российской академии наук. Т. VII. 1946—1953 — М.: Архив Российской академии наук, 2022. — С. 685. — 896 с. — ISBN 978-5-6046932-6-1
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q137170397'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4070706'></a>

[_906d839d46933213-10] (unspecified title) — doi:10.5281/ZENODO.18315206 Праверана 20 студзеня 2026.

[11] Arnold Sommerfeld (англ.). Nomination Database. The Official Web Site of the Nobel Prize. Праверана 25 студзеня 2016.

[12] About ASC (англ.). Arnold Sommerfeld Center For Theoretical Physics. Праверана 25 студзеня 2016.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]