Джэймс Кук

Джэймс Кук
Дата нараджэння:	27 кастрычніка 1728
Дата смерці:	14 лютага 1779 (51 год)

Джэймс Кук (англ.: James Cook, 27 кастрычніка 1728 — 14 лютага 1779) — брытанскі першаадкрывальнік і навігатар. Ён здзейсніў тры вандраванні ў Ціхім акіяне і стаў першым еўрапейцам, які даследваў большую частку яго ўзбярэжжа. Кук адкрыў Гаваі і шматлікія іншыя астравы, акрамя таго, ён першым абыйшоў вакол Новай Зеландыі. Кук таксама быў і картографам. У пошуках паўночнага марскога праходу з Ціхага акіяна ў Атлантычны даследаваў частку ўзбярэжжа Аляскі. Яго імем названы заліў Кука на Алясцы, у горадзе Анкарыдж усталяваны помнік Куку.

Джэймс Кук нарадзіўся ў Ёркшыры (Англія) у 1728 г. у сям'і фермера. Таму ён не атрымаў годнай адукацыі. У 1756 г. Кук паступіў служыць на флот. У 1768 г. ён атрымаў у камандаванне карабель «Індэвер».

У XVIII ст. 60 % маракоў памірала з-за розных хвароб, напрыклад, цынгі. Кук увёў строгія правілы, каб знізіць захворванне. У яго заўсёды выконваліся правілы гігіены; заўсёды быў запас свежай садавіны, якія ўтрымоўвалі вітамін С.

У 1768 г. Кук быў адпраўлены Брытанскім геаграфічным таварыствам да берагоў Таіці для назірання за Венерай: у 1769 г. яна праходзіла паміж Сонцам і Зямлёй. Разам з Кукам у экспедыцыі ўдзельнічалі яшчэ натураліст, батанік (Джозеф Бэнкс) і 2 мастака. Акрамя таго, Кук атрымаў загад знайсці Terra Incognita. Даследаванне пачалося 3 чэрвеня. Затым караблі накіраваліся да Новай Зеландыі. Тубыльцы маоры сустрэлі Кука варожа. Сотні каноэ напалі на «Індэвер».

У красавіку 1770 г. Кук падышоў да ўсходняга берага Аўстраліі. Ён адкрыў заліў, названы Батанічным. Кук сустрэў тут дзіўных жывёл (кенгуру) і абарыгенаў.

Плывучы на поўнач, карабель натыкнуўся на рыф, названы пасля Вялікім бар'ерным рыфам, і патрываў крушэнне. Пасля рамонту Кук вярнуўся дадому ў 1771 г.

Кук здзейсніў яшчэ 2 экспедыцыі. Першая з іх пачалася ў 1772 г., калі Кук выйшаў з Плімута на 2 суднах. У студзені 1774 г. Кук дасягнуў 70° паўд. ш. Але ўмовы былі жудаснымі, і Кук вырашыў, што Terra Incognita калі і існуе, то ўсё роўна недасяжная. Затым Кук наведаў востраў Пасхі, Туамоту, Тонга.

8 студзеня 1778 Кук адкрыў Сендвічавы (Гавайскія астравы). Гавайцы спачатку прынялі яго за бога Лона, але хутка расчараваліся ў гасцях. Пасля гэтага «Дыскаверы» і «Рэзалюшн» паплылі да берага рускай Аляскі. У наступным годзе Кук вярнуўся на Гаваі, але яго матросы дрэнна ставіліся да першабытнікаў. Капітан Кук загінуў 14 лютага 1779 г. падчас 3-га вандравання на Гавайскія астравы, Кук быў атакаваны першабытнікамі. Пасля доўгіх перамоў англічане атрымалі ад гавайцаў рэшткі Кука: скальп, галаву без ніжняй сківіцы, сцегнавую костку, косткі перадплечча і кісці рук. 21 лютага 1779 г. ён быў пахаваны ў водах Ціхага акіяна.

Гл. таксама

Гісторыя Гаваяў