Войцех Ярузельскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Войцех Вітальд Ярузельскі
Wojciech Witold Jaruzelski
Wojciech Jaruzelski.jpg
Міністр нацыянальнай абароны ПНР
Войцех Ярузельскі ў 1968 годзе
сцяг
1-ы прэзідэнт Польшчы
сцяг
19 ліпеня 1989 — 21 снежня 1990
Папярэднік: Баляслаў Берут (да 1952 года, калі пасада была скасаваная)
Пераемнік: Лех Валенса
сцяг
8-ы старшыня Дзяржаўнага савета ПНР
6 лістапада 1985 — 19 ліпеня 1989
Папярэднік: Генрык Яблоньскі
Пераемнік: пасада скасавана
сцяг
6-ы Першы сакратар ЦK ПАПП
18 кастрычніка 1981 — 29 ліпеня 1989
Папярэднік: Станіслаў Адыдучы
Пераемнік: Мячыслаў Ракоўскі
сцяг
8-ы старшыня Савета міністраў ПНР
11 лютага 1981 — 6 лістапада 1985
Папярэднік: Юзаф Пінькоўскі
Пераемнік: Збігнеў Меснер
сцяг
4-ы міністр нацыянальнай абароны ПНР
1969 — 1985
Папярэднік: Марыян Спыхальскі
Пераемнік: Фларіян Сівіцкі
 
Партыя: ПАПП (1947—1991)
Адукацыя: Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі[d]
Дзейнасць: палітык
Веравызнанне: каталіцтва
Нараджэнне: 6 ліпеня 1923(1923-07-06)
Кураў, Люблінскае ваяводства, Польшча
Смерць: 25 мая 2014(2014-05-25) (90 гадоў)
Варшава, Польшча
Пахаванне: Вайсковыя Павонзкі[d]
Бацька: Уладзіслаў Ярузельскі
Жонка: Барбара Ярузельска (з 1960)
Дзеці: дачка: Моніка
 
Сайт: wojciech-jaruzelski.pl
 
Аўтограф: Wojciech Jaruzelski Signature.svg
 
Узнагароды:
Шаблон:Ордэн За ваенную доблесць 5 ступені
Ордэн Адраджэння Польшчы 4-й ступені
Ордэн Адраджэння Польшчы 5-й ступені
Ордэн Будаўнікоў Народнай Польшчы
Ордэн Сцяг Працы I ступені
Ордэн Крыж Грунвальда III ступені
Двойчы ўзнагароджаны Крыжом Адважных
Крыж Заслугі
POL Brązowy Medal Zasłużonym na Polu Chwały BAR.svg
POL Brązowy Medal Zasłużonym na Polu Chwały BAR.svg POL Brązowy Medal Zasłużonym na Polu Chwały BAR.svg
Медаль «За Варшаву 1939-1945»
Медаль «За Одру, Нісу, Балтыку»
Залаты крыж Яна Красіцкага
Медаль Pro Memoria

Замежныя ўзнагароды:

Кавалер Вялікага крыжа ордэна Інфанта дона Энрыке
Камандор ордэна Кароны
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Збавіцеля
Камандор ордэна Ганаровага легіёна
Ордэн Белага льва 1 ступені
Ордэн Клемента Готвальда
Чэхаславацкі ордэн Чырвонага Сцяга
Чэхаславацкі залаты медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі»
Кавалер ордэна Зоркі Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія 1 ступені
Вялікі крыж ордэна За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай
Ордэн Сцяга ВНР з дыяментамі
Ордэн Нацыянальнага сцяга 1 ступені
Шаблон:Ордэн Шарнхарста
Ордэн Сухэ-Батара
Ордэн «Чырвонага Сцяга», Манголія
Ордэн Георгія Дзімітрава
Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі Ордэн Чырвонага Сцяга
Ордэн Дружбы народаў
Медаль «За ўзяцце Берліна»
Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
20 years of victory rib.png 30 years of victory rib.png
Юбілейны медаль «Сорак гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
Медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР»
Медаль «60 гадоў Узброеных Сіл СССР»
Медаль «70 гадоў Узброеных Сіл СССР»
Медаль Жукава
Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»
Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Войцех Вітальд Ярузе́льскі (польск.: Wojciech Witold Jaruzelski; 6 ліпеня 1923Кураў, Любельскае ваяводства25 мая 2014, Варшава) — польскі дзяржаўны дзеяч і афіцэр арміі. Быў першым сакратаром Польскай аб'яднанай рабочай партыі з 1981 да 1989 года і апошнім кіраўніком Польскай народнай рэспублікі (ПНР). Таксама займаў пасады старшыні Савета міністраў ПНР з 1981 да 1985 года і старшыні Дзяржаўнага савета ПНР з 1985 да 1989 года. З'яўляўся апошнім галоўнакамандуючым Польскай Народнай арміі. Быў адхілены ад улады пасля пагаднення Польскага круглага стала ў 1989 годзе, якое прывяло да дэмакратычных выбараў у краіне.

Ярузельскі быў галоўным адказным за ўвядзенне ваеннага становішча ў Польшчы 13 снежня 1981 года ў спробе задушыць рух за дэмакратыю, у тым ліку «Салідарнасць», першы некамуністычны прафсаюз у краіне пасля падпісання Варшаўскай дамовы. У наступныя гады ўрад і ўнутраныя сілы бяспекі Ярузельскага падвергнулі цэнзуры, ганенням і турэмнаму зняволенню тысячы журналістаў і апазіцыйных актывістаў без прад'яўлення абвінавачванняў; некаторыя страцілі жыцці падчас гэтых падзей. У выніку сацыяльна-эканамічнага крызісу адбылося нарміраванне асноўных прадуктаў харчавання, такіх як цукар, малако і мяса, а таксама бензіну і спажывецкіх тавараў, у той час як сярэдні даход насельніцтва знізіўся на 40%. Падчас кіравання Ярузельскага з 1981 да 1989 года каля 700 тясяч чалавек пакінулі Польшчу.

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Войцех Ярузельскі быў родам з вёскі Кураў Люблінскага ваяводства. Яго сям'я жыла ў Літве, а пасля далучэння краіны да СССР, сям'я была рэпрэсаванай і адпраўленая ў лагеры Краснаярскага края. У высылцы памёр бацька Войцеха.

У 1943 Войцех Ярузэльскі запісаўся ў 1-ю польскую пяхотную дывізію імя Тадэвуша Касцюшкі, што фарміравалася на савецкай тэрыторыі. Скончыў польскую пяхотную афіцэрскую школу ў г. Разань (1943). У чыне падпаручніка ўдзельнічаў у баях (у т.л. пад Варшавай) у складзе 2-й пяхотнай дывізіі імя Я. Дамброўскага; узнагароджаны вышэйшым ваенным ордэнам Польшчы «Віртуці Мілітары».

Пасля вайны скончыў Вышэйшую школу пяхоты (1947) і Акадэмію Генштаба Войска Польскага (1955) у Варшаве. Быў на розных камандных і штабных пасадах у Войску Польскім, у 1968—83 — міністр абароны Польскай Народнай Рэспублікі (ПНР).

У 1971—89 член Палітбюро ЦК кіруючай Польскай аб'яднанай рабочай партыі (ПАРП). Падчас палітычнага крызісу 1980—81 прызначаны на вышэйшыя дзяржаўныя і палітычныя пасады ПНР: старшыня СМ (люты 1981 — лістапад 1985), Ваеннага савета нацыянальнага выратавання (1981—83), 1-ы сакратар ЦК ПАРП (1981—89, замест С. Кані). Па ініцыятыве В Ярузельскага ў снежні 1981 ў ПНР уведзена ваеннае становішча, прыпынена дзейнасць прафаб'яднання «Салідарнасць» і іншых апазіцыйных арганізацый (тлумачыў гэта пагрозай грамадзянскай вайны). У наступныя гады намагаўся мірнымі сродкамі захаваць сацыялістычны лад і ўладу ПАРП у Польшчы. Старшыня Дзяржсавета ПНР (лістапад 1985 — ліпень 1989). Пад уплывам перабудовы ў СССР пагадзіўся на легалізацыю апазіцыі, быў ініцыятарам «круглага стала» (1989). Пасля перамогі апазіцыі на парламенцкіх выбарах (1989) прэзідэнт Рэспублікі Польшчы (ліпень 1989 — снежань 1990). Пасля адстаўкі адышоў ад палітычнай дзейнасці.

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

Палітычныя праціўнікі былой ПАРП у Польшчы патрабавалі прыцягнення В. Ярузельскага да судовай адказнасці за ўвядзенне ваеннага становішча ў 1981 і за падаўленне войскамі стыхійнага выступлення рабочых Гданьскай верфі ў 1970. 3 1994 цягнуўся судовы разбор па гэтай справе. Іншая частка польскага грамадства, наадварот, лічыць гістарычнай заслугай В. Ярузельскага яго дзейнасць у 1980-я г.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Лойка Л. Ярузельскі // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Першыя сакратары ЦК ПАПП