Іван Андрэевіч Солтан

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Іван Андрэевіч Солтан
Herb Korczak.jpg
Герб «Корчак»
4-ы дворны падскарбі літоўскі
1505 — 1554
Папярэднік Марцін Храптовіч
Пераемнік Станіслаў Улошак
 
Смерць 1554
Род Солтаны
Бацька Андрэй Аляксандравіч Солтан
Маці Ганна Багавіцінаўна[d]

Іван Андрэевіч Солтан, Івахна Андрушкавіч (да чэрвеня 1498—1554) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Дваранін каралеўскі (зг. 1502), падскарбі дворны літоўскі (1505—1554), намеснік мейшагольскі і дубінкаўскі (1507—1508), уцянскі (1508), вялёнскі (з 1509—1554).

Адзіны сын падскарбія земскага літоўскага Андрэя Аляксандравіча ад першага яго шлюбу з Ганнай Багавіцінаўнай. Прозвішча Солтан не ўжываў, але ў сучаснай літаратуры ўмоўна далучаны да гэтага роду.[1]

З падрымкай бацькі зрабіў кар’еру пры двары вялікага князя Аляксандра, пасля служыў Жыгімонту Старому і Жыгімонту Аўгусту. У 1502 годзе згадваецца як дваранін каралеўскі. З 1504 года згадваецца як падскарбі дворны і займаў гэты ўрад прынамсі 50 гадоў. На ўрадзе ўваходзіў у склад Паноў-Рады.[1]

У 1508 годзе браў удзел у падаўленні мецяжа князя Міхаіла Глінскага. У 1509 годзе браў удзел у паходзе польскай арміі супраць малдоўскага гаспадара Багдана з уласным початам у 12 коннікаў за што кароль Жыгімонт Стары ўзнагародзіў яго 60 копамі літоўскіх грошаў.[1]

Атрымаў ад вялікага князя як узнагароду зямельныя ўладанні — намесніцтва мейшагольскае і дубінкаўскае ў 1507—1508, уцянскае ў 1508, вялёнскае ў 1509—1554 гадах. У 1510 годзе Жыгімонт Стары даў яму сяло Мігуцяны[lt] ў Сумілішкаўскай воласці.[1]

Атрымаў бацькоўскія маёнткі Еўе і Папорці[lt] ў Троцкім ваяводстве, ад дзядзькі (стрыя) Івана Аляксандравіча — маёнткі Пачэпаў і Беразавец пад Наваградкам, частку Пачэпава купіў ад стрыечнага брата Богуша Юр’евіча. Ад жонкі атрымаў трэцюю частку яе бацькоўскіх маёнткаў на Валыні — Чацвяртні, Луконі, Вышкава, Навоза, Гадомічаў, Копыляў, Суска, Славожычаў, Алешкавічаў, што яму пацвердзіў кароль Жыгімонт Стары 15.10.1524 года.[1]

На Попіс 1528 года ставіў 25 «коней»[1], т.б. валодаў агулам 200 службамі сялян.[2]

Пабудаваў царкву св. Мікалая ў Папорцях, якой запісаў дзесяціну з гэтага маёнтка. Узнясенскаму прыдзелу Васкрасенскай царквы ў Троках запісаў дзесяціну з маёнтка Мігуцяны (раней дзесяціна ішла з Папорцяў). Ад продкаў атрымаў права калятарства на Прачысценскі манастыр у Троках, што яму пацвердзіў кароль Жыгімонт Стары 27.10.1510 года.[1]

Тастамент падпісаў 24.8.1554 у Вільні і неўзабаве памёр. Прасіў пахаваць яго ў Прачысценскім саборы ў Вільні ў родавай Дабравешчанскай капліцы. Маёнткі Папорці і Мігуцяны запісаў жонцы. Маёнткі Еўе і Пачэпаў перайшлі да сясцёр Настасіі (жонкі Кміты Стратовіча) і дачкам другой не вядомай на імя сястры (жонкі двараніна гаспадарскага Івашкі Савы) — Настассі і Ганне Соваўнам.[1]

Быў жанаты з Багданай (?—да 1559), дачкой князя Фёдара Міхайлавіча Чацвярцінскага (Вышкоўскага). Дзяцей не меў.[1]

 
 
 
 
 
Міхаіл
 
Багдан
 
Пётр
 
ЗАГАРОЎСКІЯ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Іван
 
 
 
 
 
 
Дзмітр
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Андрэй
 
 
Настасся
 
 
 
 
 
 
Лука
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN дачка
 
 
 
 
 
 
Давід
 
 
 
 
Аляксандр Юр’евіч
 
 
Солтан-Аляксандр
 
Аляксандр
 
Іван
 
 
Яраслаў
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Іван
 
 
 
 
 
 
 
 
Іван
 
NN дачка
 
 
 
 
 
 
Даніла
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Іван
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Юрый
 
Богуш
 
 
Рыгор
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN дачка
 
 
 
 
 
 
Міхаіл
 
 
 
 
 
 
 
 


Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Пазднякоў, 2016
  2. Груша, Спірыдонаў, Вайтовіч, 2003. С. 50.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • АВАК. Т. 2. 1867. С. 4; Т. 13. 1886. С. 86—88; Т. 17. 1890. С. 305.
  • АЗР. Т. 2. 1848. С. 102—103.
  • АСД. Т. 5. 1871. № 1. С. 3—7, Т. 6. 1869. С. 25—28.
  • АЮЗР. Т. 1. 1863. С. 36, 54, 82.
  • Archiwum XX. Sanguszków w Sławucie (dyplomataryusz gałęzi Niesuchojeżskiej. T. I). Tom VI. 1549—1577. We Lwowie, 1910. S. 14—16.
  • Белецкий А. В. Родопроисхождение Западнорусского Митрополита Иосифа II Солтана. (Оттиск из № 44, 45 и 46 «Лит. Епарх. Ведом.»). Вильна, 1895. С. 14—15.
  • Вяроўкін-Шэлюта У. Солтаны // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 620. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
  • Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 4 (1479—1491). Užrašymų knyga 4 / Parengė: Lina Anužytė. Vilnius: Žara, 2004. 285 p.
  • Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 6 (1494—1506). Užrašymų knyga 6 / Parengė Algirdas Baliulis. Vilnius: LII, 2007. 516 p.
  • Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8 (1499—1514). Užrašymų knyga 8 / Parengė: A.Baliulis, R.Firkovičius, D.Antanavičius. = Литовская Метрика (1499—1514). Книга записей 8. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. 708 p.
  • Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 10 (1440—1523). Užrašymų knyga 10 / Parengė: Egidijus Banionis ir Algirdas Baliulis. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1997. 178 р.
  • Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 11 (1518—1523). Įrašų knyga 11 / Parengė Artūras Dubonis. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1997. 227 р.
  • Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 25 (1387—1546). Užrašymų knyga 25 / Parengė: D.Antanavičius ir A.Baliulis. = Литовская Метрика (1387—1546). Книга записей 25. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. 460 p.
  • Lulewicz Henryk. Sołtan (Sołtanowicz) Iwan // PSB. T. XL. Warszawa; Kraków, 2000—2001. S. 356—357.
  • Материалы для истории Православных и Униятских монастырей в Западной России // Литовские епархиальные ведомости. 1869. № 1. С. 56—59.
  • Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur, contexuit indicesque adiecit Theodorus Wierzbowski. Pars IV. Sigismundi I regis tempora complectens (1507—1548). Volumen 3-um. Acta vicecancellariorum. 1533—1548. Varsoviae: Typis officinae C.Kowalewski, MCMXV. S. 96. № 19283.
  • Русская историческая библиотека, издаваемая Археографическою Коммиссиею. Том двадцатый. Литовская Метрика. Том первый. СПб., 1903. VII, 50 c., 1566 стб., 258, IV с., ил.
  • Русская историческая библиотека, издаваемая Археографическою Коммиссиею. Том тридцать третий. Литовская Метрика. Отдел первый. Часть третья: Книги Публичных Дел. Переписи войска Литовского. Пг., 1915. Стб. 9.
  • Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам. Ч. II. Вильно, 1843. С. 138—142, 147—148.
  • Пазднякоў В. С. Солтан Іван Андрэевіч // Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае" / vkl.by [Электронны рэсурс]. — 2016.
  • Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кніга 523. Кніга публічных спраў 1. / Падрыхтавалі да друку: А. І. Груша, М. Ф. Спірыдонаў, М. А. Вайтовіч. Мінск: Беларуская навука, 2003. С. 50.
  • Pietkiewicz Krzysztof. Wielkie Księstwo Litewskie pod rządami Aleksandra Jagiellończyka. Studia nad dziejami państwa i społeczeństwa na przełomie XV i XVI wieku. Poznań, 1995. (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Seria Historia nr 185). 256 s.
  • Wojtkowiak Zbysław. Lithuania transwilniensis saec. XIV—XVI. Podziały Litwy północnej w późnym średniowieczu. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2005.194 s., mapy.
  • Wojtkowiak Zbysław. Litwa Zawilejska w XV i pierwszej połowie XVI w. Poznań, 1980. S. 131—133.
  • Wojtkowiak Zbysław. Urzędnicy zarządu lokalnego na Litwie. Tytulatura zarządców powiatowych przed reformą administracyjną 1565—1566 roku // Studia Źródłoznawcze. T. 24. 1979. S. 149—150, 152.