Войцех Ярузельскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Войцех Вітальд Ярузельскі
Wojciech Witold Jaruzelski
Wojciech Jaruzelski.jpg
Міністр нацыянальнай абароны ПНР
Войцех Ярузельскі ў 1968 годзе
сцяг
1-ы прэзідэнт Польшчы
сцяг
19 ліпеня 1989 — 21 снежня 1990
Папярэднік: Баляслаў Берут (да 1952 года, калі пасада была скасаваная)
Пераемнік: Лех Валенса
сцяг
8-ы старшыня Дзяржаўнага савета ПНР
6 лістапада 1985 — 19 ліпеня 1989
Папярэднік: Генрык Яблоньскі
Пераемнік: пасада скасавана
сцяг
6-ы Першы сакратар ЦK ПАПП
18 кастрычніка 1981 — 29 ліпеня 1989
Папярэднік: Станіслаў Адыдучы
Пераемнік: Мячыслаў Ракоўскі
сцяг
8-ы старшыня Савета міністраў ПНР
11 лютага 1981 — 6 лістапада 1985
Папярэднік: Юзаф Пінькоўскі
Пераемнік: Збігнеў Меснер
сцяг
4-ы міністр нацыянальнай абароны ПНР
1969 — 1985
Папярэднік: Марыян Спыхальскі
Пераемнік: Фларіян Сівіцкі
 
Партыя: ПАПП (1947—1991)
Адукацыя: Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі[d]
Дзейнасць: палітык
Веравызнанне: каталіцтва
Нараджэнне: 6 ліпеня 1923(1923-07-06)[1][2][3]
Кураў, Гміна Кураў, Пулаўскі павет[d], Люблінскае ваяводства, Польшча[2]
Смерць: 25 мая 2014(2014-05-25)[1][3] (90 гадоў)
Варшава, Мазавецкае ваяводства, Польшча[1]
Пахаванне: Вайсковыя Павонзкі[d]
Бацька: Уладзіслаў Ярузельскі
Жонка: Барбара Ярузельска (з 1960)
Дзеці: дачка: Моніка
 
Сайт: wojciech-jaruzelski.pl
 
Аўтограф: Wojciech Jaruzelski Signature.svg
 
Узнагароды:

Войцех Вітальд Ярузе́льскі (польск.: Wojciech Witold Jaruzelski; 6 ліпеня 1923Кураў, Любельскае ваяводства — 25 мая 2014, Варшава) — польскі дзяржаўны дзеяч і афіцэр арміі. Быў першым сакратаром Польскай аб'яднанай рабочай партыі з 1981 да 1989 года і апошнім кіраўніком Польскай народнай рэспублікі (ПНР). Таксама займаў пасады старшыні Савета міністраў ПНР з 1981 да 1985 года і старшыні Дзяржаўнага савета ПНР з 1985 да 1989 года. З'яўляўся апошнім галоўнакамандуючым Польскай Народнай арміі. Быў адхілены ад улады пасля пагаднення Польскага круглага стала ў 1989 годзе, якое прывяло да дэмакратычных выбараў у краіне.

Ярузельскі быў галоўным адказным за ўвядзенне ваеннага становішча ў Польшчы 13 снежня 1981 года ў спробе задушыць рух за дэмакратыю, у тым ліку «Салідарнасць», першы некамуністычны прафсаюз у краіне пасля падпісання Варшаўскай дамовы. У наступныя гады ўрад і ўнутраныя сілы бяспекі Ярузельскага падвергнулі цэнзуры, ганенням і турэмнаму зняволенню тысячы журналістаў і апазіцыйных актывістаў без прад'яўлення абвінавачванняў; некаторыя страцілі жыцці падчас гэтых падзей. У выніку сацыяльна-эканамічнага крызісу адбылося нарміраванне асноўных прадуктаў харчавання, такіх як цукар, малако і мяса, а таксама бензіну і спажывецкіх тавараў, у той час як сярэдні даход насельніцтва знізіўся на 40 %. Падчас кіравання Ярузельскага з 1981 да 1989 года каля 700 тысяч чалавек пакінулі Польшчу.

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Войцех Ярузельскі быў родам з вёскі Кураў Люблінскага ваяводства. Яго сям'я жыла ў Літве, а пасля далучэння краіны да СССР, сям'я была рэпрэсаванай і адпраўленая ў лагеры Краснаярскага края. У высылцы памёр бацька Войцеха.

У 1943 Войцех Ярузэльскі запісаўся ў 1-ю польскую пяхотную дывізію імя Тадэвуша Касцюшкі, што фарміравалася на савецкай тэрыторыі. Скончыў польскую пяхотную афіцэрскую школу ў г. Разань (1943). У чыне падпаручніка ўдзельнічаў у баях (у т.л. пад Варшавай) у складзе 2-й пяхотнай дывізіі імя Я. Дамброўскага; узнагароджаны вышэйшым ваенным ордэнам Польшчы «Віртуці Мілітары».

Пасля вайны скончыў Вышэйшую школу пяхоты (1947) і Акадэмію Генштаба Войска Польскага (1955) у Варшаве. Быў на розных камандных і штабных пасадах у Войску Польскім, у 1968—83 — міністр абароны Польскай Народнай Рэспублікі (ПНР).

У 1971—89 член Палітбюро ЦК кіруючай Польскай аб'яднанай рабочай партыі (ПАРП). Падчас палітычнага крызісу 1980—81 прызначаны на вышэйшыя дзяржаўныя і палітычныя пасады ПНР: старшыня СМ (люты 1981 — лістапад 1985), Ваеннага савета нацыянальнага выратавання (1981—83), 1-ы сакратар ЦК ПАРП (1981—89, замест С. Кані). Па ініцыятыве В Ярузельскага ў снежні 1981 ў ПНР уведзена ваеннае становішча, прыпынена дзейнасць прафаб'яднання «Салідарнасць» і іншых апазіцыйных арганізацый (тлумачыў гэта пагрозай грамадзянскай вайны). У наступныя гады намагаўся мірнымі сродкамі захаваць сацыялістычны лад і ўладу ПАРП у Польшчы. Старшыня Дзяржсавета ПНР (лістапад 1985 — ліпень 1989). Пад уплывам перабудовы ў СССР пагадзіўся на легалізацыю апазіцыі, быў ініцыятарам «круглага стала» (1989). Пасля перамогі апазіцыі на парламенцкіх выбарах (1989) прэзідэнт Рэспублікі Польшчы (ліпень 1989 — снежань 1990). Пасля адстаўкі адышоў ад палітычнай дзейнасці.

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

Палітычныя праціўнікі былой ПАРП у Польшчы патрабавалі прыцягнення В. Ярузельскага да судовай адказнасці за ўвядзенне ваеннага становішча ў 1981 і за падаўленне войскамі стыхійнага выступлення рабочых Гданьскай верфі ў 1970. 3 1994 цягнуўся судовы разбор па гэтай справе. Іншая частка польскага грамадства, наадварот, лічыць гістарычнай заслугай В. Ярузельскага яго дзейнасць у 1980-я г.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Лойка Л. Ярузельскі // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Першыя сакратары ЦК ПАПП