Ларыса Антонаўна Геніюш

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Ларыса Геніюш)
Jump to navigation Jump to search
Ларыса Антонаўна Геніюш
Ларыса Антонаўна Геніюш
Ларыса Геніюш.jpeg
беларуская пісьменніца і паэтэса
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні:

Ларыса Антонаўна Міклашэвіч

Дата нараджэння:

9 (22) жніўня 1910(1910-08-22)

Месца нараджэння:

маёнтак Жлобаўцы, Гродзенская губерня, Расійская імперыя (цяпер Ваўкавыскі раён)

Дата смерці:

7 красавіка 1983(1983-04-07) (72 гады)

Месца смерці:

Зэльва, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць, БССР, СССР

Пахаванне:

Зэльва

Грамадзянства:

Flag of Russia.svg Расійская імперыя
Flag of Poland (1928–1980).svg Польская Рэспубліка
Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg БНР
Flag of the Czech Republic.svg Чэхаславакія

Муж:

Янка Геніюш

Дзеці:

Юрка Геніюш[d]

Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці:

пісьменніца і паэтэса

Мова твораў:

беларуская

Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Лары́са Анто́наўна Ге́ніюш, у дзявоцтве Міклашэ́віч (27 ліпеня (9 жніўня) 1910, маёнтак Жлобаўцы паблізу Воўпы Гродзенскага пав. Гродзенскай губ., цяпер Ваўкавыскі раён Гродзенскай вобл. — 7 красавіка 1983, г.п. Зэльва) — беларуская паэтэса, празаік, грамадскі дзеяч.

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Скончыла Ваўкавыскую польскую гімназію (1928). У 1935 выйшла замуж за Янку Геніюша, У той самы год у іх нарадзіўся сын Юрка Геніюш. У 1937 годзе пераехала ў Прагу, дзе вучыўся, а потым працаваў урачом муж.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР (1939), быў арыштаваны бацька Ларысы Геніюш. Неўзабаве, па кароткім зняволенні ў гродзенскай турме, яго расстралялі. Маці Ларысы Геніюш і двух яе сясцёр выслалі ў Казахстан.

У 1937—1947 гадах жыла ў Празе. Наладзіла сувязі з беларускай эміграцыяй, удзельнічала ў рабоце ўраду БНР на эміграцыі. У сакавіку 1943 года стала Генеральным сакратаром ураду і займалася захаваннем і ўпарадкаваннем архіва БНР. Апекавала беларускіх эмігрантаў, палітычных уцекачоў, беларускіх работнікаў і ваеннапалонных у Германіі.

З 1945 года савецкія ўлады дамагаліся экстрадыцыі Геніюшаў, ставячы ім у віну «антысавецкую нацыяналістычную дзейнасць» падчас вайны. Пад канец 1947 года Ларыса Геніюш перабралася з мужам з Прагі ў Вімперк.

5 сакавіка 1948 года арыштавана, а 12 жніўня разам з мужам перададзеная савецкім уладам. Утрымліваліся ў савецкіх турмах Вены і Львова, з канца 1948 года ў турме ў Мінску, дзе Ларысу Геніюш дапытваў міністр Дзяржбяспекі БССР Лаўрэнцій Цанава, які беспаспяхова патрабаваў ад яе перадаць архівы БНР.

У лютым 1949 года Вярхоўны Суд БССР прыгаварыў Ларысу Геніюш да 25 гадоў зняволення ў лагерах. Да такога ж тэрміну быў прыгавораны Янка Геніюш. Пакаранне адбывала ў лагерах Інты і Абезі (Комі АССР) і ў Мардоўскай АССР.

У 1956 годзе разам з мужам часткова рэабілітавана, тэрмін пакарання зменшаны да 8 гадоў, якія ўжо прайшлі з моманту прысуду. Пасля вызвалення пасяліліся на радзіме мужа ў Зэльве.

Прынцыпова адмаўлялася прымаць савецкае грамадзянства, засталася грамадзянкай Чэхаславакіі. Дом Геніюшаў у Зэльве стаў прыцягальным асяродкам для творчай моладзі Беларусі. Нягледзячы на нагляд КДБ, частымі гасцямі ў Зэльве бывалі паэты і пісьменнікі, мастакі, навукоўцы.

Пахавана ў Зэльве.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Вершы Ларыса Геніюш пісала яшчэ ў гімназіі, друкавацца пачала ў 1939 годзе ў беларускіх эмігранцкіх перыядычных выданнях. У час вайны друкавалася ў газетах «Раніца», «Беларускі работнік», «Новы шлях» і інш. У 1942 годзе ў Празе выйшаў першы зборнік яе паэзіі «Ад родных ніў», у якім пераважаюць нацыянальна-вызваленчыя матывы. Пісала вершы і ў зняволенні. Пасля вызвалення яе творчасць на працягу 10 гадоў была забаронена. У 1967 годзе пры садзейнічанні Максіма Танка надрукаваны яе першы ў савецкай Беларусі зборнік «Невадам з Нёмана». Доўгі час Ларысе Геніюш дазвалялі выступаць толькі як дзіцячай пісьменніцы, апублікавала дзве кніжкі вершаў для дзяцей «Казкі для Міхаські» (1972), «Добрай раніцы, Алесь» (1976). Аўтар зборніка «На чабары настоена» (1982). Пасмяротна былі выдадзены найбольш поўныя і значныя зборнікі яе твораў.

У творчасці паэтэсы вобраз Беларусі скразны[1]. Вершы Ларысы Геніюш меладычныя, прасякнуты фальклорнымі ўплывамі (паэмы «Куфар», 1967; «Маёй бабусі», апубл. ў 1989; «Даўніна», апубл. ў 1990). Звярталася да гісторыі Беларусі. Нязломнасцю духу вызначаюцца лагерныя творы («Крывёй напоўніліся поймы рэк», «Мы — народ»), кніга ўспамі-наў «Споведзь» (апубл. ў 1990). На яе вершы напісаны песні.

Выбраная бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Ад родных ніў. Прага, 1942 (факсімільнае выд. Слонім, 1995);
  • Невадам з Нёмана. Мн., 1967;
  • Казкі для Міхаські. Мн., 1972;
  • Добрай раніцы, Алесь. Мн., 1976;
  • На чабары настоена. Лірыка. Мн., 1982;
  • Dzieviać vieršaǔ. Biełastok, 1987;
  • Белы сон: Вершы і паэмы. Мн., 1990;
  • Вершы: Рукапісны зборнік з 1945—1947. Лондан, 1992;
  • Маці і сын. Беласток, 1992;
  • Споведзь: (успаміны). Мн., 1993;
  • Выбр. вершы. Мн., 1997;
  • Ларыса Геніюш. Выбраныя творы. Мн., 2000.

Вобраз у мастацтве[правіць | правіць зыходнік]

Помнік Ларысе Геніюш на цвінтары Свята-Троіцкай царквы ў Зэльве

Пра жыццё і творчасць Ларысы Геніюш зняты дакументальны фільм «Вянок цярновы васількоў» (сцэнарый Р. Барадуліна), мастацкі фільм «Птушкі без гнёздаў» (рэж. М. Грыгор'еў).

Зноскі

  1. М. Скобла, 1997

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]