Пітэр Паўль Рубенс

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Пітэр Паўль Рубенс
Аўтапартрэт. 1623 г.
Аўтапартрэт. 1623 г.
Імя пры нараджэнні:

Peter Paul Rubens

Дата нараджэння:

28 чэрвеня 1577({{padleft:1577|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})

Месца нараджэння:

Зіген

Дата смерці:

30 мая 1640({{padleft:1640|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:30|2|0}}) (62 гады)

Месца смерці:

Антверпен

Жанр:

гістарычны жывапіс
партрэт
пейзаж

Стыль:

барока

Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы
Пітэр Паўэл Рубенс

Пі́тэр Па́ўль Ру́бенс (нідэрл.: Pieter Paul Rubens, МФА: [ˈpitər 'pʌul 'rybə(n)s]; 28 чэрвеня 1577, Зіген — 30 мая 1640, Антверпен) — пладавіты паўднёванідэрландскі (фламандскі) жывапісец, які як ніхто іншы ўвасобіў рухомасць, нястрымную жыццёвасць і пачуццёвасць еўрапейскага жывапісу эпохі барока. Творчасць Рубенса — арганічны сплаў традыцый брэйгелеўскага рэалізму з дасягненнямі венецыянскай школы. Хоць на ўсю Еўропу грукатала слава яго маштабных прац на міфалагічныя і рэлігійныя тэмы, Рубенс быў таксама віртуозным майстрам партрэта і пейзажа.

Акрамя фундацыі вялікай студыя ў Антверпене, якая вырабляла карціны, якія карысталіся попытам сярод дваранства ўсёй Еўропы, Рубенс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянерам твораў мастацтва, і дыпламатам. Пітэр быў узведзены ў рыцары, як каралём Іспаніі Філіп IV, гэтак і каралём Англіі Карлам I.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Са старадаўняй сям'і антверпенскіх грамадзян. Яго бацька, Ян Рубенс, які быў у эпоху кіравання герцага Альбы старшыной горада Антверпена, за сваю прыхільнасць да ідэй Рэфармацыі патрапіў у гнаныя спісы і быў вымушаны бегчы за мяжу.

Спачатку ён пасяліўся ў Кёльне, дзе ўступіў у блізкія адносіны з Ганнай Саксонскай, жонкай Вільгельма Маўклівага. Гэтыя адносіны неўзабаве перайшлі ў любоўную сувязь і непажаданую цяжарнасць, якая апынулася здабыткам грамадскасці. Яна пасадзілі ў турму, адкуль ён быў выпушчаны толькі пасля доўгіх просьбаў і скарг сваёй жонкі, Марыі Пейпелінкс і адпраўлены ў ссылку.

Месцам ссылкі яму быў прызначаны невялікі гарадок Насаўскага герцагства, Зіген, у якім ён і пражыў са сваёй сям'ёй з 1573 па 1578 год, і дзе, верагодна, 28 чэрвеня 1577 года, нарадзіўся будучы вялікі жывапісец.

Раннія гады[правіць | правіць зыходнік]

Дзяцінства Пітэра Рубенса працякала спачатку ў Зігене, а потым у Кёльне, і толькі ў 1587 годзе, пасля смерці Яна Рубенса, яго сям'я атрымала магчымасць вярнуцца на радзіму, у Антверпен.

«Гера і Леандр» са збору Рэмбрандта (перайманне Цінтарэта), каля 1605

Агульную адукацыю Рубенс атрымаў у езуіцкай калегіі, пасля чаго служыў пажам у графіні дэ Лялен. Заняткам жывапісам Рубенс стаў аддавацца вельмі рана. Яго настаўнікамі па яго частцы былі Тобіяс Вергагт, Адам ван Ноарт і Ота ван-Вэн, якія працавалі пад уплывам італьянскага Адраджэння і здолелі, асабліва Ота ван-Вэн, усяліць у маладога мастака любоў да ўсяго антычнага.

У 1598 годзе Рубенс быў прыняты свабодным майстрам у антверпенскую гільдыю Святога Лукі, а ў 1600 годзе, па старадаўняму звычаю нідэрландскіх жывапісцаў, адправіўся сканчаць сваю мастацкую адукацыю ў Італію. У 1601 годзе ён знаходзіўся пры двары мантуанскага герцага Вічэнца Ганзага, у якога і заставаўся на службе на працягу ўсяго свайго знаходжання ў Італіі.

Мантуанскм перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Па даручэнні герцага ён наведаў Рым і вывучаў там італьянскіх майстроў, пасля чаго, пражыўшы некаторы час у Мантуі, быў пасланы з дыпламатычным даручэннем у Іспанію, дзе ўважліва агледзеў збор Прада. Яго далікатнае абыходжанне з мадрыдскім дваром і вядомым сваёй тэмпераментнасцю мантуанскім пасланцам зрабіла спрыяльнае ўражанне на герцага Вінчэнца.

«Выкраданне Ганімеда» (перайманне Карэджа), 1611

Падчас знаходжання ў Мантуі Рубенс курыраваў мясцовую карцінную галерэю, папаўняючы яе партрэтамі прыдворных прыгажунь, і выканаў тры буйных палатна на рэлігійныя тэмы для езуіцкай царквы ў Мантуі. Слава пра яго перасягнула хутка межы Мантуанскага герцагства: езуіты запрасілі яго напісаць палатно на сюжэт «Абразання» для царквы Сант-Амброджыа ў Генуі.

Мяркуючы па копіях, зробленым Рубенсам з карцін Тыцыяна, Цінтарэта, Карэджа, Леанарда да Вінчы і іншых выбітных майстроў папярэдняга стагоддзя, можна меркаваць, што ў гэту пару ён пабываў ва ўсіх найбольш важных мастацкіх цэнтрах Італіі з мэтай вывучэння твораў італьянскага жывапісу эпохі Адраджэння.

Рымскі перыяд[правіць | правіць зыходнік]

У 1605 годзе брат Рубенса, быўшы вучнем гуманіста Ліпсія, заняў месца бібліятэкара пры ватыканскім кардынале Асканіа Калона і запрасіў маладога мастака ў Рым. Пасля двух гадоў вывучэння класічных старажытнасцяў у кампаніі брата Рубенс (улетку 1607 года) быў пакліканы для выканання партрэтаў генуэзскай арыстакратыі на Рыўеры. Там ён завёў знаёмства з Якопа Сера, генуэзскім банкірам, які крэдытаваў Папу Рымскага. Дзякуючы яго дапамозе Рубенс атрымаў зайздросны заказ на алтар для царквы Санта-Марыя-ін-Валічэла ў Рыме. Адначасова ён працаваў над алтаром для манастыра аратарыянскага ордэна ў Ферма.

З'яўленне заказаў на працу ў Рыме, які тады быў мекай для ўсіх еўрапейскіх мастакоў, дазволіла Рубенсу разарваць свае абавязацельствы ў адносінах да правінцыйнага мантуанскага двара. (Сыгралі сваю ролю і хранічныя затрымкі з выплатай жалавання.) У кастрычніку 1608 года ён атрымаў ліст ад брата з Антверпена аб тым, што іх маці знаходзіцца на божай пасцелі. Ён паспяшаўся на поўнач, але ўжо не заспеў яе ў жывых.

Вяртанне ў Антверпен[правіць | правіць зыходнік]

Вяртанне ў Антверпен маладога, але ўжо вядомага ў Італіі мастака прымусіла шукаць яго паслуг шматлікіх заможных бюргераў, клерыкальныя кругі і намеснікаў іспанскіх Габсбургаў. Да брусельскага двара апошніх Рубенс апынуўся прывязаны «залатымі кайданамі». Належнае яму дараванне было такое, што ён змог адкрыць прасторную майстэрню, наняць мноства чаляднікаў і пабудаваць адзін з лепшых асабнякоў Антверпена (які больш за ўсё нагадвае генуэзскія палацца), які з гадамі напоўніўся карцінамі, статуямі і прадметамі дэкаратыўна-прыкладнага і ювелірнага мастацтва, якія ўяўлялі лепшае ў мастацтве Італіі.

«Чатыры філосафа», 1611—12. Палацца Піці, Фларэнцыя[1]

Не парываў Рубенс і сувязяў з магутным ордэнам езуітаў. Ён прыняў удзел у праектаванні ордэнам антверпенскай царквы Св. Карла Барамеа і практычна аднаасобна адказваў за яе ўнутранае ўбранне; зрэшты, у падрыхтоўцы эскізаў плафона яму дапамагаў Антоніс ван Дэйк — самы таленавіты з яго шматлікіх вучняў. Вянком яго супрацоўніцтва з царквой сталі грандыёзныя алтарныя карціны «Узвіжанне крыжа» (1610) для царквы Святой Вальбургі і «Здыманне з крыжа» (1611-14) для гарадскога сабора Антверпена.

Майстэрня Рубенса[правіць | правіць зыходнік]

Рубенс як дыпламат[правіць | правіць зыходнік]

Заход жыцця[правіць | правіць зыходнік]

Падчас сваіх падарожжаў Рубенс заўдавеў. Па вяртанні ў родны Антверпен у 1630 г. ён узяў у жонкі 16-летнюю дачку сябра, Алену Фурман. У апошняе дзесяцігоддзе жыцця яна становіцца ўпадабаным прадметам яго партрэтаў, сярод якіх вылучаецца сваёй гуллівасцю «Кажушок» (1638, Музей гісторыі мастацтваў). Мы пазнаём яе рысы ў «Садзе кахання» (1634), у «Трох грацыях» (1638) і ў «Судзе Парыса» (1639).

Помнік Рубенсу ў Антверпене

Значна часцей, чым раней, позняга Рубенса вабяць пейзажы. Такія брэйгелеўскія пейзажы, як «Пейзаж з вясёлкай» (1636) і «Замак Стэн» (1637), абавязаны сваім з'яўленнем набыццю Рубенсам у 1635 г. брабанцкагапамесця Элевейт непадалёк ад Мехелена. Сродкі на куплю даставіў атрыманы ад іспанскага караля заказ на 120 ілюстрацый да тэкстаў класічных аўтараў, пераважна Авідзія.

Жыццё ў сельскай мясцовасці наблізіла Рубенса не толькі да прыроды, але і сялян. У такіх рэчах, як «Кермеса» (1638), ён спрабуе перасягнуць Брэйгеля ў выяве зухаватаў стыхіі народнага свята.

Працаваць яму з кожным годам станавілася ўсё цяжэй з-за прагрэсуючай падагры. У 1640 г. Рубенса не стала. У яго антверпенскім доме пасля рэстаўрацыі быў адкрыты (у 1947 г.) музей Рубенса.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

У ранніх творах выявілася імкненне П. П. Рубенса да адлюстравання італьянскіх уражанняў у духу нацыянальных мастацкіх традыцый. Не парушаючы прынцыпаў сталага барока, асноўным зместам творчасці стала праслаўленне жыцця ў яго стыхійных праяўленнях. У творах ствараў ілюзію неабсяжнай прасторы, разбураў ізаляванасць выяў кампазіцыі. Манументальныя рэлігійныя творы пач.. 1610-х г. поўныя дэкаратыўнага размаху, асіметрычныя, падначаленыя неспакойнаму, складанаму рытму; фігуры часта выяўляюцца ў руху і рэзкіх ракурсах, шырока ўжыты кантрасты святлаценю: «Узняцце крыжа» (каля 1610—11), «Зняцце з крыжа» (каля 1611—14).

Пісаў карціны на міфалагічныя тэмы, парадныя партрэты ў рэчышчы нідэрландскіх традыцый XVI ст. («Аўтапартрэт з Ізабэлай Брант», 1609), якім уласцівы інтымная прастата кампазіцыі, дасканаласць прапрацоўкі мадэлі і адзення, стрыманы вытанчаны каларыт.

У 1612—20 творчасць П. П. Рубенса дасягнула росквіту ў работах на біблейскія сюжэты і тэмы антычнай міфалогіі, якія ён трактаваў з выключнай смеласцю і свабодай выяўлення прыгажосці аголенага чалавечага цела, апявання пачуццёвай радасці зямнога быцця: міфалагічныя кампазіцыі «Саюз Зямлі і Вады» (каля 1618), «Выкраданне дочак Леўкіпа» (каля 1619—20), «Персей і Андрамеда» (каля 1620—21). Фігуры людзей, антычных божастваў, жывёл на фоне квітнеючай прыроды або фантастычнай архітэктуры ў яго карцінах сплятаюцца ў складаныя кампазіцыі, гарманічна ўраўнаважаныя або прасякнутыя дынамікай (два варыянты «Страшнага суда», каля 1615—16 і каля 1618).

Паступова мастак адмаўляўся ад характэрнага для ранніх твораў лакальнага колеру, дасягнуў выключнага майстэрства ў перадачы градацый святла і колеру, паветраных рэфлексаў. Пейзажы Рубенса («Возчыкі камення», каля 1620) часцей прыдуманыя, але поўныя адчування гарманічнасці і цэласнасці асяроддзя. Каля 1611—18 спраектаваў свой дом у Антверпене, архітэктурнае аблічча якога вылучалася тэатралізаванай раскошай.

У 1615—20 П. П. Рубенс набыў шырокую вядомасць. 3 1617 яго майстэрня (вучні і памочнікі А. ван Дэйк, Я. Іорданс, Ф. Снейдэрс) выканала паводле яго эскізаў шэраг серыйных, манументальна-дэкаратыўных кампазіцый («Гісторыя Марыі Медычы», каля 1622—25). 3 выключным майстэрствам і пачуццёвай пераканаўчасцю мастак перадаваў знешнасць і асаблівасці характару мадэлі ў парадных партрэтах («Т. Эрэндэль з сям'ёй», 1620; «Марыя Медычы», каля 1622—25). Асаблівай віртуознасцю вылучаюцца інтымныя партрэты, у т.л. «Партрэт камерысткі інфанты Ізабэлы» (каля 1625), дзе з дапамогай празрыстых каляровых пераходаў і мяккіх рэфлексаў перададзена трапяткая жыццёвасць мадэлі.

Карціны 1630-х г. вылучаюцца большай стрыманасцю мастацкіх сродкаў, жывапіс становіцца больш інтымным І задушэуным, каларыт страчвае шматколернасць і будуецца на багацці колеравых адценняў, вытрыманых у эмацыянальна насычанай чырвона-карычневай гаме. Пісаў партрэты сваёй другой жонкі («Алена Фаўрмент з дзецьмі», каля 1636; «Футра», каля 1638—40) часам у вобразе міфалагічных і біблейскіх персанажаў («Вірсавія», каля 1635), сцэны вясковых свят («Кермеса», каля 1635—36), пейзажы («Пейзаж з вясёлкай», каля 1632—35), карціны на тэмы антычнай міфалогіі («Вакх», паміж 1638 і 1640). Віртуознасцю жывапісу, строгасцю і лаканізмам мастацкіх сродкаў вылучаюцца «Тры грацыі» (1638—40), «Аўтапартрэт» (каля 1637—40).

Аўтар шматлікіх малюнкаў.

Зноскі

  1. Справа налева: навуковы Ян Вавелій, фламандскі філосаф-стоік Юст Ліпсій, брат мастака Філіп (вучань Ліпсія) і сам Рубенс; над імі бюст, які лічыўся ў той час партрэтам Сенекі, цяпер названы Псеўда-Сенека

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Шунейка Я. Рубенс // БелЭн у 18 т. Т. 13. Мн,, 2001.
  • Jaffé, Michael (1977). Rubens and Italy. Cornell University Press. ISBN 0-8014-1064-9.
  • Belkin, Kristin Lohse (1998). Rubens. Phaidon Press. ISBN 0-7148-3412-2.
  • Vlieghe, Hans. Flemish Art and Architecture 1585—1700. Yale University Press, Pelican History of Art, New Haven and London, 1998.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons

Шаблон:Рубенс