Адам Сміт

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Адам Сміт
Adam Smith
AdamSmith.jpg
Дата нараджэння:

5 чэрвеня 1723({{padleft:1723|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})

Месца нараджэння:

Керкалдзі, Шатландыя, Вялікабрытанія

Дата смерці:

17 ліпеня 1790({{padleft:1790|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:17|2|0}}) (67 гады)

Месца смерці:

Эдынбург, Шатландыя, Вялікабрытанія

Краіна:

Памылка Lua у Модуль:Wikidata на радку 366: statement is not specified.

Навуковая сфера:

эканоміка

Месца працы:

Універсітэт Глазга

Альма-матэр:

Бейліял-Каледжы ў Оксфардзе

Навуковы кіраўнік:

лорд Кэймс

Вядомы як:

адзін з заснавальнікаў сучаснай эканамічнай тэорыі

Подпіс

AdamSmithsignature.png

Адам Сміт на ВікіСховішчы

Адам Сміт (англ.: Adam Smith; 5 чэрвеня (16 чэрвеня) 1723, Керкалдзі — 17 ліпеня 1790, Эдынбург) — шатландскі эканаміст, філосаф-этык; славуты прадстаўнік Шатландскага асветніцтва(руск.) бел.; адзін з заснавальнікаў сучаснай эканамічнай тэорыі.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў невялікім шатландскім горадзе Керкалдзі ў сям'і мытніка. Бацька Адама Сміта памёр за месяцы да яго наражджэння. У 4 гады Адам Сміта выкралі цыганы, быў выратаваны дзядзькам і вернуты маці.

З 1737 па 1746 вучыўся ва ўніверсітэтах Глазга і Оксфарда. З 1748 чытае лекцыі ў Эдзінбургу. Падрыхтоўка лекцый для студэнтаў універсітэта гэтага горада стала штуршком да фармуліравання Адамам Смітам яго ўяўленняў аб праблемах эканомікі.

Каля 1750 знаёміцца з Дэвідам Юмам, разам з якім яны інтэлектуальна аформяць сацыяльны рух, вядомы як Шатландскае асветніцтва.

У 1776 пераязджае ў Лондан і публікуе свой magnum opus «Даследаванне аб прыродзе і прычынах багацця народаў». У гэтай працы ён выклаў лагічную сістэму тлумачэння свабоднага рынку на падставе ўнутраных эканамічных механізмаў, а не знешняга (палітычнага, адміністрацыйнага) кіравання. Гэты падыход па сёняшні дзень з'яўляецца асновай эканамічнай адукацыі.

З 1778 да самай смерці ў 1790 працуе кіраўніком мытнага ўпраўлення Эдзінбурга.

Галоўныя ідэі[правіць | правіць зыходнік]

Эканамічныя погляды выклаў у сваёй галоўнай працы «Даследаванне аб прыродзе і прычынах багацця народаў» (1776), якая складаецца з 5 кніг. У ёй разгледжаны тэорыя кошту і размеркавання даходаў, капітал і яго накапленне, эканамічная гісторыя Заходняй Еўропы, крытыка меркантылізму і погляды на эканамічную палітыку, фінансы дзяржавы. Пры жыцці аўтара кніга вытрымала 5 англійскіх і некалькі замежных выданняў і перакладаў. Асновай яго эканамічных поглядаў было ўяўленне, што законы эканомікі дзейнічаюць падобна законам прыроды і вызначаюць жыццё грамадства. У гэтым кантэксце ён найбольш усебакова выразіў ідэі эканамічнага лібералізму — прадастаўлення эканоміцы як мага большай свабоды. У сваёй працы А.Сміт выказвае ідэю пра тое, што рынак рэгулюецца самастойна ў працэсе канкурэнцыі прыватных таваравытворцаў, і праз яго ляжыць шлях да эканамічнага росту і дастатку [1].

Адам Сміт усебакова раскрыў унутраную сувязь многіх з'яў эканамічнага жыцця. Ён адхіліў погляд фізіякратаў аб выключным характары земляробчай працы як працы прадукцыйнай і развіў палажэнне, што кошт ствараецца працай незалежна ад галіны вытворчасці. Разам з тым ён лічыў, што змешчаная ў таварах праца з'яўляецца асновай іх менавога кошту толькі «ў раннім і прымітыўным стане грамадства». Але яго тэорыя ў тым выглядзе, як ён яе выкладаў, не магла растлумачыць двух найважнейшых фактаў рэальнасці: захаванне эквівалентнасці абмену пры куплі-продажы працы (рабочай сілы) і тэндэнцыю да ўсярэдненасці прыбытку, гэта значыць да прапарцыянальнасці прыбытку капіталу, які выкарыстоўваецца для вытворчасці дадзенага тавару.

А. Сміту належыць канцэпцыя кошту, які вызначаецца пакупной працай, гэта значыць заработнай платай, а таксама ўяўленне, што кошт тавару, які ствараецца, складаецца з сумы атрыманай ад яго рэалізацыі трох асноўных даходаў — заработнай платы, прыбытку і зямельнай рэнты. Гэта канцэпцыя стала зыходнай для тэорыі фактараў вытворчасці. Вучэнне Сміта мела вялікі ўплыў на развіццё эканамічнай думкі. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. яно было вельмі пашырана ў Вялікабрытаніі, Францыі і іншых краінах. Бліжэйшым пераемнікам А. Сміта ў эканамічнай тэорыі быў Д. Рыкарда, які завяршыў стварэнне класічнай палітычнай эканоміі.

Адам Сміт быў першым, хто ў кантэксце сучаснага яму грамадства асэнсаваў маральную дылему стаўлення індывідаў да сацыяльных дабротаў, якую намагаліся вырашыць філосафы і асветнікі. Ён лічыў, што сістэма, якая грунтуецца на натуральнай свабодзе індывіда, свабодзе рынка і канкурэнцыі, вядзе да дабрабыту народа. У свабоднай канкурэнцыі карысталюбных індывідаў ён бачыў крыніцу эканамічнага росту, сацыяльнага парадку і грамадскага шчасця. Індывідуалізм вядзе не да хаосу, але да парадку і росквіту.

Асноўныя творы[правіць | правіць зыходнік]

  • Лекцыі па рыторыцы і напісанні лістоў (1748)
  • Тэорыя маральных пачуццяў (1759)
  • Лекцыі па рыторыцы і напісанні лістоў (1762—1763, апублікаваныя ў 1958)
  • Лекцыі па юрыспрудэнцыі (1766)
  • Даследаванне аб прыродзе і прычынах багацця народаў (1776)
  • Паведамленне пра жыццё і працах Дэвіда Юма (1777)
  • Думкі аб стане спаборніцтва з Амерыкай (1778)
  • Эсэ на філасофскія тэмы (1785)

Зноскі

  1. Новейший философский словарь / Сост. А. А. Грицанов. — Мн: Изд. В. М. Скакун, 1998. С.365.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]