Рэмбрант

Рэмбрант ван Рэйн. Аўтапартрэт. (1661)

Рэ́мбрант Харменс ван Рэйн (нідэрл.: Rembrandt Harmenszoon van Rijn), 15 ліпеня 1606— 4 кастрычніка 1669) — галандскі мастак, майстар жывапісу і гравюры, адзін з самых выбітных і ўшанаваных мастакоў у гісторыі выяўленчага мастацтва.

Біяграфія

Рэмбрант Харменсзон (сын Харменса) ван Рэйн нарадзіўся 15 ліпеня 1606 году (па некаторых дадзеных, у 1607) у шматдзетнай сям'і млынара ў Лейдэне. Там жа наведваў лацінскую школу і ўніверсітэт, але найбольшую цікавасць выяўляў да жывапісу. Неўзабаве ён пачаў вучыцца выяўленчаму мастацтву ў лейдэнскага гістарычнага жывапісца Якаба ван Сваненбурга. Затым на працягу кароткага часу займаўся ў Амстэрдаме ў Пітэра Ластмана.

Вярнуўшыся ў 1627 годзе ў Лейдэн, Рэмбрант сумесна з яго сябрам Янам Лівенсам адкрыў уласную майстэрню і пачаў набіраць вучняў. За некалькі гадоў ён заваяваў значную вядомасць. У 1629 годзе мастака заўважыў дзяржаўны службовец Канстанцін Гюйгенс (бацька Хрысціяна Гюйгенса), які быў таксама выбітным паэтам і мецэнатам. Гюйгенс дапамог Рэмбранту звязацца з багатымі кліентамі.

У 1631 годзе мастак перабраўся ў Амстэрдам. У 1634 годзе ён ажаніўся на Саскіі ван Эйленбюрх. У 1641 годзе у іх нарадзіўся сын Тытус. Неўзабаве пасля гэтага, у 1642 годзе, Саскія памерла. У канцы 1640-х Рэмбрант сышоўся са сваёй маладой прыслужніцай Хендрык'е Стофелс.

У 1656 годзе Рэмбрант, жыўшы не па сродках, аказаўся банкрутам і быў змушаны прадаць хату.

Мастак сканаў 4 кастрычніка 1669 у Амстэрдаме. Усяго за сваё жыццё ён стварыў каля 250 карцін, 300 гравюр і 1000 малюнкаў.

На працягу свайго жыцця мастак напісаў шмат аўтапартрэтаў. Па псіхалагічных нюансах у партрэтах мастак адносіцца да лепшых партрэтыстаў барока.

Творчасць

Раннія творы, у якіх адчувальны ўплыў Ластмана і галандскіх караваджыстаў, вызначаліся рэзкай паліхроміяй і экспрэсіўнасцю вобразаў: «Пакутніцтва св. Стэфана» (1625), «Валаам», «Товій і Анёл» (абодва 1626), «Прынясенне ў храм» (каля 1628—29), «Давід і Галіяф» і інш. Пазней пісаў больш глыбокія і вытанчаныя карціны, якім уласцівы гармонія цёплых чырвона-карычневых тонаў і таямнічыя эфекты святлаценю: «Уцёкі ў Егіпет» (1627), «Самсон і Даліла» (1628), «Сімяон У храмс» (1631) і інш.

3 1631 жыў у Амстэрдаме, пісаў пераважна заказныя партрэты, аўтапартрэты і партрэты сваіх блізкіх Творы адметныя пластычнасцю, эксперыментамі ў пошуках псіхалагічнай выразнасці, дэтальнай перадачай рысаў твару, адзення, каштоўнасцей, часам тэатралізаванымі эфектамі. У карціне «Урок анатоміі доктара Н. Цюлпа» (1632) па-наватарску вырашыў праблему групавога партрэта праз наданне кампазіцыі дынамічнай разняволенасці партрэтаваных і аб'яднанне іх адзіным дзеяннем. У «Аўтапартрэце з Саскіяй» («Вясёлая кампанія», каля 1635), які вызначаецца свабоднай манерай жывапісу, мажорным, напоўненым святлом залацістым каларытам, адышоў ад тагачасных мастацкіх канонаў, выявіўшы жыццёвую непасрэднасць кампазідыі. У карціне «Даная» (1636) проціпаставіў рэнесансавым пачуццёва-цялесным ідэалам прыгажосці адухоўленасць і цеплыню інтымнага чалавечага пачуцця. Сярод іншых твораў гэтага перыяду: партрэты «Вытанчаная пара ў інтер'еры», «Партрэт бурграфа», «Саскія ўсміхаецца» (усе 1633), рэлігійныя і міфалагічныя карціны «Свягая сям'я» (1631), «Выкраданне Еўропы» (1632), серыя «Пакуты Хрыстовы» (1633—39), «Ахвярапрынашэнне Аўраама», «Выкраданне Ганімеда» (абедзве 1635), «Асляпленне Самсона» (1636), «Вяселле Самсона» (1638) і інш.

3 1639 жыў у Брэстраце (цяпер Рэмбрантхёйс). У 1640-я г. паміж творчасцю Рэмбранта і эстэтычнымі патрабаваннямі тагачаснага грамадства адбыўся канфлікт, апагеем якога стала непрыняцце заказчыкамі групавога партрэта «Начная варта» (1642), вырашанага праз героіка-прыўзнятую кампазіцыю, больш уласцівую для гістарычнай карціны. Творчасць гэтага перыяду страціла знешнюю эфектнасць і мажорнасць, работам уласцівы нарастанне інтэнсіўнасці светлавых эфектаў, якія запаўняюць усю кампазіцыю і вызначаюць форму і фактуру выяў, пастознасць пісьма, цікавасць да пабудовы і архітэктонікі прасторы: «Давід і Іанафан» (1642), «Дзяўчына каля акна», «Святая сям'я» (абодва 1645), «Пакланенне вешчуноў» (1648), «Хрыстос у Эмаўсе» (1648), «Партрэт старога ў чырвоным» (1652—54), «Вірсавія», «Партрэт жонкі брата мастака» (абодва 1654), «Бласлаўленне Іакава» (1656), «Сын Цітус чытае» (1657), «Асур, Аман і Эсфір» (1660), «Змова Юлія Цывіліса» (1661), «Давід і Урыя» (1665) і інш. Каля 1668—69 стварыў манументальнае палатно «Вяртанне блуднага сына», у якім віртуозна перадаў складаную гаму глыбокіх чалавечых пачуццяў.

Аўтар афортаў «Прадавец пацучынага яду» (1632), «Тры дрэвы» (1643), «Хрыстос вылечвае хворых» («Аркуш у сто гульдэнаў», 1649), «Тры крыжы» (1653) і інш., малюнкаў.

Літаратура

• Шунейка Я. Рэмбрант // БелЭн у 18 т. Т. 14. Мн,, 2002.