Марыян Спыхальскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Марыян Спыхальскі
Marian Spychalski
Марыян Спыхальскі
Марыян Спыхальскі ў 1965 годзе.
сцяг
4-ы старшыня Дзяржаўнага савета ПНР
10 красавіка 1968 — 23 снежня 1970
Папярэднік: Эдвард Охаб
Пераемнік: Юзаф Цыранкевіч
сцяг
3-і міністр нацыянальнай абароны ПНР
1956 — 1968
Папярэднік: Маршал Польшчы Канстанцін Ракасоўскі
Пераемнік: генерал арміі Войцех Ярузельскі
сцяг
34-і Прэзідэнт Варшавы
сцяг
18 верасня 1944 года — сакавік 1945 года
Папярэднік: Марцэлій Пароўскі
Пераемнік: Станіслаў Талвінскі
 
Партыя: Польская аб'яднаная рабочая партыя
Адукацыя:
Прафесія: архітэктар
Дзейнасць: архітэктар, палітык, ваенны
Нараджэнне: 6 снежня 1906(1906-12-06)
Смерць: 7 чэрвеня 1980(1980-06-07) (73 гады)
Пахаванне:
 
Ваенная служба
Гады службы: 19441970
Прыналежнасць: Flag of Poland.svg Польшча
Род войскаў: Войска Польскае
Званне:
Маршал Польшчы
Камандаваў: упраўленнем інфармацыі Галоўнага штаба, Галоўным штабам Войска Польскага, міністэрствам абароны ПНР
Бітвы: Другая сусветная вайна
 
Узнагароды:
Ордэн Будаўнікоў Народнай Польшчы
Кавалер ордэна «За вайсковую доблесць»
Ордэн Адраджэння Польшчы 2-й ступені
Ордэн Крыж Грунвальда II ступені
Ордэн Крыж Грунвальда III ступені
Ордэн Сцяг Працы II ступені
Партызанскі крыж
Медаль «За Варшаву 1939—1945»
Медаль «За Одру, Нісу, Балтыку»
Медаль «Перамогі і Свабоды»
Бронзавы Медаль «За заслугі пры абароне краіны»
Медаль «За ўдзел у баях за Берлін»
Залаты Медаль «Узброеныя сілы на службе Радзіме»
Сярэбраны Медаль «Узброеныя сілы на службе Радзіме»
Бронзавы Медаль «Узброеныя сілы на службе Радзіме»
Медаль «10-годдзе Народнай Польшчы»

СССР:

Ордэн Леніна Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» 20 years of victory rib.png
30 years of victory rib.png
Медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР»

Іншых дзяржаў:

Кавалер Вялікага крыжа ордэна Кароны Вялікі крыж ордэна Белай ружы Ордэн Югаслаўскага сцяга са стужкай

Марыян Спыхальскі (польск.: Marian Spychalski, падпольны псеўданім — Ма́рак, 6 снежня 19067 чэрвеня 1980) — польскі ваенны, дзяржаўны і камуністычны дзеяч, маршал Польшчы.

Даваенны перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў Лодзі, якая была тады павятовым горадам у Петракоўскай губерні Расійскай імперыі. З 1929 года член Саюза незалежнай сацыялістычнай моладзі «Жыццё». У 1931 годзе скончыў Варшаўскі політэхнічны інстытут і ў тым жа годзе ўступіў у Камуністычную партыю Польшчы. Шмат працаваў архітэктарам у Варшаве і ў Познані, па яго праектах пабудаваны будынкі некалькіх школ і гімназій, будынак ваеннага суда ў Варшаве, царква на адных з варшаўскіх могілак. У 1937 годзе атрымаў Гран-пры на міжнароднай выстаўцы ў Парыжы. З 1935 года — генеральны дырэктар Дэпартамента грамадскіх будынкаў Варшавы.

Другая сусветная вайна[правіць | правіць зыходнік]

Пасля акупацыі нацысцкай Германіяй тэрыторыі Польшчы актыўна ўключыўся ў Рух Супраціўлення ў складзе камуністычнага крыла. Быўшы даўнім і блізкім паплечнікам Уладзіслава Гамулкі, стаў адным з буйных падпольных камуністычных кіраўнікоў у Варшаве. У 1942 годзе — адзін са стваральнікаў Гвардыі Людовай, у студзені 1944 года перафармаванай у Армію Людову. Са студзеня 1944 года — намеснік начальніка Галоўнага штаба Арміі людовай, начальнік кіравання інфармацыі ў Галоўным штабе.

У ліпені 1944 года выйшаў на тэрыторыю, вызваленую Чырвонай Арміяй і прызначаны начальнікам Галоўнага штаба Войска Польскага. Аднак паколькі Спыхальскі не меў ваеннай адукацыі і вопыту баявых дзеянняў, ён не мог прынесці значнай карысці на гэтым пасадзе, калі асноўнай задачай Войска Польскага сталі не партызанскія аперацыі, а шырокамаштабныя баявыя дзеянні па вызваленні краіны. У верасні 1944 года пераведзены на пасаду мэра Варшавы (фактычна тады яго паўнамоцтвы распаўсюджваліся толькі на вызваленую савецкімі войскамі правабярэжную частку горада — Прагу).

Першы паваенны час і арышт[правіць | правіць зыходнік]

З 1945 года — член Цэнтральнага Камітэта і член Палітбюро ЦК Польскай рабочай партыі, а таксама намеснік Міністра абароны Польшчы па палітычнай працы. У 1948 годзе пры стварэнні Польскай аб'яднанай рабочай партыі абраны членам яе Цэнтральнага Камітэта і членам Палітбюро.

Стаў адной з ахвяр барацьбы за лідарства ў Польшчы паміж Уладзіславам Гамулкам і Баляславам Берутам, якая скончылася перамогай апошняга. Спачатку ў красавіку 1949 года пераведзены на менш значную пасаду Міністра аднаўлення і будаўніцтвы Польшчы. Ужо ў лістападзе таго ж года на Пленуме ЦК ПАРП абвінавачаны ў нацыяналістычным ухіле, непадпарадкаванні лініі партыі, выведзены з Палітбюро і адпраўлены на працу архітэктарам у гарадское ўпраўленне Вроцлава.

У маі 1950 года арыштаваны, неўзабаве арыштавалі і Уладзіслава Гамулку. У зняволенні падвяргаўся катаванням, прызнаў сябе вінаватым у шматлікіх злачынствах (шпіянаж на карысць Англіі, нацыяналізм, правы ўхіл). Аднак неўзабаве пасля смерці І. В. Сталіна, арышту Л. П. Берыі і сакрэтнага асуджэння практыкі рэпрэсій у СССР, Б. Берут адмовіўся ад ідэі судовага працэсу над Гамулкам, Спыхальскім і іншымі арыштаванымі па іх справе. У той жа час ён не мог іх вызваліць са зняволення без шкоды для свайго аўтарытэту, паколькі яго асабістая роля ў іх арышце была добра вядомая. Спыхальскі працягваў заставацца ў зняволенні без суда, хоць допыты і катаванні былі спынены, а ўмовы ўтрымання палепшыліся.

Рэабілітацыя і праца на вышэйшых пасадах[правіць | правіць зыходнік]

Праз некалькі дзён пасля смерці Б. Берута ў сакавіку 1956 года Спыхальскі быў вызвалены і цалкам рэабілітаваны, а таксама адноўлены ў вайсковым званні. У кастрычніку таго ж года яго стары сябар Уладзіслаў Гамулка прыйшоў да ўлады і стаў першым сакратаром ЦК ПАРП. Спыхальскі неадкладна быў уведзены ў склад ЦК ПАРП і ў Палітбюро ЦК ПАРП, прызначаны намеснікам Міністра абароны Польшчы — начальнікам Галоўнага палітычнага ўпраўленне Войска Польскага. Праз месяц, у лістападзе 1956 года па катэгарычным патрабаванні Гамулкі з Польшчы быў адкліканы міністр — маршал Польшчы і Маршал Савецкага Саюза К. К. Ракасоўскі, і Спыхальскі быў прызначаны на пасаду Міністра абароны. 7 кастрычніка 1963 года ён быў выраблены ў маршалы Польшчы (апошні, каму было прысвоена гэта званне).

Падчас Польскага палітычнага крызісу 1968 года Спыхальскі ў красавіку 1968 года быў вызвалены з пасады міністра і прызначаны Старшынёй Дзяржаўнага Савета Польшчы (вышэйшая выканаўчая пасада ў дзяржаве). У 1970 годзе Гамулка быў адхілены ад улады і ўжо ў снежні М. Спыхальскі вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага Савета, выведзены з Палітбюро ЦК ПАРП, а ў 1971 годзе і са складу ЦК.

Быўшы адпраўленым на пенсію, знаходзіўся ў кіраўніцтве некаторых грамадскіх арганізацый, запрашаўся на ўрачыстыя мерапрыемствы. Сканаў 7 чэрвеня 1980 года ў Варшаве. Пахаваны з вышэйшымі дзяржаўнымі ўшанаваннямі на могілках Вайсковыя Павонзкі.

Родны брат Юзаф Спыхальскі да 1939 года служыў афіцэрам у Войску Польскім, пакінуў краіну пасля акупацыі Германіяй у 1939 годзе. У 1942 годзе закінуты ў Польшчу з Лондана і прыняў актыўны ўдзел у дзейнасці Арміі краёвай. Пры спробе арышту агентамі гестапа аказаў супраціўленне і загінуў у перастрэлцы.

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Узнагароды Польшчы[правіць | правіць зыходнік]

Замежныя ўзнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Вайсковыя званні[правіць | правіць зыходнік]

  1. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #1033962279 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 снежня 2014.
  2. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #1033962279 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.