Маскоўская зона абароны

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Маскоўская зона абароны
МЗА
Red Army Badge.svg
Эмблема УС
Гады існавання 12 кастрычніка 194115 кастрычніка 1943
Краіна Сцяг СССР СССР
Падпарадкаванне камандуючаму
Уваходзіць у Узброеныя Сілы СССР
Тып фронт
Складаецца з упраўленне, аб’яднанні, злучэнні, воінскія часці і ўстановы
Функцыя абарона
Колькасць аб’яднанне
Удзел у Вялікая Айчынная вайна
Фота А. В. Усцінава «Маскоўскія рабочыя-апалчэнцы ў рубяжоў Масквы», кастрычнік 1941 год.
Загароды з барыкад і процітанкавых вожыкаў на вуліцах Масквы, восень-зіма 1941
Пасведчанне старшага лейтэнанта дзяржбяспекі Казакова М. А., які быў на службе ў Асобым аддзеле НКУС (ваенная контрразведка) Маскоўскай ваеннай акругі на пасадзе оперупаўнаважанага ААНКУС Серпухаўскага сектара па ахове тылу Маскоўскай зоны. Выдадзена 5 лістапада 1941 года, падоўжанае па 1 чэрвеня 1942 года і па 1 верасня 1942 года.

Маско́ўская зо́на абаро́ны (МЗА)аператыўнае аб’яднанне Чырвонай Арміі, сфарміраванае ў час Вялікай Айчыннай вайны з мэтай абароны горада Масква і бліжэйшых да яе раёнаў ад нямецкіх войскаў. Войскі, які абаранялі абарончы рубеж з аднайменнай назвай, у тым ліку шэраг дывізій народнага апалчэння, падпарадкоўваліся камандаванню Маскоўскай ваеннай акругі і складалі, па сутнасці, другі эшалон Заходняга фронту, застаючыся ў распараджэнні Стаўкі. Аднайменная сістэма абарончых рубяжоў на блізкіх подступах да Маскве была створана па рашэнні ДКА ад 12 кастрычніка 1941 года ў сувязі з набліжэннем фронту да сталіцы.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Складалася з трох межаў (паясоў) абароны Масквы:

  • знешні (Хлебнікаўскі) абарончы рубеж, пярэдні край якога праходзіў па лініі: Клязьмінскае вадасховішча, Хлебнікава, р. Клязьма, Сходня, Нахабіна, Перхушкова, Жаваранк, Снегіры (Леніна), Чырвоная Пахра, Дамадзедава;
  • галоўны (Маскоўскі) абарончы рубеж, пярэдні край якога праходзіў па радыусе 15 — 20 км ад цэнтра Масквы (Крамля), які складаўся з двух палос;
  • гарадскі рубеж, які складаўся з трох абарончых пазіцый: па Акруговай чыгунцы, Садовым кальцы, Бульварным кальцы. На гарадскім рубяжы абарона будавалася па прынцыпе стварэння моцных вузлоў супраціўлення, з выкарыстаннем найбольш магутных ансамбляў будынкаў горада. Праспекты перагароджваліся барыкадамі, узмоцненымі вожыкамі, праезды да іх перакопваць равамі або таксама барыкадаваліся.

Для абароны ад ворага ў Маскоўскай зоне абароны было ўзведзена:

на знешнім рубяжы:

  • 676 км процітанкавых равоў;
  • 445 км эскарпаў і контрэскарпаў;
  • 380 км надолбаў;
  • звыш 30 000 агнявых кропак, дзотаў і дотаў;
  • устаноўлена звыш 1 300 км драцяных загарод;
  • звыш 22 000 процітанкавых вожыкаў.

Хлебнікаўскі абарончы рубеж быў нават абсталяваны загародамі з ужываннем электрычнага току.

на гарадскім рубяжы:

У МЗА ўваходзілі шэраг умацаваных раёнаў і межаў.

Умацаваныя раёны[правіць | правіць зыходнік]

  • Маскоўскі УР (№ 157) — знаходзіўся ў гарадской рысе Масквы.
  • Дзмітраўскі УР (№ 64) — змыкаўся з Маскоўскай абарончай мяжой у раёне Тарасаўкі, ішоў уздоўж Учынскага вадасховішча і сыходзіў на поўнач уздоўж канала Масква-Волга да Дубны. Гэты рубеж быў нядрэнна ўмацаваны да зімы 1941 года, уздоўж усходняга боку канала меліся шматлікія ДЗОТы. Найбольш вядомы вузел абароны — Перамілаўскія вышыні;
  • Каломенскі УР (№ 65) прымыкаў да Маскоўскага абарончага рубяжа ў раёне Капотні і ішоў ўздоўж Масквы-ракі на поўдзень да Каломны. У баявых дзеяннях удзелу не прымаў;
  • Клінскі УР (№ 159) — прыкрываў Маскву з поўначы, уздоўж Іванькаўскага вадасховішча. Праходзіў у раёне Завідава і Канакова;
  • Валакаламскі УР (№ 155) (35) — найбольш вядомым вузлом абароны з'яўляўся Яраполец. Тут змагаліся крамлёўскія курсанты;
  • Мажайскі УР (№ 152) (36);
  • Адзінцоўска-Падольскі УР (№ 156);
  • Малаяраславецкі УР (№ 154) (37) — будаваўся летам-восенню 1941 года. Найбольш вядомым вузлом абароны з'яўляецца вёска Ільінскае, дзе ў кастрычніку 1941-га змагаліся падольскія курсанты;
  • Калужскі УР (№ 153);
  • Тульскі УР (№ 160);
  • Сталінагорскі УР (№ 161);
  • Ханінскі УР (№ 119).
Абарончыя рубяжы
  • Разанскі абарончы рубеж;
  • Окскі адсячны рубеж;
  • Калязінскі абарончы рубеж — будаваўся зімой 1941 года, ад Дубны і далей па Волзе да Рыбінскага вадасховішча;
  • Тылавы рубеж— прымыкаў да Калязінскага рубяжа, крыху на поўдзень ад горада. Будаваўся з восені 1941 года і быў скончаны зімой 1942 года;

Далейшае яго развіццё было прызнана немэтазгодным, аднак ён знаходзіўся ў рэзерве да 1943 года. Праходзіў па тэрыторыі Яраслаўскай, Іванаўскай, Уладзімірскай і Тамбоўскай абласцей.

Аператыўнае аб'яднанне[правіць | правіць зыходнік]

Аператыўнае аб'яднанне РСЧА Маскоўская зона абароны створана пазней, 2 снежня 1941 года, на базе ўпраўлення і войскаў абароны Масквы ў складзе 24-й і 60-й армій і частак СПА.

Камандаванне Маскоўскай зоны абароны кіравала абарончымі работамі на подступах да Маскве і ў самім горадзе, а таксама кіравала ўваходзячымі ў зону войскамі. Напярэдадні контрнаступлення пад Масквой Маскоўская зона абароны ўключала 12 стралковых і кавалерыйскую дывізіі, 12 стралковых брыгад, 5 кулямётных і 9 асобных стралковых батальёнаў, зведзеных у 24-ю і 60-ю арміі агульнай колькасцю каля 200 000 чалавек[1].

Расфарміраванне[правіць | правіць зыходнік]

Пасля разгрому нямецкіх войск пад Масквой на Маскоўскую зону абароны было ўскладзена навучанне закліканых кантынгентаў, камплектаванне часцей і злучэнняў і адпраўка іх у дзеючую армію.

25 снежня 1941 года 60-я армія, ператвораная ў 3-ю ўдарную, была перададзена Паўночна-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)Паўночна-Заходняму фронту; 24-я армія 1 мая 1942 года пераўтворана ў 1-ю рэзервовую. У наступным інжынерныя і будаўнічыя часці і арганізацыі (3-я сапёрная армія) і кулямётна-артылерыйскія батальёны ўмацаваных раёнаў былі перадыслакаваныя на далёкія подступы да Масквы, дзе развертывалася будаўніцтва 8-мі умацаваных раёнаў.

Маскоўская зона абароны скасаваная ў адпаведнасці з загадам НКА СССР ад 15 кастрычніка 1943 года, на базе яе ўпраўлення было сфарміравана ўпраўленне адноўленай Беларускай ваеннай акругі.

Камандны склад[правіць | правіць зыходнік]

Камандуючыгенерал-лейтэнант, з кастрычніка 1942 г. генерал-палкоўнік П. А. Арцем’еў (увесь перыяд).

Члены Ваеннага савета:

Начальнікі штаба:

  • генерал-маёр А. І. Кудрашоў (снежань 1941 г. — ліпень 1943 г.);
  • генерал-маёр А. І. Субоцін (ліпень-кастрычнік 1943 г.).

Камендант умацаваных раёнаў:

  • палкоўнік Сяргей Аляксеевіч Ігнацьеў — камендант 153-га (Калужскага) УР;
  • палкоўнік Якімовіч Антон Іванавіч — камендант 154-га (Малаяраслаўскага) УР;
  • палкоўнік Яманаў Аляксей Аляксандравіч — камендант 160-га (Тульскага) УР;
  • палкоўнік Крамарчук Дзмітрый Васільевіч — камендант 157-га (Маскоўскага) УР;
  • палкоўнік Дзмітрыеў Павел Дзмітрыевіч — камендант 161-га (Сталінагорскага) УР;
  • падпалкоўнік Ліхаў Гаўрыіл Васільевіч — камендант 156-га (Адзінцоўскага) УР;
  • палкоўнік Худзенка Антон Ермалаевіч — камендант 155-га (Валакаламскага) УР;
  • палкоўнік Кашырын Парфірый Мікітавіч — камендант 152-га (Мажайскага) УР.

Зноскі

  1. Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия. — 1985. — С. 467.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]