Сінантрап

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Сінантрап
Sinathropus pekinensis.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Homo erectus pekinensis

Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
EOL   4454127
«Пекінскі чалавек». Рэканструкцыя знешняга выгляду

Сіна́нтрап (лац.: Sinanthropus pekinensis — «пекінскі чалавек», у сучаснай класіфікацыі Homo erectus pekinensis) — падвід роду Homo, блізкі да пітэкантрапа, але больш позні і развіты. Быў выяўлены ў Кітаі, адсюль і назва. Жыў каля 600—400 гадоў таму, у ледавіковую эпоху.

Анатомія[правіць | правіць зыходнік]

Аб'ём яго мозгу дасягаў 950—1150 см³; левая доля мозгу, дзе размешчаны рухальныя цэнтры правага боку цела, была трохі большай у параўнанні з правай доляй. Такім чынам, правая рука была больш развітай, чым левая. Рост — 1,55—1,6 м.

Побыт[правіць | правіць зыходнік]

Акрамя расліннай ежы, ужываў мяса жывёл[1]. Верагодна ён умеў здабываць і падтрымліваць агонь[2]. Выкарыстоўваў звярыныя шкуры ў якасці вопраткі. Былі знойдзены: тоўсты, каля 6—7 м, слой попелу, трубчастыя косткі і чэрапы буйшых жывёл, прылады з каменя, костак, рагоў. Вучоныя мяркуюць, што сінантрапы былі канібаламі і палявалі на прадстаўнікоў свайго віду[3].

Археалагічная культура[правіць | правіць зыходнік]

Па агульнаму ўзроўню развіцця тэхнікі большасць аўтараў адносяць сінантрапа да ранняшэльскага перыяду, іншыя бачаць у ім нават рысы, блізкія да больш поздняга, мусцьерскага, перыяда. Больш правільна адносіць знаходкі ў Чжаўкаўдзяне да ашэльскага часу[4].

Гісторыя адкрыцця[правіць | правіць зыходнік]

Першы чэрап сінантрапа быў знойдзены ў гротах Чжаўкаўдзяня каля Пекіна ў 1927 годзе кітайскім антраполагам Пэй Вень-Чжунам (1904—1982). На працягу доўгіх гадоў, тут працавала міжнародная каманда вучоных: Іаган Гунар Андэрсан, Біргер Болін (Швецыя), Дэвідсан Блэк (Канада), Пэй Вэньчжун (Кітай), Ота Станскі (Аўстрыя), Уолтэр Грэйнджэр (ЗША) і інш. У якасці саветніка ў раскопках удзельнічаў французскі геолаг і тэолаг П'ер Тэяр дэ Шардэн, які разам з Анры Брэйлем у 1931 годзе здзейсніў адкрыцці, якія сведчаць аб тым, што сінантрап выкарыстоўваў прымітыўныя прылады і агонь. У 1927 годзе Дэвідсан Блэк здолеў пераканаць фонд Ракфелера выдзяліць грошы на фінансаванне буйных раскопак ў Чжаўкаўдзяне.

У ходзе раскопак пад кіраўніцтвам кітайскіх археолагаў Ян Чжунцяня, Пэн Вэньчжуна і Цзя Ланьпо у 1930 годзе было знойдзена другая накрыўка чэрапа, а ў 1936 годзе — яшчэ тры. У асноўным былі знойдзены чэрапы і іх фрагменты, і асобныя посткраніяльныя абломкі[5]. Усяго было абвешчана аб знаходцы рэшткаў сарака асобін і больш за 200 чалавечых акамянеласцяў (у тым ліку шэсць чэрапоў ці іх вечак, 19 буйных і мноства малых фрагментаў чэрапоў, адна ключыца, адна паўлунная і адна галёначная косткі). Раскопкі былі спынены ў 1937 годзе ў сувязі з уварваннем Японіі ў Кітай. Знойдзены матэрыял знік у час Другой сусветнай вайны падчас перасылкі ў ЗША[6].

Пасля перамогі камуністаў у грамадзянскай вайне ў Кітаі у 1949 раскопкі былі на кароткі час адноўлены. Новыя раскопкі праводзіліся ў 1951, 1958—1960 і 1978—1980 гадах. У сезоне 1959 года была знойдзена яшчэ адна сківіца, якая належала старой жанчыне. У чэрвені 2009 года раскопкі былі адноўлены.

Шэраг западных вучоных скептычна аднёсся да кітайскіх знаходак выкапневых гамінідаў. але Чжаўкаўдзянь быў усё ж такі абвешчаны ЮНЕСКА аднім з помнікаў Сусветнай спадчыны Даследаванне пяску з гроту, дзе былі знойдзены знаходкі, дазволіла вызначыць узрост сінантрапа з Чжаўкаўдзяня — 770 тыс. гадоў (± 80 тыс. гадоў)[7].

У 1963 годзе ў Ланцяне была знойдзена сківіца, вызначаная даследчыкамі як костка больш старажытнага віду сінантрапа — ланьцяньскага чалавека (лац.: Homo erectus lantianensis)[8].

Роля ў антрапагенезе[правіць | правіць зыходнік]

Рэканструкцыя знешняга выгляду сінантрапа

У тэорыі мультырэгіянальнага антрапагенеза сінантрап разглядаецца як асноўны ўдзельнік фармавання мангалоіднай расы на этапе Чалавека прамаходзячага. Але многія з антраполагаў схіляюцца на карысць кропкі гледжання, што сінанрап быў тупіковай галіной развіцця людзей[9].

Зноскі

  1. Байер Б., Бирштайн У и др. История человечества. — 2002. — ISBN 5-17-012785-5
  2. Йозеф Аугуста, Зденек Буриан. Жизнь древнего человека. — Прага:Артия, 1960. — Комм. к карт. 5.
  3. Загадки антропологии
  4. Синантроп. www.bibliotekar.ru.
  5. Сб. «За тяжкий труд великая награда. О находке черепа синантропа» (1929)
  6. Археология зарубежной Азии. — М., 1986. — С. 260
  7. Смирнов, Пётр Песок состарил древнейшего китайца. Наука. Газета.RU (2009-03-12). Архівавана з першакрыніцы 12 лютага 2012.
  8. Синантроп // Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров; 1969—1978).)
  9. История Китая: Учебник / под ред. А. В. Меликсетова. — М., 2004. — С. 8.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Урысон М. И. Начальные этапы становления человека // У истоков человечества. — М., 1964. — С. 148—151.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]