Перайсці да зместу

Сяргей Васілевіч Бесараб

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Сяргей Васілевіч Бесараб
Сяргей Васілевіч Бесараб на мерапрыемстве на адкрытым паветры ў Мінску, верасень 2016
Сяргей Васілевіч Бесараб на мерапрыемстве на адкрытым паветры ў Мінску, верасень 2016
Дата нараджэння 25 ліпеня 1984(1984-07-25)[1] (41 год)
Месца нараджэння
Грамадзянства
Род дзейнасці хімік, навуковы журналіст, радыёаматар, вынаходнік, праваабаронца, тэлевядучы, аратар
Навуковая сфера хімія, папулярызацыя навукі[3], навуковая журналістыка, safety culture[d] і ядзерная бяспека[d]
Месца працы
Альма-матар
Член у
Сайт lab66.substack.com/… (англ.)
Подпіс Выява аўтографа
Лагатып Вікіцытатніка Цытаты ў Вікіцытатніку
Лагатып Вікікрыніц Творы ў Вікікрыніцах
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Сяргей Васілевіч Бесараб (нар. 25 ліпеня 1984(1984-07-25)[1], Навагрудак, Гродзенская вобласць[2]) — беларускі навуковец у галіне калоіднай хіміі, вынаходнік, навуковы журналіст[8], футуролаг і візіянер[9]. Не мае навуковай ступені.

Біяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 25 ліпеня 1984 года[10][11] у Навагрудку.

Скончыў на выдатна сярэднюю школу № 3 Навагрудка[12][13]. Падчас вучобы неаднаразова перамагаў на абласным і рэспубліканскіх этапах прадметнай алімпіяды па хіміі[14]. Выпускнік кафедры радыяцыйнай хіміі хімічнага факультэта БДУ (кіраўнік — Алег Шадыра)[15]. У 2010 годзе скончыў магістратуру Інстытута падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі па спецыяльнасці «Хімія» (кіраўнік — Аляксандар Траццяк)[16][17]. У 2010—2020 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам лабараторыі адсарбентаў Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі. У 2013 годзе скончыў аспірантуру па спецыяльнасці «Калоідная хімія» (навуковы кіраўнік — Уладзімір Камароў)[18], атрымаў навуковую кваліфікацыю «Даследчык»[19], але кандыдацкую дысертацыю не прадставіў для абароны.

Сяргей Бесараб падчас лабараторных заняткаў па мікрабіялогіі (БДУ, 2008 год)

Дзейнасць

[правіць | правіць зыходнік]

Навуковая дзейнасць

[правіць | правіць зыходнік]

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны даследаванню ўласцівасцей неарганічных порыстых матэрыялаў, пошуку эфектыўных адсарбентаў і стварэнню новых каталізатараў. Вынікі даследванняў Бесараба пазней ўвайшлі ў ТОП-100 найлепшых вынікаў фундаментальных і прыкладных даследванняў НАН Беларусі за 2011—2015 гады[20]. Аўтар больш за 50 навуковых прац[21][22], у тым ліку манаграфіі, шэрагу вынаходстваў і карысных мадэляў[23]. Да свайго палітычна матываванага звальнення ў 2020 годзе, рыхтаваўся да абароны дысэртацыі[24], прысвечанай распрацоўцы кіраванага сінтэза сілікатных іерархічных матэрыялаў. Раней са сваімі навуковымі распрацоўкамі двойчы (2009, 2011) перамагаў на Рэспубліканскім конкурсе навуковых прац[10][25]. У 2016 годзе заняў 1-е месца[26] ў беларускім этапе Skolkovo StartupTour-2016 і стаў паўфіналістам конкурсу з прыладай для демеркурызацыі паветра (ачысткі ад пароў ртуці)[10][27].

З 2015 года быў нацыянальным (BY) экспертам Міжнароднай камісіі па электрасувязі ў камітэтах ТС120 (сістэмы захоўвання электрычнай энэргіі) і ISO/IEC JPC 2 (энергаэфектыўныя і ўзнаўляльныя крыніцы энэргіі)[28][29].

Займаўся прасоўваннем выкарыстання т. зв. змешанай рэальнасці ў адукацыйных і навуковых мэтах[30].

Як навуковы кансультант супрацоўнічаў з Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтрам дзіцячай хірургіі, дзе займаўся распрацоўкай палімерных гідрагеляў для малаінвазіўнага лячэння інфаркту міякарда[31][32][33][34] (гл. таксама «Навуковы рынг»), адытыўнымі тэхналогіямі ў кардыёхірургіі, пытаннямі хімічнай дэцэлюлярызацыі алаграфтаў[35].

Навуковая камунікацыя і папулярызацыя хіміі

[правіць | правіць зыходнік]

Як тэхналагічны эксперт і папулярызатар навукі напісаў каля 200 артыкулаў[36]. Пачынаў друкавацца ў выданнях «Компьютерра» і «Камп’ютарныя весткі». У студзені 2020 года, яшчэ да афіцыйнага абвяшчэння пандэміі пачаў гаварыць пра небяспеку каранавіруса і персанальныя сродкі абароны, яго артыкул пра выбар адмысловых супрацьаэразольных рэспіратараў і дэзінфекцыю[37] за некалькі дзён набраў больш за паўмільёна праглядаў.

Сяргей Бесараб падчас выступу на з'ездзе беларускіх навукоўцаў "Вялікі Воз" (Пярнумаа, Эстонія) у 2025 годзе[38]

Двойчы станавіўся пераможцам конкурсу тэхналагічных аўтараў «Тэхнатэкст», які праводзіць Habr.com[39]. Першы раз, у 2021 годзе («Тэхнатэкст-2022») за артыкул пра фітахімію і таксікалогію атрутных раслін[40][41], другі раз, у 2025 годзе («Тэхнатэкст-7»), за артыкул пра гарбату[42][43].

Сумесна з Юстынай Саўкай выпускаў серыю кароткіх беларускамоўных аўдыёнарысаў пра біяхімічныя асаблівасці раслін для дзіцячай праграмы «Дасціпныя. Нястомныя. Кемлівыя» на канале «Культура» Беларускага радыё[44] (гл. Нататкі фітахіміка). Некаторы час займаўся навуковай папулярызацыяй і прасоўваннем альтэрнатыўных і нетрадыцыйных крыніц харчавання[45][46][47] за што падвяргаўся публічным абразам ад прапагандыста Андрэя Мукавозчыка са старонак выдання СБ. Беларусь сегодня[48]

У 2017 годзе як навуковы куратар ўдзельнічаў у арганізацыі і правядзенні першага беларускага навуковага хакатона «SciHackathon»[49][50][51].

Як незалежны навуковец выступае з разгорнутыми каментарыямі ў перыядычных выданнях і СМІ, як беларускіх — «Наша Ніва», «Зялёная сетка», Zerkalo.io, dev.by, CityDog.by, Салідарнасць, так і міжнародных — Voice of America, Radio France internationale, Deutsche Welle. Як запрошаны навуковец-эксперт выступае на радыё (Радыё Рацыя, Еўрарадыё) і тэлебачанні (Belsat, «Звычайны ранак»)[52], фактычна з’яўляючыся найбольш вядомым беларускім навуковым папулярызатарам хіміі[53]. Асноўныя тэмы выступаў — ядзерная і хімічная бяспека[54], радыялагічная ахова насельніцтва, прамысловая і побытавая таксікалогія, фітахімія, гарадская энтамалогія[55].

У сакавіку 2026 года Сяргей Бесараб пашырыў сваю дзейнасць на тэлебачанні, стаўшы вядоўцам уласнай штотыднёвай навукова-аналітычнай рубрыкі[56][57]. Відэаэсэ выходзяць у межах шоу «Раніца з Белсатам» на Белсат і прысвечаны крытычнаму аналізу найноўшых тэхналогій і футуралогіі.

У якасці запрошанага эксперта-хіміка супрацоўнічае з беларускімі расследвальнікамі (напрыклад, Беларускім расследвальніцкім цэнтрам)[58][59]

У апошнія гады Бесараб дае футуралагічныя прагнозы для беларускіх СМІ (на тэмы тэхналагічнага развіцця, эканомікі і глабальных рызыкаў)[60][61][62] і актыўна займаецца кліматычнай і экалагічнай камунікацыяй[63]. Рэгулярна публікуе аналітычныя артыкулы, прысвечаныя ўплыву змены клімату на Беларусь і Усходнюю Еўропу. Яго матэрыялы накіраваны на павышэнне дасведчанасці грамадства пра кліматычныя рызыкі, уразлівасць інфраструктуры і стратэгіі адаптацыі[64]. У 2025 годзе Бесараб атрымаў прэмію Green Award за аналіз кліматычных анамалій у Беларусі і артыкулы, прысвечаныя лакальным стратэгіям адаптацыі[65]. З 2025 года ў якасці запрошанага даследчыка супрацоўнічае з Інстытутам глабальных катастрафічных рызыкаў Сэта Баўма[63][66].

Сяргей Бесараб выступае на TEDxUlicaMińska (2026)

У красавіку 2026 года Сяргей Бесараб выступіў у якасці спікера на канферэнцыі незалежнага фармату TEDx (TEDxUlicaMinska), якая праходзіла ў Варшаве[67]. У сваім дакладзе на тэму «Вы радыеактыўныя. І гэта цудоўная навіна» (руск.: «Вы радиоактивны. И это прекрасная новость») ён зрабіў аналіз праблемы масавай радыяфобіі, распавёў пра штодзённыя дозы іанізуючага выпраменьвання, якія чалавек атрымлівае ад навакольнага асяроддзя, і падкрэсліў жыццёвую неабходнасць фізічнай пісьменнасці для абароны ад сучасных тэхнагенных рызык[68].

Тэлеграм-канал

[правіць | правіць зыходнік]
Лагатып Тэлеграм-канала «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»

У снежні 2019 года Сяргей Бесараб стварыў у сацыяльнай сетцы «Тэлеграм» канал «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»[69], прысвечаны пытанням папулярызацыі хіміі і хімічных навук. Канал быў названы ў гонар лабараторыі № 66 у Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі, дзе Сяргей Бесараб працаваў да свайго звальнення[70][71].

За час існавання рэсурсу артыкулы з канала неаднаразова перадрукоўваліся беларускімі, украінскімі і расійскімі СМІ. Пасля пачатку паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну інфармацыю з канала выкарыстоўвалі ў сваіх матэрыялах расследвальнікі маніторынгавага OSINT праекта «Беларускі Гаюн»[72][73][74].

Па даных статыстычнага сэрвіса TGStat, станам на 2025 год рэсурс налічвае больш за 19.900 чытачоў[75] і, такім чынам з’яўляецца[64] буйнейшай беларускай тэматычнай суполкай, звязанай з папулярызацыяй хіміі, навуковай камунікацыіяй у галіне хімічных навук і пытаннях грамадзянскай бяспекі (радыяцыйная, хімічная і біялагічная абарона насельніцтва).

Грамадзянская пазіцыя

[правіць | правіць зыходнік]

У 2020 годзе падпісаў Зварот прадстаўнікоў навуковай грамадскасці Рэспублікі Беларусь у сувязі з падзеямі пасля 9 жніўня 2020 года. Выступіў з экспертным абвяржэннем абвінавачання Сцяпану Латыпаву ў падрыхтоўцы атручэння супрацоўнікаў МУС[76][77][78][79]. У адказ на звальненне з працы[80] стаў адным з заснавальнікаў Беларускага фонда навуковай салідарнасці[81][82][83]. Супраць звальнення Бесараба з калегамі выступіла беларуская акадэмічная супольнасць у Звароце супраць рэпрэсій

У пачатку сакавіка 2022 года пасля пачатку паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну на старонцы Акадэміі навук Беларусі ў сацыяльнай сетцы Linkedin, якую заснаваў і адміністраваў па асабістай ініцыятыве, апублікаваў Зварот[84][85] беларускай навуковай супольнасці супраць вайны ва Украіне[81]. Пасля шырокага распаўсюджання матэрыяла ў буйнейшых незалежных беларускіх Telegram-каналах (NEXTA Live[86], MotolkoHelp[87], БГМ[88]), Прэзідыум НАН Беларусі зрабіў аправяржэнне на Зварот, з афіцыйнай праўладнай пазіцыяй Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі[89].

Пазней Бесараб прааналізаваў[81][90] даныя грамадзян са спісу[91] «датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» беларускага МУС і склаў статыстычную «мапу беларускага экстрэмізма»[92][93] і «партрэт беларускага экстрэміста»[94][95]. Пазней таксама склаў адмысловы статыстычны «партрэт беларускага рэпрэсаванага навукоўца»[96][97].

У красавіку 2023 года далучыўся да ініцыятывы «Пакуль усе не будуць вольныя»[98] і ўзяў пад інфармацыйны патранаж палітычнага зняволенага, студэнта-хіміка Арцёма Баярскага[99].

У адказ на заявы[100] пра размяшчэнне расійскай тактычнай ядзернай зброi, Бесараб пачаў у аналітычных матэрыялах выкрываць[101][102][103] каардынаты і тэхнічныя характарыстыкі патэнцыйных месцаў захоўвання ядзернай зброі[18]. Фактычнае падцвержанне правільнасці аналітычных высноваў наконт месцаў захоўвання расійскай тактычнай ядзернай зброі, раней зробленых Бесарабам[104][105], пачало з’яўляцца у матэрыялах замежных расследвальнікаў прыкладна праз год[106][107][108].

Як грамадскі актывіст і публічны абаронца акадэмічных свабод[109][110], Бесараб адзін з нямногіх актыўна прыцягвае ўвагу да трывання палітычна матываваных рэпрэссій супраць беларускіх навукоўцаў[96], да існых праблем беларускай навукі[17][111][112][113][114][115][116] і магчымых варыянтаў іх вырашэння[117][118][119][120][121]. У красавіку 2025 года вылучаўся ў эксперты першага складу Рады па медыяэтыцы.

У жніўні 2025 года на сваей старонцы ў сацыяльнай сетцы Facebook выклаў у адкрыты доступ фатаграфіі з пратэстаў 2020 года з польскай кнігі Marsz Białorusi[122][123][124], па якой сілавікі затрымліваюць беларусаў[125].

У кастрычніку 2025 года Бесараб выступіў у СМІ з аналізам інцыдэнтаў з метэазондамі на літоўскай мяжы. Эксперт паставіў пад сумнеў версію пра іх выкарыстанне для маштабнай кантрабанды, аргументуючы гэта эканамічнай немэтазгоднасцю такіх метадаў. Ён характарызаваў знойдзеныя аб’екты як даступныя інструменты для навуковых і адукацыйных праектаў (STEM), папулярныя сярод аматараў[126][127].

У пачатку 2026 года Бесараб апублікаваў справаздачу, у якой прааналізаваў тэхнічны бок абвінавачанняў у адрас затрыманых беларускіх радыёаматараў (гл. Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў). Ён прывёў доказы тэхнічнай немагчымасці дэшыфроўкі сучасных пратаколаў спецсувязі грамадзянскім абсталяваннем. Гэты аналіз прыцягнуў міжнародную ўвагу да пераследу тэхнічнай інтэлігенцыі ў Беларусі: сітуацыю асвятлялі профільныя тэхналагічныя рэсурсы 404 Media[en][128] і Boing Boing[en][129], яе адзначылі міжнародныя радыёаматарскія арганізацыі, у тым ліку Французскі саюз радыёаматараў[fr](UFRC)[130]. Бесараб таксама адзначаў, што рэпрэсіі супраць радыёсупольнасці ствараюць пагрозу для нацыянальнай сістэмы рэагавання на надзвычайныя сітуацыі[131][132].

У красавіку 2026 года Сяргей Бесараб выступіў ініцыятарам маштабнай грамадскай дыскусіі вакол этычных межаў лічбавага супраціву і неабходнасці абароны нацыянальнай інфармацыйнай спадчыны. Каталізатарам стала кібератака групоўкі «Кіберпартызаны» на Нацыянальную бібліятэку Беларусі. Акцыя справакавала поўнае адключэнне сэрвісаў установы і часовую страту доступу карыстальнікаў да Зводнага электроннага каталога і архіваў. Бесараб публічна і жорстка раскрытыкаваў дзеянні хакераў, упершыню звярнуўшы ўвагу грамадскасці на праблему ўскоснай шкоды ад палітычнага хактывізму. Ён абгрунтаваў, што гульні з застарэлай інфраструктурай архіваў і рызыка знішчэння гістарычных баз даных не б'юць па аўтарытарным рэжыме, а робяць асноўнымі ахвярамі студэнтаў, наступныя пакаленні даследчыкаў і ўяўляюць сабой этычна непрымальны крок[133][134]. Такая пазіцыя першапачаткова выклікала нападкі з боку шэрагу радыкальна настроеных медыя-аглядальнікаў[135]. Аднак рыторыка навукоўца хутка знайшла кансалідаваную падтрымку з боку іншых дзеячаў беларускай інтэлігенцыі і незалежнай прэсы[133][136][137]. Бесараб фактычна запусціў адзін з найбуйнейшых лічбавых этычных канфліктаў у незалежнай медыйнай прасторы Беларусі. Скандал атрымаў шырокі розгалас і пад ціскам акадэмічнай супольнасці завяршыўся безумоўнай перамогай абаронцаў спадчыны: медыйныя крытыкі навукоўцаў былі вымушаныя апублікаваць афіцыйную калонку са сваімі прабачэннямі[138].

Крытыка праекта пахавання ядзерных адкідаў

[правіць | правіць зыходнік]

У незалежных медыя Бесараб здабыў рэпутацыю навукоўца, вядомага крытычным аналізам стану дзяржаўнай радыяцыйнай бяспекі[139]. У 2025—2026 гадах ён сістэматычна выступаў у беларускіх і міжнародных СМІ («Радыё Свабода», «Deutsche Welle», «Медыязона» і інш.) як адзін з асноўных публічных крытыкаў дзеянняў уладаў па стварэнні Нацыянальнага пункта пахавання радыеактыўных адкідаў ад БелАЭС. Навуковец неаднаразова звяртаў увагу на экалагічную небяспеку праекта: ён крытыкаваў выбар таннага прыпаверхневага тыпу сховішча і ўказваў на сур'ёзныя гідралагічныя рызыкі (у тым ліку патэнцыйнае трансмежнае забруджванне грунтовых вод радыеактыўнымі ізатопамі з-за карозіі кантэйнераў) для ўсіх прапанаваных уладамі лакацый, уключаючы Астравецкі раён, усход Мсціслаўшчыны і зону адчужэння[140][141][142]. Акрамя тэхнічнай экспертызы, Бесараб (супольна з ініцыятывай «Кіберпартызаны» і выданнем «Флагшток») праводзіў аналіз кадравага складу дзяржпрадпрыемства «БелРАА», якое прызначана ўрадам кіраваць ядзерным могільнікам. Вучоны раскрытыкаваў такі падыход дзяржавы да фарміравання кіраўніцтва на высокатэхналагічным радыяцыйным аб'екце, падкрэсліўшы крытычную адсутнасць у штаце профільных інжынераў-атамшчыкаў і перавагу людзей без досведу (уключаючы былых супрацоўнікаў КДБ і КДК). Паводле хіміка, такая стратэгія прызначэнняў на падставе палітычнай лаяльнасці стварае дадатковыя і непазбежныя пагрозы экалагічнай бяспецы не толькі ўнутры Беларусі, але і для краін-суседзяў[143][144].

Палітычны пераслед

[правіць | правіць зыходнік]

У 2020 годзе за сваю грамадзянскую пазіцыю быў звольнены з Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі[24][70][145][146] і далучаны да спісу рэпрэсаваных па палітычных прычынах беларускіх навукоўцаў, якіх падтрымалі ў адкрытым Звароце супраць рэпрэсій каля 800 беларускіх навукоўцаў[147][148]. Не гледзячы на негалосную забарону на заняткі прафесійнай дзейнасцю, працягваў друкаваць аналітычныя матэрыялы. Вясной 2021 года на Бесараба за артыкулы, прысвечаныя пытанням хімічнай дэзактывацыі атрутных рэчываў расійскім праграмістам Чэраменскім П. П. быў напісаны данос у КДБ Беларусі[149].

За каментары і артыкулы звязаныя з крытыкай сістэм бяспекі БелАЭС у Астраўцы і матэрыялы, звязаныя з размяшчэннем расійскай ядзернай зброі ў Беларусі па рашэнні суда Цэнтральнага района Мінска ад 11 траўня 2023 года ўся інфармацыйная прадукцыя аўтарскага Telegram-канала LAB-66 (@lab66) разам з прыканальным чатам унесена Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь у Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў[150][151], а стваральнікам, чытачам, падпісчыкам і карыстальнікам пазначанага кантэнту паграже крымінальная адказнасць[152]. Амаль адразу пасля гэтых падзей, праз пачатак актыўнага палітычна матываванага пераследу з боку ўладаў і пагрозу для жыцця (абвінавачванне ў здрадзе дзяржаве, ч.1 арт. 356 КК РБ[153][154]) ў чэрвені 2023 года Сяргей Бесараб вымушаны быў неадкладна пакінуць Беларусь[81][155] і прасіць міжнароднай абароны ў ЕС, як палітычны ўцякач[18].

Дадаткова

[правіць | правіць зыходнік]
Cяргей Бесараб падчас воркшопа па спартыўнаму турызму (Ракаў, 2015)

Сябра БФРР, радыёаматар-кароткахвалявік з радыёаматарскім пазыўным EU1AEY і стажам больш за 20 гадоў[156][131]. Сябра РТСС, з дзяцінства займаецца спартыўным турызмам і турысцка-спартовым мнагабор'ем[12], кіраваў турыстычнымі паходамі высокай катэгарыйнасці[157]. У 2014 годзе прымаў актыўны ўдзел у ўзнаўленні дзейнасці турыстычнага клуба НАН Беларусі.

Актыўны карыстальнік ТВВЗ (ТРИЗ), сталы сябра Мінскага ТВВЗ-клуба.

Займаўся метэорнай астраноміяй[158], камерцыйнымі пошукамі метэарытаў[159], аматарскімі запускамі стратасферных метэазондаў[126][127]

У 2023 годзе для бактэрыі Erwinia amylovora адкрыты бактэрыяфаг Stean[160], названы ў гонар Сяргея Бесараба[161]

Прэміі і ўзнагароды

[правіць | правіць зыходнік]
  • Лаўрэат стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь на 2015 год таленавітым маладым вучоным да 35 гадоў[10]

За установление физико-химических закономерностей синтеза нового класса иерархических пористых материалов, обладающих комбинированной пористой структурой с регулируемым отношением транспортных путей и каталитически активных центров, отличающихся характеристиками, превосходящими в 7-9 раз показатели образцов, получаемых традиционными методами[162]

  • Прэмія Green Awards Belarus у намінацыях «Лепшая аналітыка пра экалогію», «Лепшы экакантэнт у сацсетках», «Лепшыя падкасты на экалагічную тэматыку»[65]

Выбраная бібліяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Манаграфіі

[правіць | правіць зыходнік]

Выбраныя навуковыя артыкулы

[правіць | правіць зыходнік]
  • Синтез двухкомпонентных бипористых алюмо-, ферро- и магнийсиликагелей // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2011. — № 3. — с. 41-45
  • Темплатный метод регулирования структуры природных алюмосиликатов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2014. — № 3. — c. 22-25
  • Синтез мезопористых адсорбентов на основе гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2015. — № 4. — с. 23-27
  • Синтез микропористых силикагелей с применением в качестве темплата гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. − 2017. — № 1. — с 44-48
  • Composite materials based on MgO and metallic nanoparticles for catalytic applications // Romanian Journal of Materials. — 2019. EID: 2-s2.0-85077018175 — 2019
  • Investigation of the structure and properties of ceramic materials with a rigid system of microfiltration transport pores based on basalt fibers. — 2021. DOI:10.33774/chemrxiv-2021-46cg5. Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2022.
  • Массовая дозиметрия в 21 веке. Простейшие устройства для дозиметрического контроля, доступные широким слоям населения. Рынок, решения, возможности // Мат.конф. ГУО Институт пограничной службы РБ. — 2021. DOI:10.6084/m9.figshare.14529339. Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2022.

Выбраныя патэнты на вынаходствы

[правіць | правіць зыходнік]
  • Устройство для очистки твердых поверхностей от разливов металлической ртути. — Патент BY 9699. − 2013.
  • Установка для очистки воздуха от паров ртути. — Патент BY 9629. − 2013
  • Способ получения сорбционного материала. — Патент BY 19685. − 2015
  • Способ получения мезопористого силикагеля. — Патент BY 19921. − 2016
  • Способ получения каталитически активного фильтрующего материала. — Патент BY 21653. — 2018
  • Способ получения меднооксидного катализатора. — Патент BY 21653. — 2018
  • Установка для очистки воды. — Патент BY 12025. — 2019

Выбраныя навукова-папулярныя артыкулы

[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

[правіць | правіць зыходнік]
  1. 1 2 https://web.archive.org/web/20250725062032/https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup
  2. 1 2 https://web.archive.org/web/20240406084805/https://racyja.com/by/kultura/114-hadou-z-dnja-naradzennja-barysa-kita/
  3. ↑ Навуковец Сяргей Бесараб: тарнада ў Беларусі будуць усё часцейшымі, і з гэтым трэба навучыцца жыць — 2007.
  4. ↑ https://web.archive.org/web/20260312203409/https://news.zerkalo.io/economics/122464.html
  5. ↑ https://web.archive.org/web/20250804060133/https://homeldays.org/gomelshchyna-amerykanskija-prjeryi-i-rjepelenty/amp/
  6. ↑ Лукашенко хочет продавать Европе воздух. Это возможно? — 1953.
  7. ↑ «Гэта можа выклікаць рак». Навуковец б'е трывогу адносна таго, што ў Беларусі пачалі апраменьваць прадукты радыяцыяй — 1991. — ISSN 1819-1614; 1819-1630
  8. ↑ Сяргей Бесараб: праз Беларусь да зорак — выдатная нацыянальная ідэя! | Навіны Беларусі | euroradio.fm . euroradio.fm (20 чэрвеня 2024). Архівавана з першакрыніцы 20 чэрвеня 2024. Праверана 20 чэрвеня 2024.
  9. ↑ Будучыня беларускай навукі | Наша Вiзiя . Наша Вiзiя | Майстэрня думак (2 чэрвеня 2024). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2024. Праверана 11 лютага 2025.
  10. 1 2 3 4 Изобретатель 2016, № 6 (198), задн. вокл..
  11. ↑ Расонскі, Анатоль. Феномен Бесараба: калі навука становіцца мовай супраціву . Новы Час (25 ліпеня 2025). Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2025. Праверана 25 ліпеня 2025.
  12. 1 2 «Спасибо всевышнему, что уцелел». Известные беларусы рассказали, какими они были в школе, и поделились своими фото тех лет — смотрите (руск.). Зеркало (7 лютага 2026). — «Ученый-химик Сергей Бесараб в 10-м классе на соревновании по туристско-прикладному многоборью (ТПМ), 2001 год. Фото: личный архив — Новогрудок — городок «горный», спортивный туризм был любимым видом спорта с начальной школы, — вспоминает Сергей Бесараб. — Учился в средней школе № 3. Большую часть времени тэпээмом, родимым, и занимался. В перерывах между химией, конечно.»  Архівавана з першакрыніцы 7 лютага 2026. Праверана 7 лютага 2026.
  13. ↑ 114 гадоў з дня нараджэння Барыса Кіта . Рацыя (6 красавіка 2024). — «Сяргей Бесараб – адзін з тых вучняў Наваградка, якому за поспехі ў вучобе пашчасціла ганарова насіць мантыю Барыса Кіта, якую вучоны ў свой час перадаў на вечнае захаванне ў Наваградскі гісторыка-краязнаўчы музей.»  Архівавана з першакрыніцы 6 красавіка 2024. Праверана 6 красавіка 2024.
  14. ↑ Новае жыццё, 2001, № 71, с. 3
  15. ↑ «Гэта можа выклікаць рак». Навуковец б'е трывогу адносна таго, што ў Беларусі пачалі апраменьваць прадукты радыяцыяй . Наша Ніва (15 сакавіка 2023). — «Сяргей Бесараб — выпускнік кафедры радыяцыйнай хіміі БДУ, дзе ён займаўся менавіта свабоднымі радыкаламі, якія ўзнікаюць пад уздзеяннем радыяцыі. Яго навуковы кіраўнік, прафесар Алег Шадыра, лічыўся найлепшым спецыялістам у даследаванні ўплыву радыяцыі.»  Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2023. Праверана 30 чэрвеня 2025.
  16. ↑ Университет Национальной академии наук Беларуси. Мы гордимся нашими выпускниками. Архівавана з першакрыніцы 6 кастрычніка 2022.
  17. 1 2 В Канаде рассказали о прорывной разработке, которую в Беларуси зарубили много лет назад. Как такое происходит, объяснил автор проекта (руск.). Зеркало (28 лютага 2024). Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2024. Праверана 29 лютага 2024.
  18. 1 2 3 «Каб я ведаў, што гэта дзяржтаямніца, то можа і не пісаў бы так хвацка». Хімік Сяргей Бесараб расказаў, як сумяшчае навуку і грамадзянскую пазіцыю . Наша Ніва. Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2024. Праверана 23 лютага 2024.
  19. ↑ Besarab, Siarhei. – Siarhei Besarab – Multidisciplinary Scientist · Research Chemist · Writer. steanlab.github.io. Праверана 14 чэрвеня 2025.
  20. ↑ Каталог ТОП-100 результатов фундаментальных и прикладных исследований НАН Беларуси за 2011-2015 годы (6 кастрычніка 2016). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2020.. — Минск: Беларуская навука. — 2016.— с. 74-75, ISBN 978-985-08-2009-9
  21. ↑ Бесараб Сергей Васильевич. РИНЦ. Научная электронная Библиотека
  22. ↑ Сергей Васильевич Бесараб (Siarhei Besarab). scholar.google.com. Праверана 25 сакавіка 2024.
  23. ↑ Константин Бакун. Есть вопрос: что не мешало бы изобрести?. СБ. Беларусь сегодня (29 чэрвеня 2018). Архівавана з першакрыніцы 2 кастрычніка 2020.
  24. 1 2 Тамара Колос. «Это было ожидаемым ходом». Химику из Академии наук не продлили контракт. Спросили о причинах. TUT.by (23 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 17 снежня 2020.
  25. ↑ Веды, 2011, № 24, с.3
  26. ↑ Виталий Шустиков. Подведены итоги белорусского этапа Startup Tour (руск.). old.sk.ru (11 апреля 2016). Архівавана з першакрыніцы 15 лістапада 2023. Праверана 15 лістапада 2023.
  27. ↑ Навука, 2016, № 16, с.2
  28. ↑ Experts - IEC. experts.iec.ch. Праверана 11 красавіка 2024.
  29. ↑ «Мы назіраем разгортванне ядравага рэнесансу». Пра будучыню АЭС разважае навуковец Сяргей Бесараб . belsat.eu. Праверана 26 красавіка 2024.
  30. ↑ Итоги ХІІ Республиканского конкурса «Компьютер. Образование. Интернет». adu.by. Национальный институт образования (23 мая 2017). Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2023.
  31. ↑ Наталья Урядова. Наука в ударе. СБ. Беларусь сегодня (21 верасня 2016). Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2020.
  32. ↑ Научный ринг. Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа Национальной академии наук Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2022.
  33. ↑ Яраслаў Лыскавец. Навошта навукоўцы выйшлі на «рынг»?. Звязда (6 кастрычніка 2016). Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2022.
  34. ↑ Знамя юности, 2016, № 38, с 2
  35. ↑ The study of the stability of cryopreserved allopericardium to process of dystrophic calcification in the experiment.(недаступная спасылка) — 2016, eLIBRARY ID: 29313820
  36. ↑ Все статьи. Блог беларуского химика. Сергей Бесараб. github.com. Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2023.
  37. ↑ Сергей Бесараб. Коронавирус 2019-nCoV. FAQ по защите органов дыхания и дезинфекции. Хабр (29 студзеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 cтудзеня 2020.
  38. ↑ Свабода, Радыё. «Вялікі воз» беларускіх талентаў. Навошта навукоўцы зь Беларусі другі раз зьбіраліся ў Эстоніі . Радыё Свабода (16 жніўня 2025). Архівавана з першакрыніцы 16 жніўня 2025. Праверана 16 жніўня 2025.
  39. ↑ Михаил Шардин. Можно ли войти в реку Технотекста дважды? А трижды? Анализ победителей Хабра за 7 лет (руск.). Хабр (25 верасня 2025). — «Среди частных авторов дважды победителями становилcя Cергей Бесараб @steanlab который делился глубокими познаниями в химии, рассказывая о ядовитых растениях и химическом составе чая.»  Архівавана з першакрыніцы 25 верасня 2025. Праверана 25 верасня 2025.
  40. ↑ Технотекст: все номинанты, победители и немного тайны. Хабр (21 ліпеня 2022). Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2022.
  41. ↑ Сергей Бесараб. Растения I класса опасности. Памятка по идентификации. Хабр (16 ліпеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2021.
  42. ↑ Технотекст 7: шорт-листы для 499 отборных статей (руск.)(недаступная спасылка). Хабр (30 красавіка 2025). Архівавана з першакрыніцы 16 мая 2025. Праверана 16 мая 2025.
  43. ↑ Пленка на чае. Блеск и нищета (руск.). Хабр (19 лістапада 2024). Архівавана з першакрыніцы 16 мая 2025. Праверана 16 мая 2025.
  44. ↑ Ольга Панасина. Элементы жизни. Навука №18(2745) c. 8 (29 красавіка 2019). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2023.
  45. ↑ Сергей Бесараб. Скоропищ или Чем прокормиться в исключительных условиях (руск.). patreon.com (3 сакавіка 2021).
  46. ↑ Ці каштавалі мяса саранчы? А яно ўжо прадаецца ў Польшчы. Знайшлі беларуса — фаната такой ежы . Наша ніва (27 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2023.
  47. ↑ Besarab, Siarhei. Неожиданные источники пищевого белка (англ.). Medium (9 лістапада 2021). Праверана 14 сакавіка 2024.
  48. ↑ Муковозчик, Андрей. Путаные мысли приводят к путаной жизни – как думаете, правильно? (руск.). www.sb.by (28 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2024. Праверана 21 красавіка 2024.
  49. ↑ В Беларуси с помощью смартфона можно будет измерить давление и определить качество продуктов. СТБ (02 чэрвеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 7 кастрычніка 2020.
  50. ↑ Научный хакатон в Минске: домашний наркотест, синтез генов и алгоритм для перебора картофеля (руск.). dev.by. Праверана 25 сакавіка 2024.
  51. ↑ Амерыканскія навукоўцы прыдумалі, як візуальна сачыць за людзьмі па WiFi замест камер. Аказваецца, беларусы прэзентавалі падобны метад 6 год таму. Наша ніва (20 лютага 2023). Архівавана з першакрыніцы 22 лютага 2023.
  52. ↑ Сяргей Бесараб. Каментары для медыя - YouTube. www.youtube.com. Праверана 12 красавіка 2024.
  53. ↑ Не давярайце ўсяму, што пішуць. Хімік тлумачыць, як правільна выбраць SPF | Навіны Беларусі | euroradio.fm . euroradio.fm (17 мая 2024). — «Беларусам варта падумаць пра… сіесту, кажа навуковец і вядомейшы беларускі папулярызатар хіміі Сяргей Бесараб.»  Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2024. Праверана 17 мая 2024.
  54. ↑ Свабода, Радыё. «Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага . Радыё Свабода. — «Беларусы будуць пераймаць досьвед расейцаў у будаваньні сховішчаў ядзерных адкідаў, а ў тых такі досьвед пераважна савецкі. На гэта зьвяртае ўвагу Сяргей Бесараб, радыяцыйны хімік, навуковец, вядомы крытычным аналізам радыяцыйнай бясьпекі»  Архівавана з першакрыніцы 2 кастрычніка 2025. Праверана 4 кастрычніка 2025.
  55. ↑ Сергей Бесараб. Комментарии в СМИ. steanlab.github.io. Архівавана з першакрыніцы 28 верасня 2023. Праверана 1 кастрычніка 2023.
  56. ↑ БЕЛСАТ LIFE. Госць эфіру – папулярызатар навукі, навуковец і футуролаг Сяргей Бесараб | Раніца з Белсатам  (7 сакавіка 2026). Праверана 30 сакавіка 2026.
  57. ↑ TV, Belsat. «Раніца з «Белсатам» адзначае год у эфіры: 106 выданняў, сотні інтэрв’ю і паўтара мільёна праглядаў . belsat.eu. Архівавана з першакрыніцы 29 сакавіка 2026. Праверана 30 сакавіка 2026.
  58. ↑ Як «гаманцы» Лукашэнкі зарабляюць на дэзынфекцыі на мяжы . investigatebel.org. Архівавана з першакрыніцы 17 снежня 2025. Праверана 17 снежня 2025.
  59. ↑ «Гродна Азот» пастаўляе поліамід для ВПК РФ і абыходзіць санкцыі . investigatebel.org. Архівавана з першакрыніцы 23 снежня 2025. Праверана 23 снежня 2025.
  60. ↑ Фантастическое будущее, которое уже наступает. Белорусский ученый рассказал о главных ожиданиях от науки в 2024 году (руск.). Зеркало (29 студзеня 2024). Архівавана з першакрыніцы 28 снежня 2025. Праверана 16 студзеня 2026.
  61. ↑ TV, Belsat. Чаго чакаць ад 2025 года? Спыталі экспертаў. Частка 2: пра эканоміку, міжнародную палітыку і штучны інтэлект . belsat.eu. Архівавана з першакрыніцы 9 кастрычніка 2025. Праверана 16 студзеня 2026.
  62. ↑ TV, Belsat. «Багатым – біялогія паводле падпіскі, бедным – чат-бот-нутрыцыёлаг». Прагнозы на 2026 год ад беларускага навукоўца . belsat.eu. Архівавана з першакрыніцы 5 студзеня 2026. Праверана 16 студзеня 2026.
  63. 1 2 Вербаловіч, Алеся. Зіма будзе цяплейшая, але больш кантрасная . racyja.com. Беларускае Радыё Рацыя (8 снежня 2025). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2025. Праверана 8 снежня 2025.
  64. 1 2 TV, Belsat. Навуковец Сяргей Бесараб: тарнада ў Беларусі будуць усё часцейшымі, і з гэтым трэба навучыцца жыць . belsat.eu. — «Задалі гэтыя пытанні навукоўцу, эксперту па грамадзянскай бяспецы і кліматычнай адаптацыі Сяргею Бесарабу, заснавальніку буйнейшага беларускага канала папулярызацыі навукі LAB-66.»  Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2025. Праверана 14 ліпеня 2025.
  65. 1 2 “Зялёная сетка” вызначыла лепшы кантэнт пра экалогію Беларусі (руск.). Зелёный портал. Архівавана з першакрыніцы 6 чэрвеня 2025. Праверана 6 чэрвеня 2025.
  66. ↑ Лукашенко хочет продавать Европе воздух. Это возможно? – DW – 20.11.2025 (руск.). dw.com. — «Заявления Лукашенко о дарении Европе воздуха химик и приглашенный исследователь Института глобальных катастрофических рисков (GCRI) Сергей Бесараб называет "полным абсурдом".»  Праверана 20 лістапада 2025.
  67. ↑ Белорусский TEDx в Варшаве: радиация, мова, поиск себя (руск.). dw.com. Архівавана з першакрыніцы 22 красавіка 2026. Праверана 22 красавіка 2026.
  68. ↑ TV, Belsat. «Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska? . belsat.eu. Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2026. Праверана 19 красавіка 2026.
  69. ↑ Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика. Telegram. Праверана 27 верасня 2023.
  70. 1 2 Мікіта Мелказераў. Его УВОЛИЛИ из Академии наук: Лукашенко, бомба в 50 килотонн, почему наука в заднице - БЕСАРАБ. жизнь-малина (16 верасня 2023). Архівавана з першакрыніцы 16 верасня 2023.
  71. ↑ «Калі б за справу ўзялася ваенная контрвыведка, мяне б, хутчэй за ўсё, знайшлі. Таму я хутка з’ехаў з Беларусі» . Зелёный портал. Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2024. Праверана 23 лютага 2024.
  72. ↑ На Лунинецком аэродроме расширяют территорию, но дело это опасное — там повышенный уровень радиоактивного загрязнения (руск.). Беларускі Гаюн | Belarusian Hajun project (18 жніўня 2022). Праверана 26 сакавіка 2024.
  73. ↑ ОПАСНОСТЬ! Аэрозоль азотной кислоты (+NO₂) (руск.). Беларускі Гаюн | Belarusian Hajun project (5 красавіка 2022). Праверана 26 сакавіка 2024.
  74. ↑ В Мариуполе могло быть применено химическое оружие. (руск.). Беларускі Гаюн | Belarusian Hajun project (11 красавіка 2022). Праверана 26 сакавіка 2024.
  75. ↑ Telegram-канал "Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика" — @lab66 — TGStat (руск.). TGStat.com. Праверана 25 сакавіка 2024.
  76. ↑ Химик разоблачил обвинение в адрес Степана Латыпова о попытке отравления силовиков (руск.). gazetaby.info. Газета «Салідарнасць» (20 верасня 2020). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2020.
  77. ↑ Химик раскритиковал сюжеты БТ об «отравителе милиционеров» Латыпове. reform.by (22 верасня 2020). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2020.
  78. ↑ Евгения Штейн. Удобрение, «Белизна» и средство от кротов. Ученый-химик раскритиковал историю об «отравителе» с «площади Перемен». onliner.by (21 верасня 2020). Архівавана з першакрыніцы 5 жніўня 2021.
  79. ↑ Александр Бакланов. Житель минской «Площади перемен» Степан Латыпов пытался покончить с собой в зале суда Заявив перед этим, что милиция угрожала возбудить дела против его родных и соседей. Медуза (1 чэрвеня 2021). — «В сюжетах говорилось, что Латыпов якобы собирался использовать против сотрудников силовых структур «препараты первого класса опасности, содержащие яд дифосфин». Неназванный сотрудник ГУБОПиК заявил, что Латыпов хотел обработать этим веществом земельные участки и дачи силовиков, а также распылить его над бойцами ОМОНа и внутренних войск во время протестных акций. Это заявление государственных СМИ раскритиковал белорусский химик Сергей Бесараб, старший научный сотрудник Национальной академии наук Беларуси.»  Архівавана з першакрыніцы 29 лістапада 2022.
  80. ↑ How Lukashenko repressed Belarusian scientists who advocated new elections (англ.). OUR HOUSE (1 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 13 чэрвеня 2025. Праверана 13 чэрвеня 2025.
  81. 1 2 3 4 Ирина Дрозд. Беларусский ученый: «Дорога из Беларуси заняла три дня, и это были самые страшные три дня за последнее время». gazetaby.info. Газета «Салідарнасць» (7 ліпеня 2023). Архівавана з першакрыніцы 8 ліпеня 2023.
  82. ↑ Появился фонд солидарности для учёных, которые потеряли работу. DEV.BY (16 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 7 ліпеня 2023.
  83. ↑ Белорусские ученые создали «фонд солидарности» с вакансиями для коллег, которые потеряли работу. TUT.BY (16 лістапада 2023). Архівавана з першакрыніцы 25 лістапада 2023.
  84. ↑ Обращение беларусской научной общественности. Linkedin (2 сакавіка 2022). Архівавана з першакрыніцы 7 ліпеня 2023.
  85. ↑ Белорусские ученые требуют немедленной остановки всех военных действий РФ, направленных против Украины (руск.). charter97.org. Архівавана з першакрыніцы 25 чэрвеня 2025. Праверана 25 чэрвеня 2025.
  86. ↑ Белорусские учёные выступили против войны, развязанной вооружёнными силами РФ. NEXTA Live (3 сакавіка 2022). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2023. Праверана 1 красавіка 2024.
  87. ↑ Обращение беларусской научной общественности. МотолькоПомоги (3 сакавіка 2022). Архівавана з першакрыніцы 7 чэрвеня 2022. Праверана 1 красавіка 2024.
  88. ↑ Национальная академия наук Беларуси выступила против войны. Беларусь головного мозга (3 сакавіка 2022). Архівавана з першакрыніцы 24 чэрвеня 2022. Праверана 1 красавіка 2024.
  89. ↑ НАН опровергла фейк относительно позиции белорусских ученых. БелТА (3 сакавіка 2022). Архівавана з першакрыніцы 10 чэрвеня 2022.
  90. ↑ 36-year-old Minsk resident named Aliaksandr, born under Taurus zodiac sign: Portrait of typical Belarusian 'extremist' • News (англ.). Voice of Belarus. Архівавана з першакрыніцы 13 чэрвеня 2025. Праверана 13 чэрвеня 2025.
  91. ↑ Министерство внутренних дел Республики Беларусь. О мерах противодействия экстремизму и реабилитации нацизма (руск.). www.mvd.gov.by. Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2023.
  92. ↑ Дзе ў Беларусі жыве найбольш «экстрэмістаў»?. Новы час Online (15 лістапада 2022). Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2022.
  93. ↑ Где в Беларуси живут «экстремисты»? Анализ списка МВД из 1700+ человек. DEV.BY (15 лістапада 2022). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2022.
  94. ↑ 36-летний минчанин Александр. Белорусский ученый составил портрет среднестатистического «экстремиста» — вот он какой — Зеркало, 18 лістапада 2022
  95. ↑ Татьяна Гаргалык. "Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли"Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли (руск.). dw.com. Deutsche Welle (23 лістапада 2022).
  96. 1 2 Вядомы хімік склаў партрэт рэпрэсаванага навукоўца. Некаторыя высновы нечаканыя. Наша ніва (5 траўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 5 траўня 2023.
  97. ↑ Алесь Наваборскі. Найчасцей рэпрэсавалі філолагаў і гісторыкаў: статыстыка рэпрэсіяў у навуцы ад 2020 года. Белсат (5 траўня 2023).
  98. ↑ Сяргей Бесараб: «Патрэбна даносіць да сусветнай грамадскасці інфармацыю пра пачварныя злачынствы» (бел.). stranafund.org. Фонд "СТРАНА ДЛЯ ЖИЗНИ". Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2024. Праверана 7 красавіка 2024.
  99. ↑ Сергей Бесараб — Dissidentby (руск.). dissidentby.com. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2024. Праверана 4 сакавіка 2024.
  100. ↑ Дзе размесцяць расійскую ядзерную зброю, выбух якой можа знішчыць цэлы горад? . Наша ніва (26 траўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 28 ліпеня 2023.
  101. ↑ Besarab, Siarhei. Ядерная тайна тепличного комбината (англ.). Medium (3 красавіка 2023). Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2024. Праверана 14 сакавіка 2024.
  102. ↑ Алеся Вербаловіч. Якую ядзерную зброю РФ можа даць Лукашэнку? . Беларускае Радыё Рацыя (11 сакавіка 2023). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2023.
  103. ↑ Мікола Бянько. Сяргей Бесараб: Мы зараз вяртаемся ў 1996 год, калі Беларусь пазбаўлялася ядзернай зброі. Беларускае Радыё Рацыя (31 сакавіка 2023). Архівавана з першакрыніцы 31 сакавіка 2023.
  104. ↑ Сяргей Бесараб: Лагер пад Асіповічамі – хутчэй для ахоўнікаў ядзернай зброі, чым для ПВК «Вагнер». Беларускае Радыё Рацыя (3 ліпеня 2023). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2023. Праверана 4 ліпеня 2023.
  105. ↑ Сяргей Бесараб: Трансфер ядзернай зброі з Расеі ў Беларусь сапраўды завершаны . Рацыя (28 снежня 2023). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2024. Праверана 15 сакавіка 2024.
  106. ↑ Belarus’ “Nuclear-Capable” Iskanders Get A New Garage (англ.). Federation of American Scientists. Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2024. Праверана 15 сакавіка 2024.
  107. ↑ Depot In Belarus Shows New Upgrades Possibly For Russian Nuclear Warhead Storage (англ.). Federation of American Scientists. Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2024. Праверана 15 сакавіка 2024.
  108. ↑ Пад Асіповічамі створана база захоўвання ядзернай зброі . Наша Ніва (15 сакавіка 2024). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2024. Праверана 15 сакавіка 2024.
  109. ↑ Кацярына Батлейка. «Гусакоў генерыраваў крынж, Акадэмія навук хоць як прысутнічала ў інфапрасторы. Каранік жа абсалютна маркотны і выклікае толькі жаль» . gazetaby.com. Салідарнасць (газета) (6 жніўня 2025). — «Навуковец, публічны абаронца акадэмічных свабод, былы супрацоўнік Нацыянальнай Акадэміі навук — пра магчымасці беларускай навукі і крытыку з боку Лукашэнкі.»  Архівавана з першакрыніцы 7 жніўня 2025.
  110. ↑ TV, Belsat. «Науку в Беларуси реформируют не нобелевские лауреаты, а люди в погонах»: ученый о нападках Лукашенко на НАН (руск.). ru.belsat.eu. — «Мы спросили ученого, футуролога и научного правозащитника Сергея Бесараба, что происходит с беларусской наукой и можно ли говорить о ее развитии в нынешних условиях.»  Архівавана з першакрыніцы 6 жніўня 2025. Праверана 7 жніўня 2025.
  111. ↑ Сяргей Бесараб пра беларускую навуку ў выгнанні і на «ваенных рэйках» унутры Беларусі . Рацыя (26 сакавіка 2024). Архівавана з першакрыніцы 27 сакавіка 2024. Праверана 27 сакавіка 2024.
  112. ↑ «Мае знаёмыя робяць у Акадэміі разлікі для расійскіх ракет». Што адбываецца з беларускай навукай . Наша ніва (1 кастрычніка 2023). Архівавана з першакрыніцы 2 кастрычніка 2023. Праверана 2 кастрычніка 2023.
  113. ↑ Вучоны-хімік: Знойдуцца людзі, якія змогуць пошук «ветра ў полі» прадаць вар’яту — як у казцы пра голага караля . gazetaby.info. Газета «Салідарнасць» (19 сакавіка 2024). Архівавана з першакрыніцы 19 сакавіка 2024.
  114. ↑ Навуковец патлумачыў феномен рэжыму і ацаніў страты беларускай навукі за час кіравання Лукашэнкі . Наша Ніва (17 красавіка 2023). Архівавана з першакрыніцы 17 красавіка 2023. Праверана 25 сакавіка 2024.
  115. ↑ Сяргей Бесараб: Уся хімічная прамысловасць Беларусі сёння – гэта падтрыманне створанага ў савецкі час . Беларускае Радыё Рацыя (12 траўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2023.
  116. ↑ TV, Belsat. Крызіс кадраў і ідэалагічны дыктат: што стаіць за прыгожымі словамі ідэолагаў аб навуцы . belsat.eu. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2025. Праверана 21 жніўня 2025.
  117. ↑ Сяргей Бесараб: Новая Беларусь можа лёгка стаць высокатэхналагічнай краінай . Беларускае Радыё Рацыя (22 лістапада 2022). Архівавана з першакрыніцы 23 лістапада 2022.
  118. ↑ Сергей БЕСАРАБ: «Сельское хозяйство Беларуси — это замкнутый круг, разорвать который будет тяжело… (руск.). Medium (25 верасня 2021). Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2023. Праверана 26 сакавіка 2024.
  119. ↑ Почему любительская наука важна для "Беларуси в эпоху перемен" (руск.) (6 кастрычніка 2022). Архівавана з першакрыніцы 6 кастрычніка 2022.
  120. ↑ Сергей Бесараб: «Беларуской науке нужна свобода» (руск.). Честные люди (20 сакавіка 2025). Архівавана з першакрыніцы 21 сакавіка 2025. Праверана 21 сакавіка 2025.
  121. ↑ НАН Беларуси: институциональный анализ (руск.) (11 лютага 2025). doi:10.13140/RG.2.2.34242.29127.
  122. ↑ Ученый Бесараб выложил фотографии из польской книги, по которой силовики ищут участников протестов (руск.). Зеркало (15 жніўня 2025). Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2025. Праверана 15 жніўня 2025.
  123. ↑ Свабода, Радыё. У адкрытым доступе зьявіліся здымкі, па якіх сілавікі вызначаюць удзельнікаў пратэстаў . Радыё Свабода (15 жніўня 2025). Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2025. Праверана 15 жніўня 2025.
  124. ↑ TV, Belsat. Праверце, ці не трапілі вы на фота ў польскай кнізе «Marsz Białorusi». Да герояў прыходзяць цяпер сілавікі . belsat.eu. Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2025. Праверана 15 жніўня 2025.
  125. ↑ Участников протестов ищут по книге с фотографиями с маршей: хроника репрессий 12-13 августа (руск.). spring96.org. Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2025.
  126. 1 2 Што сабой уяўляюць тыя метэазонды, якія прылятаюць з Беларусі ў Літву? Расказвае Бесараб . Наша Ніва (30 кастрычніка 2025). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2025. Праверана 30 кастрычніка 2025.
  127. 1 2 TV, Belsat. Метэазонды на Літву – гэта наўрад ці кантрабандысты. Навуковец падлічыў, наколькі гэта выгадна . belsat.eu. — «Бесараб цікавіцца метэазондамі ў навуковых і папулярызатарскіх мэтах. Марыў арганізаваць сярод беларускіх школьнікаў ці студэнтаў сапраўдны рух аэрастатчыкаў»  Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2025. Праверана 29 кастрычніка 2025.
  128. ↑ Koebler ·, Jason. Amateur Radio Operators in Belarus Arrested, Face the Death Penalty (англ.). 404 Media (21 студзеня 2026). Архівавана з першакрыніцы 226-01-21. Праверана 10 лютага 2026.
  129. ↑ Toohey, Ellsworth. Belarus threatens ham radio operators with death penalty for "espionage" (англ.). Boing Boing (20 студзеня 2026). Архівавана з першакрыніцы 21 студзеня 2026. Праверана 10 лютага 2026.
  130. ↑ La Biélorussie menace les radioamateurs de peine de mort pour « espionnage » – UFRC(нявызн.) (21 студзеня 2026). Архівавана з першакрыніцы 1 лютага 2026. Праверана 10 лютага 2026.
  131. 1 2 TV, Belsat. Што напраўду маглі праслухаць «шпіёны-радыёаматары»? Вось што можа злавіць любы ахвочы . belsat.eu. — «Затрыманне радыёаматараў абурыла навукоўца Сяргея Бесараба. Ён кажа «Белсату», што і сам больш як 20 гадоў радыёаматар. Прадстаўляецца: пазыўны – EU1AEY.»  Архівавана з першакрыніцы 16 студзеня 2025. Праверана 16 студзеня 2026.
  132. ↑ Свабода, Радыё. «У сілавікоў кепская сувязь, а вінаватыя радыёаматары». Чаму людзей з аматарскімі радыёстанцыямі абвінавацілі ў здрадзе дзяржаве . Радыё Свабода (19 студзеня 2026). Архівавана з першакрыніцы 19 студзеня 2026. Праверана 19 студзеня 2026.
  133. 1 2 TV, Belsat. «Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки (руск.). ru.belsat.eu. Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2026. Праверана 5 красавіка 2026.
  134. ↑ Соўсь, Ганна. «Тысячы людзей згубілі доступ». Навуковец Бесараб — пра акцыю кібэрпартызанаў супраць Нацыянальнай бібліятэкі . Радыё Свабода (5 красавіка 2026). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2026. Праверана 5 красавіка 2026.
  135. ↑ Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь. Исследователи критикуют Киберпартизан (3 красавіка 2026). Праверана 5 красавіка 2026.
  136. ↑ «Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам . Наша Ніва (4 красавіка 2026). Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2026. Праверана 5 красавіка 2026.
  137. ↑ Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович | Новости Беларуси | euroradio.fm (руск.). euroradio.fm (4 красавіка 2026). Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2026. Праверана 5 красавіка 2026.
  138. ↑ «Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу . Наша Ніва (4 красавіка 2026). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2026. Праверана 5 красавіка 2026.
  139. ↑ Свабода, Радыё. «Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага . Радыё Свабода (2 кастрычніка 2025). Праверана 15 мая 2026.
  140. ↑ Ядерный «могильник» и тихие обсуждения: куда денут отходы БелАЭС (руск.). Медиазона Беларусь. Праверана 15 мая 2026.
  141. ↑ Какую опасность будет нести ядерный могильник, который может появиться на Гомельщине, объяснил эксперт. Флагшток (15 мая 2026). Праверана 15 мая 2026.
  142. ↑ Где в Беларуси построят ядерный могильник? (руск.). dw.com. Праверана 15 мая 2026.
  143. ↑ Торговля одеждой, агросервис, КГБ. Есть ли профильные специалисты в организации, ответственной за ядерный могильник в Беларуси?. Флагшток (28 красавіка 2026). Праверана 15 мая 2026.
  144. ↑ Ядерний могильник під наглядом КДБ або Чому лояльність у Білорусі стала небезпечнішою за радіацію. АРГУМЕНТ. Праверана 15 мая 2026.
  145. ↑ Экс-калега расказвае пра міністра адукацыі: «У Акадэміі навук яго называлі «Граза дзядам». Наша ніва (10 лютага 2022). Архівавана з першакрыніцы 4 студзеня 2023.
  146. ↑ Светлана Галузо. Как Лукашенко репрессировал беларусских ученых, выступивших за новые выборы. Международный Центр Гражданских Инициатив (28 ліпеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 28 ліпеня 2021.
  147. ↑ Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку звольненых з Акадэміі навук калег. Наша ніва (14 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2022.
  148. ↑ Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку калегаў, звольненых з Акадэміі навук. Беларуская служба Радыё «Свабода» (14 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2022.
  149. ↑ Обращение в КГБ от Черменский | База доносов в КГБ Беларуси (англ.). bysliv.com. Архівавана з першакрыніцы 2 мая 2024. Праверана 2 мая 2024.
  150. ↑ Обзор борьбы с «экстремизмом» в Беларуси за апрель-июнь 2023. Human Constanta (18 ліпеня 2023). Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2023. Праверана 28 сакавіка 2024.
  151. ↑ День экстремистских формирований и материалов: хроника преследования 17 мая. spring96.org. Архівавана з першакрыніцы 18 траўня 2023.
  152. ↑ БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова . Беларуская асацыяцыя журналістаў. Архівавана з першакрыніцы 26 сакавіка 2024. Праверана 26 сакавіка 2024.
  153. ↑ Свабода, Радыё. 109 «здраднікаў дзяржавы». За што беларусаў абвінавачваюць у адным з самых сур’ёзных злачынстваў . Радыё Свабода (28 жніўня 2025). Архівавана з першакрыніцы 28 жніўня 2025. Праверана 28 жніўня 2025.
  154. ↑ Набыў у Менску радыяактыўныя пацеркі. Хімік расказвае, як засцерагчыся ад выпраменьвання дома (руск.). Зелёный портал. — «Радыяцыйны хімік, навукова-тэхнічны блогер, былы супрацоўнік Акадэміі навук Сяргей Бесараб жыве зараз у Еўразвязе. Дома навукоўцу чакае абвінавачанне ў здрадзе дзяржаве па 356 артыкуле Крымінальнага кодэкса.»  Архівавана з першакрыніцы 25 красавіка 2024. Праверана 30 красавіка 2024.
  155. ↑ Беларускі навуковец, якому давялося ўцячы з Беларусі тайнымі сцежкамі, напісаў «кароткі дапаможнік па экстраннай эвакуацыі». Наша ніва (28 чэрвеня 2023). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2023.
  156. ↑ EU1AEY - Callsign Lookup by QRZ Ham Radio. qrz.com. Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2022.
  157. ↑ Dzed Fyodar. Конкурс туристских отчетов «Активный 2013»: итоги и награждение. Активный туризм в Беларуси (8 кастрычніка 2013). Архівавана з першакрыніцы 10 студзеня 2023.
  158. ↑ «Царапают „здесь был Вася“ на стене Лувра». Химик Сергей Бесараб — о том, как жодинский метеорит показал состояние беларусской науки (руск.). Зеркало (1 лютага 2025). — «Этот случай побудил высказаться химика Сергея Бесараба, который метеоритами увлекается с детства и профессионально занимался их поиском и изучением»  Архівавана з першакрыніцы 1 лютага 2025. Праверана 1 лютага 2025.
  159. ↑ Месяц таму ў Мінскай вобласці ўпаў метэарыт. Сяргей Бесараб падазрае, што яго могуць вывезці ў Расію . Наша Ніва (29 студзеня 2025). — «Сяргей калісьці працаваў хімікам-аналітыкам у камандзе паляўнічых на метэарыты. Яго задачай было ідэнтыфікаваць знойдзеныя матэрыялы, і ад гэтай працы, успамінае ён, залежаў заробак усёй каманды»  Архівавана з першакрыніцы 29 студзеня 2025. Праверана 29 студзеня 2025.
  160. ↑ Erwinia phage Stean, complete genome(англ.). — 2022-11-30. Архівавана з першакрыніцы 23 чэрвеня 2024.
  161. ↑ Besarab N.V., Letarov A.V., Belalov I.S., Golomidova A.K., Kulikov E.E., Babenko V.V., Ivanova K.V., Besarab S.V., Evtushenkov A.N. A novel temperate Erwinia amylovora bacteriophage Stean // Микробные биотехнологии : фундаментальные и прикладные аспекты : материалы XIII Междунар. науч. конф. (Минск, 6–9 июня 2023 г.) : зборнік. — Беларуская навука, 2023. — С. 19-21. — ISBN 978-985-08-3004-3.
  162. ↑ Веды 2015, № 2, с. 3.

Літаратура

[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі

[правіць | правіць зыходнік]
Лагатып Вікіцытатніка
Лагатып Вікіцытатніка
У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме
Сяргей Васілевіч Бесараб
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Сяргей_Васілевіч_Бесараб&oldid=5141932"