Ота фон Бісмарк

Ота фон Бісмарк Otto von Bismarck
1-ы Рэйхсканцлер Германскай Імперыі
21 сакавіка 1871 — 20 сакавіка 1890
Манарх:	Вільгельм I Фрыдрых III Вільгельм II
Папярэднік:	пасада заснавана
Пераемнік:	Леа фон Капрыві
Канцлер Паўночнагерманскага Саюза
1 ліпеня 1867 — 18 студзеня 1871
Прэзідэнт:	Вільгельм I
Папярэднік:	пасада заснавана
Пераемнік:	пасада скасавана
9-ы Міністр-прэзідэнт Прусіі
22 верасня 1862 — 1 студзеня 1873
11-ы Міністр-прэзідэнт Прусіі
9 лістапада 1873 — 20 сакавіка 1890
Нараджэнне:	1 красавіка 1815(1815-04-01) Шонхаўзен, Саксонія, Прусія
Смерць:	30 ліпеня 1898(1898-07-30) (83 года) Фрыдрыхсру, Шлезвіг-Гольштэйн Германія
Пахаваны:	Маўзалей Бісмарка
Род:	Бісмаркі
Жонка:	Іагана фон Путкамер
Аўтограф:
Узнагароды:

Ота Эдуард Леапольд фон Бісмарк-Шонхаўзен (ням.: Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen; 1 красавіка 1815 — 30 ліпеня 1898) — князь, палітык, дзяржаўны дзеяч, першы канцлер Нямецкай імперыі, празваны «жалезным канцлерам». Меў ганаровы чын прускага генерал-палкоўніка ў рангу генерал-фельдмаршала з 20 сакавіка 1890 года.

У Прускім каралеўстве Бісмарк заслужыў сярод кансерватараў славу прадстаўніка інтарэсаў юнкераў, служыў дыпламатам з 1851 па 1862 гады ў часы рэакцыі. У 1862 годзе быў прызначаны міністрам-старшынёй урада Прусіі. Падчас канстытуцыйнага крызісу выступаў супраць лібералаў у абарону манархіі. З'яўляючыся міністрам замежных спраў, ператварыў Прусію ў дамінуючую сілу ў Германіі пасля Дацкай вайны 1864 года. У Франка-прускай вайне 1870—1871 гадах выступаў рухаючай сілай вырашэння нямецкага пытання па маланямецкаму шляху і ўдзельнічаў у стварэнні Другога Рэйха.

Знаходзячыся на пасадзе Рэйхсканцлеру і прускага міністра-старшыні, ён меў значны ўплыў на палітыку створанага Рэйха аж да сваёй адстаўцы ў 1890 годзе. У знешняй палітыцы Бісмарк прытрымліваўся прынцыпу балансу сіл, гэта значыць еўрапейскай раўнавагі.

Ва ўнутранай палітыцы час яго кіравання з 1866 года можна разбіць на дзве фазы. Спачатку ён заключыў саюз з памяркоўнымі лібераламі. У гэты перыяд адбыліся шматлікія ўнутраныя рэформы, напрыклад, укараненне грамадзянскага шлюбу, які быў выкарыстаны Бісмаркам для паслаблення ўплыву каталіцкай царквы. Пачынаючы з канца 1870-х гадоў Бісмарк аддзяліўся ад лібералаў. На працягу гэтай фазы ён звяртаўся да палітыкі пратэкцыянізму і дзяржаўнага ўмяшання ў эканоміку. У 1880-я гады дзякуючы Бісмарку быў укаранёны антысацыялістычны закон. Рознагалоссі з тагачасным кайзерам Вільгельмам II прывялі да адстаўцы Бісмарка.

У наступныя гады Бісмарк гуляў прыкметную палітычную ролю, крытыкуючы сваіх пераемнікаў. Дзякуючы папулярнасці сваіх мемуараў Бісмарку атрымоўвалася доўгі час уплываць на фарміраванне ўласнага ладу ў грамадскай свядомасці.

Да сярэдзіны XX стагоддзя ў нямецкай гістарычнай літаратуры дамінавала, безумоўна, станоўчая адзнака ролі Бісмарка як палітыка, адказнага за аб'яднанне нямецкіх княстваў у адзіную нацыянальную дзяржаву, што часткова задавальняла нацыянальным інтарэсам. Пасля смерці ў яго гонар былі ўсталяваныя шматлікія помнікі як сімвалу моцнай асабістай улады. Ім была створана новая нацыя і ўвасоблены прагрэсіўныя сістэмы сацыяльнага забеспячэння. Бісмарк, з'яўляючыся на прысягу да каралю, ўзмацніў дзяржаву моцнай, добра падрыхтаванай бюракратыяй. Пасля Другой сусветнай вайны сталі гучаць крытычныя галасы, якія абвінавачвалі Бісмарка, у прыватнасці, у згортванні дэмакратыі ў Германіі. Больш увагі надавалася недахопаў яго палітыкі, а дзейнасць разглядалася ў бягучым кантэксце.

Біяграфія

Паходжанне

Ота фон Бісмарк нарадзіўся 1 красавіка 1815 годзе ў сям'і дробнай шляхты ў Брандэнбургскай правінцыі, якая сёння ёсць зямлёй Саксонія-Ангальт. Усе пакаленні сям'і Бісмаркаў служылі кіраўнікам Брандэнбурга на мірнай і ваеннай ніве, аднак нічым асаблівым сябе не выяўлялі. Прасцей кажучы, Бісмаркі былі юнкерам, — нашчадкамі рыцараў-заваёўнікаў, якія заснавалі паселішча на землях на ўсход ад Эльбы. Бісмаркі не маглі пахваліцца шырокімі землеўладаннямі, багаццем або арыстакратычнай раскошай, але лічыліся высакароднымі.

Маладыя гады

З 1822 па 1827 гады Ота вучыўся ў школе Пламана, у якой рабіўся асаблівы ўпор на фізічнае развіццё. Але малады Ота не быў гэтым задаволены, пра што часта пісаў бацькам. Ва ўзросце дванаццаці гадоў Ота пакінуў школу Пламана, але з Берліна не з'ехаў, працягнуўшы сваё навучанне ў гімназіі імя Фрыдрыха Вялікага на Фрыдрыхштрасэ, а калі яму споўнілася 15 гадоў, перайшоў у гімназію «Ля Шэрага манастыра». Ота паказаў сябе сярэднім, не выбітным вучнем. Затое ён добра вывучыў французскую і нямецкую мовы, захапляючыся чытаннем замежнай літаратуры. Галоўныя інтарэсы маладога чалавека ляжалі ў вобласці палітыцы мінулых гадоў, гісторыі ваеннага і мірнага суперніцтва розных краін. У той час юнак, у адрозненне ад сваёй маці, быў далёкі ад рэлігіі.

Пасля заканчэння гімназіі маці вызначыла Ота ва ўніверсітэт Георга Аўгуста ў Гётынгене, які знаходзіўся ў каралеўстве Гановер. Меркавалася, што малады Бісмарк вывучыць права й, у далейшым, паступіць на дыпламатычную службу. Аднак Бісмарк не быў настроены на сур'ёзную вучобу і аддаваў перавагу ёй забавам з сябрамі, якіх у Гётынгене з'явілася мноства. Ота прымаў удзел у дваццаці сямі дуэлях, у адной з якіх ён быў паранены ў першы і адзіны раз у жыцці — ад раны на шчацэ ў яго застаўся шнар. У цэлым, Ота фон Бісмарк у той час мала чым адрозніваўся ад «залатой» нямецкай моладзі.

Бісмарк не завяршыў сваю адукацыю ў Гётынгене — жыццё на шырокую нагу апынулася цяжкім для яго кішэні, і, пад пагрозай арышту з боку ўніверсітэцкіх уладаў, ён пакінуў горад. Цэлы год ён лічыўся ў Новым сталічным універсітэце Берліна, дзе абараніў дысертацыю па філасофіі ў галіне палітычнай эканоміі. На гэтым яго ўніверсітэцкая адукацыя скончылася. Натуральна, Бісмарк адразу ж вырашыў пачаць кар'еру на дыпламатычным ніве, на што ўскладала вялікія надзеі яго маці. Але тагачасны міністр замежных спраў Прусіі адмовіў маладому Бісмарку, параіўшы «пашукаць месца ў якой-небудзь адміністрацыйнай установе ўнутры Германіі, а не ў сферы еўрапейскай дыпламатыі». Магчыма, што на такое рашэнне міністра паўплывалі чуткі аб бурным студэнцкім жыцці Ота і аб яго прыхільнасці да высвятлення адносін праз дуэль.

Праца

Бісмарк у 1836 годзе

У выніку Бісмарк паехаў працаваць у Аахэн, які зусім нядаўна ўвайшоў у склад Прусіі на той час. У гэтым курортным горадзе яшчэ адчуваўся ўплыў Францыі, і Бісмарк, галоўным чынам, займаўся праблемамі, звязанымі з далучэннем гэтай памежнай тэрыторыі да мытнага саюза, у якім дамінавала Прусія. Але праца, па словах самога Бісмарка, «была няцяжкай» і ў яго заставалася мноства часу на чытанне і асалоду жыццём. У гэты перыяд ён ледзь не ажаніўся з дачкой англійскага парафіяльнага святара Ізабеле Ларэйн-Сміт.

Упаўшы ў няласку ў Аахэне, Бісмарк быў вымушаны паступіць на ваенную службу — вясной 1838 года ён запісаўся ў гвардзейскі батальён егераў. Аднак хвароба маці скараціла тэрмін яго службы: доўгія гады клопатаў аб дзецях і маёнтку падарвалі ейнае здароўе. Смерць маці паставіла кропку ў кіданні Бісмарка ў пошуках справы — стала цалкам зразумела, што яму прыйдзецца займацца кіраваннем сваімі памеранскімі маёнткамі.

Абгрунтаваўшыся ў Памераніі, Ота фон Бісмарк пачаў задумвацца над спосабамі павелічэння прыбытковасці сваіх маёнткаў і неўзабаве заваяваў павагу сваіх суседзяў, як тэарэтычнымі ведамі, гэтак і практычнымі поспехамі. Жыццё ў маёнтку моцна дысцыплінавала Бісмарка, асабліва калі параўноўваць яго з студэнцкімі гадамі. Ён паказаў сябе кемлівым і практычным землеўладальнікам. Але ўсё ж студэнцкія звычкі давалі аб сабе ведаць і неўзабаве навакольныя юнкеры празвалі яго «шалёным».

Бісмарк моцна зблізіўся са сваёй малодшай сястрой Мальвінай, якая скончыла навучанне ў Берліне. Паміж братам і сястрой паўстала духоўная блізкасць, выкліканая падабенствам у густах і сымпатыях. Бісмарк ніколі больш не пераставаў лічыць сябе вернікам у Бога і паслядоўнікам Марціна Лютэра. Кожную раніцу ён пачынаў з чытання ўрыўкаў з Бібліі. Ота вырашыў заключыць заручыны з Іаганай фон Путкамер, чаго дамогся без асаблівых праблем.

Выказванні

«Жалеза і кроў»

«…Не прамовамі і высокімі пастановамі развязваюцца важныя пытанні сучаснасці — гэта была буйная памылка 1848 і 1849 гадоў, — а жалезам і крывёю», з прамовы перад бюджэтнай камісіяй палаты прадстаўнікоў (30.9.1862).

«Хто гэта — Еўропа?»

«Хто гэта — Еўропа?», адказ на перасцярогу брытанскага пасланніка ў Берліне, што «Еўропа не пацерпіць такой захопніцкай палітыкі» (у сувязі з намерам заняць расійскую частку Польшчы у час поспехаў Польскага паўстання (1863). Бісмарк адмаўляўся ад ідэі разгляду Еўропы як пэўнага наднацыянальнага абстрактнага дзеючага чынніку, і разглядаў Еўропу як адзінства разнастайнасці.

«У Каносу не пойдзем»

«Будзьце спакойныя, у Каносу мы не пойдзем», з прамовы ў рэйхстагу (май 1872), закранаючы тэму выкарыстання каталіцызму «ворагамі германскай дзяржавы» (гл. таксама: Майскія законы 1876).

«Мы, немцы, не баімося нікога, апроч Бога»

«Нас [немцаў] лёгка схіліць да сябе любоўю і добразычлівасцю — магчыма, занадта лёгка, — але пэўна ж, не пагрозамі! Мы, немцы, баімося Бога, а болей нічога на свеце; а ўжо страх божы нас прымушае любіць і захоўваць мір», заканчэнне прамовы, сказанай 6.2.1888.

Гл. таксама

• Культуркампф

Спасылкі

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ота фон Бісмарк
• Біяграфія Бісмарка
• Фундуш Ота фон Бісмарка
• Думкі і ўспаміны (руск.) 
• Выпуск аўдыё-перадачы «In Our Time» пры Бісмарка. BBС