Неандэрталец

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Неандэрталец
Neanderthalensis.jpg
Шкілет неандэртальца
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Homo neanderthalensis King, 1864

Арэал

выява

Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
EOL   4454114
FW   83087

Неандэрталец, чалавек неандэртальскі (лац.: Homo neanderthalensis), у савецкай літаратуры таксама насіў назву палеаантрап — вымерлы ці асіміляваны прадстаўнік рода Людзі (Homo). Першыя людзі з рысамі протанеандэртальца існавалі ў Еўропе яшчэ 350—600 тыс. гадоў таму[1][nb 1], апошнія неандэртальцы жылі каля 40 тыс. гадоў таму[2][3].

Паходжанне назвы[правіць | правіць зыходнік]

Назва паходзіць ад знаходкі чэрапа, выяўленага ў 1856 годзе ў цясніне Неандерталь каля Дзюсельдорфа і Эркрата (Заходняя Германія). Цясніна атрымала назву ў гонар Іаахіма Неандэра, нямецкага тэолага і кампазітара. Праз два гады (у 1858) Г. Шаафгаўзен ўвёў у навуковы ўжытак тэрмін "неандэрталец".

Гісторыя выяўлення і вывучэння[правіць | правіць зыходнік]

Чэрап неандэртальца Engis 1

Першы чэрап неандэртальца быў знойдзены ў Энгіс у Бельгіі яшчэ ў 1829 годзе (гл. en:Engis 2[4]. Другая знаходка 1848 года звязана з англійскай ваеннай базай на Гібралтары. Але прызнанне гэтыя першыя знаходкі атрымалі пазней, пасля адкрыцця тыповага экзэмпляра ў 1856 годзе.

Знаходка чэрапа, даўшая назву новаму віду выкапневых людзей, з'яўляецца ўжо трэцяй па храналогіі выяўлення. Яна была зроблена ў 1856 годзе ў Рэйнскай правінцыі, паблізу ад Дзюсельдорфа, у Неандэрскай даліне ракі Дзюсель, прытоке Рэйна, у невялікім Фельдгоферскім гроце, насупраць больш значнай Неандэрскай пячоры. Уваход у гэты грот быў закрыты выступам скалы і пластамі гліны дэлювіяльнага паходжання, якая паўсюль засцілала вапнякі. Паколькі паблізу знаходзіліся каменяломні, то рабочыя дайшлі да скалы, якая закрывала грот, узламалі яе і адкрылі пячору, запоўненую наносным глеем. Пасля выдалення гэтага наносу адкрыўся грот. Паблізу ад уваходу, у гліне, рабочыя знайлі некалькі чалавечых костак і няпоўны чэрап, якія доктар Іаган Фульрат набыў ва ўласнаць. Іншых костак ці нейкіх вырабаў у пячорым глеі знойдзена не было, тым не меньш, знаходжанне іх у старажытным наносе, у якім (у іншых пячорах той жа даліны, напрыклад, у так званай Чортавай комнаце (ням.: Teufelskammer, якая знаходзіцца ў 30 кроках) были знойдзены рэшткі несумненна «дапатопных» жывёл, а таксама від костак, ступень іх захаванасці, асблівасці чэрапа и г. д. вымусілі прызнаць у іх рэшткі чалавека глыбокай старажытнасці, якія маюць вялікае значэнне для меркаванняў аб тыпе найстаражытнейшага еўрапейскага насельніцтва.

Рудольф Вірхаў пазнаў у гэтым чэрапе, а таксама ў костках канечнасцяў сляды паталагічных змен, выкліканых рахітам, і выказаў меркаванне, што гэта не расавы, а індывідуальны тып. Акрамя гэтага, ён указаў на асобныя чэрапы навейшага часу, якія выказваюць падобнае развіццё надброўных дугаў і амаль такі ж пакаты ўзад лоб. Пасля апублікавання эвалюцыйнай тэорыі Чарльза Дарвіна ў 1859 годзе антраполагі сталі разглядаць неандэртальцаў як «прамежкавае звяно пераўтварэння малпы ў чалавека». Сучасныя ўяўленні аб неандэртальскіх людзях адрозніваюцца ад уяўленняў XIX стагоддзя. У 1863 годзе на сходзе Брытанскай асацыяцыі развіцця навукі англа-ірландскі біёлаг Уільям Кінг зрабіў даклад, у якім прызнаў чалавека з пячоры Фельдгофер асобным відам і прапаннаваў даць яму назву Homo neanderthalensis. І хаця Кінг у тым жа годзе змяніў сваё меркаванне, але, яго відавая назва мае прыярытэт перад тэрмінам Homo stupidus (Чалавек глупы) прапанаваным Эрнстам Гекелем у 1866 годзе. Уяўленне аб неандэртальцы як аб асобным відзе людзей было падмацавана новымі знаходкамі: у 1866 годзе бельгійскі археолаг Э. Дзюпон знайшоў фрагмент ніжняй сківіцы неандэртальца разам з рэшткамі жывёл ледавіковай эпохі, у 1880 годзе фрагмент ніжняй сківіцы неандэртальскага дзіцяці разам з прыладамі працы быў знойдзены ў пячоры Шыпка (Чэхія).

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Згодна з іншымі дадзенымі, неандэртальцы з'явіліся каля 250 тыс гадоў таму («Большие глаза: Неужели это погубило неандертальцев?», Би-Би-Си, 21 сентября 2015)

Зноскі

  1. J. L. Bichoff et al. (2003). "The Sima de los Huesos Hominids Date to Beyond U/Th Equilibrum (>350 kyr) and Perhaps to 400-500 kyr: New Radiometric Dates". J. Archaeol. Sci. 30 (30): 275. doi:10.1006/jasc.2002.0834. 
  2. Nature 512. 306-309 921 (August 2014) The timing and spatiotemporal patternig of Neanderthal disappearance
  3. «Neanderthals and human disease.»
  4. Fridemann Schrenk, Stephanie Müller. «The Neanderthals». Routledge. 2009. ISBN 97804154252092009

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Алексеев В. П. становление человечества. — М.: Политиздат, 1984. — 412 с.: ил.
  • Алексеев В. П., Першиц А. И. История первобытного общества. — 4-е изд. — М.: Высшая школа, 1990. — 352 с.
  • Аугуста Йозеф, Буриан Зденек. Жизнь древнего человека / Пер. с чеш. И. Гязнова. — Прага: Артия, 1961. — 68 с. + 52 ил.
  • Гремяцкий М. А. Как произошёл человек. —М.: МГУ, 1954. — 176 с. ил.
  • Елинек Ян. Большой иллюстрированный атлас первобытного человека / Пер. Е. Финкельштейна под ред. В. П. Алексеева. — Прага.: Артия, 1972. — 560 с.: ил.
  • Ефименко П. П. Первобытное общество. очерки по истории палеолитического времени. — 3-е изд. — Киев: Изд-во АН УССР, 1953. — 664 с.: ил.
  • История первобытного общества: Общие вопросы. Проблемы антропосоциогенеза / Ин-т этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая АН СССР. М.: Наука, 1983. — 432 с.
  • Констэбл Джон. Неандерталцы / Пер. с англ. И. г. Гуровой. — М.: Мир, 1978. — 160 с.: ил — (Возникновение человека).
  • Марков А. В. Эволюция человека. Книга первая: Обезьяны, кости и гены. — М.: ООО «АСТ», 2014. — 464 с.: ил. — (Corpus). — ISBN 978-5-170-78088-4.
  • Нестурх М. Ф. Происхождение человека / Отв. ред. проф. Я. Я. Рогинский. — М.: Изд-во АН СССР, 1958. — с.: ил.
  • Семёнов Ю. И. На заре человеческой истории. — М.: Мысль, 1989. — 318 с. — ISBN 5-244-00092-6.
  • Шипман Пэт. Захватчики. Люди и собаки против неандертальцев / пер. с англ. Дм. Лазарева. — М.: ООО «Альпина нон-фикшн»; ООО «Издательство ЛКИ», 2016. — 296 с.: ил. — ISBN 978-5-91971-596-5.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]