Швейцарыя

Швейцарыя
ням.: *Schweizerische Eidgenossenschaft*
фр.: *Confédération suisse*
іт. *Confederazione Svizzera*
рэтар.: *Confederaziun svizra*
Сцяг Швейцарыі	Герб Швейцарыі
	Дэвіз: ««Unus pro omnibus omnes pro uno» лац.: Адзін за ўсіх, усе за аднаго»
	Гімн: «Швейцарскі псалом»
Дата незалежнасці	Абвешчана 1 жніўня 1291; Прызнана 24 кастрычніка 1648; Федэрацыя з 1848 (ад Федэратыўная хартыя)
Афіцыйная мова	Нямецкая, Французская,; Італьянская, Рэтараманская
Сталіца	Берн
Найбуйнейшыя гарады	Цюрых, Жэнева, Базель, Берн, Лазана
Форма кіравання	Парламенцкая рэспубліка
Федэральны савет	Сіманета Самаруга,; Эвелін Відмер-Шлумпф ; (Прэзідэнт) </ small>,; Улі Маурар ; (Віцэ-прэзідэнт) </ small>,; Дорыс Лойтхард,; Дыдзье Буркхальтер,; Ален Берс,; Ёхан Шнайдэр-Аман
Плошча; • Усяго; • % воднай паверхні	132-я ў свеце; 41 284 км²; 4,2
Насельніцтва; • Ацэнка (2008); • Шчыльнасць	; 7 700 200 чал. (98-я); 181,4 чал./км²
Валюта	Швейцарскі франк
Інтэрнэт-дамен	.ch
Тэлефонны код	+41
Часавы пояс	+1

Швейцарыя — краіна ў Цэнтральнай Еўропе.

Палітычная структура [правіць]

Асноўны артыкул: Палітыка і дзяржаўны лад Швейцарыі

Швейцарыя — федэральная парламенцкая рэспубліка. Канстытуцыя прынята ў 1848 г. Глава дзяржавы — прэзідэнт, тэрмін праўлення 1 год. Вышэйшы заканадаўчы орган — двухпалатны Федэральны збор (Нацыянальны Савет і Савет кантонаў). Нацыянальны Савет (200 дэпутатаў) абіраецца на 4 гады па сістэме прапарцыянальнага прадстаўніцтва. Савет кантонаў (46 дэпутатаў) абіраецца насельніцтвам на 4 гады.

Гісторыя [правіць]

Пасля заняпаду Рымскай Імперыі тэрыторыю сучаснай Швейцарыі засялілі бургундцы і алеманы. Да 746 года франкі падпарадкавалі сабе гэтыя народы, а іх тэрыторыя стала часткай Франкскай імперыі. У выніку падзелу імперыі франкаў швейцарскія землі перайшлі да Усходнефранкскай імперыі, якая з цягам часу ператварылася ў Свяшчэнную Рымскую імперыю германскай нацыі. Большая частка тэрыторыі Швейцарыі належыла пры гэтым Швабскаму герцагству і каралеўству Бургундыя.

Гара Матэргорн

Адміністрацыйны падзел [правіць]

Вале

Тычына

Граўбюндэн
(Грызон)

Жэнева

Во

Нёўшатэль

Юра

Берн

Тургау

Цюрых

Ааргау

Люцэрн

Залатурн

Базель-Ланд

Шафхаўзен

Уры

Швіц

Гларус

Санкт-Гален

AI

AR

Обвальдэн

Нідвальдэн

Цуг

Фрыбур

Базель-Штат

Францыя

Італія

Ліхт.

Аўстрыя

Германія

Зімовы пейзаж у вёсцы Сент, ва ўсходнім кантоне Граўбюндэн

Асноўны артыкул: Адміністрацыйны падзел Швейцарыі

Швейцарыя — федэратыўная рэспубліка, якая складаецца з 26 кантонаў (20 кантонаў і 6 паўкантонаў). Самы ніжэйшы ўзровень тэрытарыяльна-адміністрацыйнага падзелу — абшчыны, якіх налічваецца больш дзвюх тысяч. Ніжэй — спіс кантонаў (варта заўважыць, што нямала гарадоў Швейцарыі маюць розныя назвы, якія ўжываюцца на розных мовах краіны).

Кантон	Найбуйнейшы горад	Плошча, тыс. км²
Цюрых (Zürich)	Цюрых (Zürich)	1,7
Берн (Bern)	Берн (Bern)	5,9
Люцэрн (Luzern)	Люцэрн (Luzern)	1,5
Кантон Уры (Uri)	Альтдорф (Altdorf)	1,1
Швіц (Schwyz)	Швіц (Schwyz)	0,9
Кантон Обвальдэн (Obwalden)	Зарнен (Sarnen)	0,5
Кантон Нідвальдэн (Nidwalden)	Штанс (Stans)	0,3
Гларус (Glarus)	Гларус (Glarus)	0,7
Цуг (Zug)	Цуг (Zug)	0,2
Фрыбур (Fribourg)	Фрыбур (Fribourg)	1,7
Залатурн (Solothurn)	Залатурн (Solothurn)	0,8
Кантон Базель-Штат (Basel-Stadt)	Базель (Basel)	0,04
Кантон Базель-Ланд (Basel-Land)	Лісталь (Liestal)	0,4
Шафхаўзен (Schaffhausen)	Шафхаўзен (Schaffhausen)	0,3
Кантон Апенцэль — Аўсерродэн (Appenzell-Ausserrhoden)	Херызау (Herisau)	0,2
Кантон Апенцэль — Інерродэн (Appenzell-Innerrhoden)	Апенцэль (Appenzell)	0,2
Санкт-Гален (St. Gallen)	Санкт-Гален (St. Gallen)	2,0
Кантон Граўбюндэн (Graubunden)	Кур (Chur)	7,1
Кантон Аргау (Aargau)	Арау (Aarau)	1,4
Кантон Тургау (Thurgau)	Фраўэнфельд (Frauenfeld)	1,0
Кантон Тычына (Ticino)	Белінцона (Bellinzona)	2,8
Во (фр.: Vaud)	Лазана (фр.: Lausanne)	3,2
Вале (Valais)	Сьён (Sion)	5,2
Нёўшатэль (фр.: Neuchâtel)	Нёўшатэль (фр.: Neuchâtel)	0,8
Жэнева (фр.: Genève)	Жэнева (фр.: Genève)	0,3
Юра (фр.: Jura)¹	Дэлемон (Delemont), ням. Дэльсберг (Delsberg)	0,8