Селім III

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Селім III
سليم ثالث‎ - Selîm-i sâlis
Селім III
Султан Селім III падчас аўдыенцыі
(пэндзля Канстанціна Капідаглі)
Coat of arms of the Ottoman Empire (1882–1922).svg
сцяг
28-ы Асманскі султан
17891807
Папярэднік Абдул-Хамід I
Пераемнік Мустафа IV
 
Дзейнасць султан
Веравызнанне Іслам суніцкага толку
Нараджэнне 24 снежня 1761(1761-12-24)[1][2][3]
Смерць 29 ліпеня 1808(1808-07-29)[4] (46 гадоў)
Пахаванне
Дынастыя Дынастыя Асманаў
Бацька Мустафа III[d]
Маці Міхрышах-султан[d]
 
Аўтограф Tughra of Selim III.JPG
Тугра Tughra of Selim III.JPG

Селі́м III (асм. سليم ثالث‎ — Selîm-i sâlis, турэцк.: Üçüncü Selim; 24 снежня 1761 — 28 чэрвеня 1808) — султан Асманскай імперыі (7 красавіка 1789 — 29 мая 1807 года), сын султана Мустафы III.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

У 1789 годзе стаў спадчыннікам свайго дзядзькі Абдул-Хаміда, з намерам рэарганізаваць Асманскую дзяржаву па еўрапейскім узоры. Цяжкае міжнароднае становішча і эканамічнае спусташэнне ўнутры ставілі на яго шляхі непераадольныя перашкоды. Ён атрымаў у спадчыну ад папярэднікаў вайну з Расіяй, якую ў 1791 годзе скончыў невыгодным для Асманскай імперыі Яскім мірам.

Нападам генерала Банапарта на Егіпет у 1798 годзе ён быў уцягнуты ў вайну з Францыяй.

Толькі пасля заключэння міру з ёй, у 1802 годзе, ён мог прысвяціць свае сілы справе абнаўлення дзяржавы. Селім III ажыццявіў шэраг карысных пераўтварэнняў у вобласці адміністрацыйнага апарата (асабліва гэта тычылася бюджэтнага ведамства), скасаваў ваеннае кіраванне ленных уладанняў, а таксама імкнуўся спрыяць распаўсюджванню адукацыі сярод падданых імперыі (у прыватнасці, у часы кіравання Селіма III на турэцкую мову быў перакладзены шэраг прац еўрапейскіх, перш за ўсё французскіх, аўтараў па ваеннай справе, матэматыцы і іншым абласцям чалавечых ведаў, а ўжо ў 1792 годзе зноў пачала функцыянаваць турэцкая друкарня), але перш за ўсё яму неабходна было вызваліцца ад уплыву янычар, якія па самаўпраўнасці зрыньвалі, узводзілі на прастол і трымалі ў руках султанаў, на вайне ж апыняліся мала карыснымі. Селім заклікаў французскага генерала Себасціяні і з яго дапамогай стварыў Нізам-і Джэдзід (асман. Nizam-ı Cedid‎ — «новы парадак»), гэта значыць па-еўрапейску арганізаванае войска. Гэта павінна было прывесці да іншых рэформаў, але грамадства было да іх зусім не гатовае і не падтрымала султана супраць янычараў, сярод якіх мерапрыемствы Селіма выклікалі вялікае раздражненне. Акрамя таго, становішча кіраўніка пагаршалася настроямі значнай колькасці сялян і гараджан Асманскай імперыі, якое было незадаволена новымі падаткамі (да прыкладу, на некаторыя сельскагаспадарчыя тавары), уведзенымі Селімам для далейшага фінансавага забеспячэння сваіх пераўтварэнняў.

Урэшце янычары паднялі паўстанне, узялі Канстанцінопаль і ўзвялі на трон Мустафу IV, сына Абдул-Хаміда I (1807); Селім быў пасаджаны пад варту, хоць і ў палацы. Праз год яго прыхільнікі, пад правадырствам рушчукскага намесніка Мустафы Байрактара, пракраліся ў Канстанцінопаль, але не паспелі вызваліць Селіма, бо той быў задушаны па прыказе яго кіруючага стрыечнага брата.

Селім III быў вялікім аматарам музыкі, і гэта якасць выявілася ў ім яшчэ ў той час, калі ён быў спадчыннікам прастола. Селім III не толькі іграў на двух музычных інструментах (на танбуры і неі), але і складаў музыку: у прыватнасці, яго аўтарству належыць чатырнаццаць кампазіцый у стылі мугам, тры з якіх выконваюцца і ў цяперашні час.

Акрамя таго, Селім III быў заступнікам кампазітараў імперыі, сярод якіх былі Дэдэ Эфендзі і Амбарцум Ліманджан.

Зноскі

  1. Selim III // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. Selim III // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Selim (Selim III.) // Brockhaus Enzyklopädie Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. https://www.britannica.com/biography/Selim-III
Пры напісанні гэтага артыкула выкарыстоўваўся матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Ефрона (1890—1907).
Папярэднік:
Абдул-Хамід I
Асманскі султан
17891807
Пераемнік:
Мустафа IV