Сідней Брэнер

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Сідней Брэнер
англ.: Sydney Brenner
Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg
Дата нараджэння 13 студзеня 1927(1927-01-13)[1][2][…]
Месца нараджэння
Дата смерці 5 красавіка 2019(2019-04-05)[4][5][…] (92 гады)
Месца смерці
Грамадзянства
Род дзейнасці біятэхнолаг, генетык, выкладчык універсітэта
Навуковая сфера біялогія
Месца працы
Навуковая ступень доктарская ступень[d][8]
Альма-матар
Навуковы кіраўнік Сірыл Норман Хіншэлвуд
Член у
Узнагароды

Gold Order of Mapungubwe[d] (2004)

Grand Cross of the Order of Prince Henry

прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1971)

Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне медаль Коплі

Каралеўскі медаль[d] (1974)

прэмія Харві[d] (1987)

міжнародная прэмія Фонда Гайрднера (1991)

King Faisal International Prize in Science[d] (1992)

March of Dimes Prize in Developmental Biology[d] (2002)

Max Delbrück Medal[d] (1994)

Rosenstiel Award[d] (1985)

Feldberg Foundation[d] (1983)

William Bate Hardy Prize[d] (1969)

Bristol-Myers Squibb Award for Distinguished Achievement in Neuroscience Research[d] (1992)

Genetics Society of America Medal[d] (1987)

прэмія Дэна Дэвіда[d] (2002)

прэмія Кіёта ў галіне перадавых тэхналогій[d] (1990)

прэмія Шарля-Леапольда Маера[d] (1975)

медаль сэра Ханса Крэбса[d] (1980)

Крунаўская лекцыя[d] (1986)

медаль і прэмія Novartis[d] (1980)

honorary doctorate of the University of Porto[d] (30 красавіка 2003)

King Faisal International Prize in Medicine[d]

John Innes Centre Haldane Lecture[d] (2003)

член Акадэміі медыцынскіх навук Вялікабрытаніі[d]

Baly Medal[d] (2007)

honorary doctorate of Pompeu Fabra University[d] (2014)

член Лонданскага каралеўскага таварыства[d]

Louis-Jeantet Prize for Medicine[d]

Commons-logo.svg Сідней Брэнер на Вікісховішчы

Сідней Брэнер (англ.: Sydney Brenner; 13 студзеня 1927, Джэрмістан, Паўднёва-Афрыканскі Саюз — 5 красавіка 2019, Сінгапур[11][12][13]) — паўднёваафрыканскі і брытанскі біёлаг. У 2002 годзе ён падзяліў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне разам з Робертам Хорвіцам і сэрам Джонам Салстанам[14]. Брэнер зрабіў значны ўклад у працу над генетычным кодам і іншымі абласцямі малекулярнай біялогіі, працуючы ў Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў (MRC) у Кембрыджы, Англія. Ён стварыў круглага чарвяка Caenorhabditis elegans у якасці мадэльнага арганізма для даследавання біялогіі развіцця[15] і заснаваў Інстытут малекулярных навук у Берклі, штат Каліфорнія, ЗША[16][17][18][19][20].

Адукацыя і ранняе жыццё[правіць | правіць зыходнік]

Брэнер нарадзіўся ў горадзе Джэрмістан у тагачасным Трансваале (сёння ў Гаўтэнгу), Паўднёвая Афрыка, 13 студзеня 1927 года. Яго бацькі, Лія[21] (у дзявоцтве Блечар) і Морыс Брэнер, былі яўрэйскімі імігрантамі. Яго бацька, шавец, прыехаў у Паўднёвую Афрыку з Літвы ў 1910 годзе, а маці — з Рыгі, Латвія, у 1922 годзе. У яго была адна сястра Філіс[22][23].

Адукацыю атрымаў у сярэдняй школе Джэрмістана, а затым ва Універсітэце Вітватэрсранда. Паступіўшы ва ўніверсітэт ва ўзросце 15 гадоў, на другім курсе было адзначана, што ён будзе занадта малады, каб прэтэндаваць на медыцынскую практыку па заканчэнні шасцігадовага курса медыцынскай дапамогі, і таму яму дазволілі атрымаць ступень бакалаўра. Ступень навукі ў галіне анатоміі і фізіялогіі. Ён застаўся на яшчэ два гады каб атрымаць ступень з адзнакай, а затым ступень магістра, падтрымліваючы сябе, працуючы на паўстаўкі лабарантам. За гэты час яго вучылі Джоэл Мандэльштам, Райманд Дарт і Роберт Брум. Яго магістарская дысертацыя была ў галіне цытагенетыкі. У 1951 годзе атрымаў ступень бакалаўра медыцыны, бакалаўра хірургіі[22].

Брэнер атрымаў даследчую стыпендыю 1851 года ад Каралеўскай камісіі па даследаванням 1851 года, што дазволіла яму атрымаць ступень доктара філасофіі у Оксфардскім універсітэце ў якасці аспіранта Эксетэрскага каледжа, Оксфард, пад кіраўніцтвам Сірыла Хіншэлвуда[24].

Кар’ера і даследаванні[правіць | правіць зыходнік]

Пасля атрымання ступені доктара філасофіі Брэнэр вучыўся ў дактарантуры ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі[25]. Наступныя 20 гадоў ён правёў у Лабараторыі малекулярнай біялогіі[26] ў Кембрыджы. Там, на працягу 1960-х гадоў, ён зрабіў свай ўнёсак у малекулярную біялогію, якая тады толькі з’явілася. У 1976 годзе паступіў у Інстытут Солка ў Каліфорніі.

Разам з Джэкам Дуніцам, Дораці Ходжкін, Леслі Оргел і Берыл Отан ён адным з першых у красавіку 1953 года ўбачыў мадэль структуры ДНК, пабудаванай Фрэнсісам Крыкам і Джэймсам Уотсанам; у той час ён і іншыя навукоўцы працавалі на хімічным аддзяленні Оксфардскага ўніверсітэта. Усе былі ўражаны новай мадэллю ДНК, асабліва Брэнер, які пасля працаваў з Крыкам у Кавендышскай лабараторыі Кембрыджскага ўніверсітэта і нядаўна адкрытай лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў. Па словах Берыл Отан, пазней Рымера, усе яны ехалі разам на дзвюх машынах, як толькі Дораці Ходжкін абвясціла ім, што яны едуць у Кембрыдж, каб убачыць мадэль структуры ДНК[27].

Бреннер унёс некалькі важных укладаў у новую вобласць малекулярнай біялогіі у 1960-х гадах . Першы складаўся ў тым, каб даказаць, што ўсе, што перакрываюцца, паслядоўнасці генетычнага кадавання немагчымы. Гэта разуменне аддзяліла функцыю кадавання ад структурных абмежаванняў, як было прапанавана ў разумным кодзе Джорджам Гамовым. Гэта прывяло Фрэнсіса крыку да прапановы канцэпцыі адаптара або, як яго цяпер называюць, «трансфернай РНК» (тРНК). Фізічны падзел паміж антыкадонам і амінакіслатой ў тРНК з’яўляецца асновай для аднанакіраванага патоку інфармацыі ў закадаваных біялагічных сістэмах. Гэта шырока вядома як Цэнтральная догма малекулярнай біялогіі, г. зн. што інфармацыя перадаецца ад нуклеінавых кіслаты да бялку і ніколі ад бялку да нуклеінавых кіслот. Вынікаючы гэтаму разуменню адаптара, Бреннер задумаў канцэпцыю інфармацыйнай РНК падчас гутаркі ў красавіку 1960 года з Фрэнсісам Крыкам і Франсуа Жакобам і разам з Джейкабам і Мэцью Мезельсан працягнуў даказваць яе існаванне пазней тым летам[28]. Затым разам з Фрэнсісам Крыкам, Леслі Барнет і Рычардам Ўотс-Тобін Брэнер генетычна прадэманстраваў трыплетную прыроду кода трансляцыі бялку ў эксперыменце крыку, Брэнера, Барнета, Ўотс-Тобін і інш 1961[29], падчас якога былі выяўленыя мутацыі зруху кадраў. Разам з працай па расшыфроўцы Маршала Уорэна Нірэнберга і іншых, адкрыццё трыплетнай прыроды генетычнага кода мела вырашальнае значэнне для расшыфроўкі кода[30]. Леслі Барнет дапамагла стварыць лабараторыю Сіднэя Брэнера ў Сінгапуры праз шмат гадоў пазней[31].

Эстэр Ледэрберг, Гюнтэр Стэнт, Сіднэй Брэнэр і Джошуа Ледэрберг на фота ў 1965 годзе

Брэнер разам з Джорджам Пічэнікам[32] стварылі першы камп’ютэрны матрычны аналіз нуклеінавых кіслот з дапамогай TRAC, які Брэнэр працягваў выкарыстоўваць. Крык, Брэнер, Клуг і Пічэнік вярнуліся да ранняй працы на расшыфроўку генетычнага кода з піянерскай працай аб паходжанні сінтэзу бялку, дзе абмежаванні на мРНК і тРНК са-эвалюцыянавалі дазваляючы цыкл з пяць-асноўным узаемадзеяннем з пераваротам антыкадона, і, такім чынам, ствараючы сістэму трансляцыі трыплетнага кода, не патрабуючы рыбасомы. Для гэтай мадэлі патрабуецца часткова перакрываючыся код[33]. Апублікаваная навуковая праца надзвычай рэдкая, бо ў яе склад уваходзяць тры аўтары, якія самастойна сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі[34].

Брэнер затым сканцэнтраваўся на стварэнні Caenorhabditis elegans ў якасці мадэльнага арганізма для даследавання жывёльнага развіцця, уключаючы развіццё нервовай сістэмы. Брэнер выбраў гэтага глебавага аскарыда даўжынёй 1 міліметр галоўным чынам таму, што ён просты, лёгка вырошчваецца ў масавых папуляцыях і аказаўся даволі зручным для генетычнага аналізу. Адным з ключавых метадаў ідэнтыфікацыі важных функцыянальных генаў было выяўленне круглых чарвякоў, якія мелі некаторыя функцыянальныя дэфекты, напрыклад, нескаардынаваныя, што прывяло да ідэнтыфікацыі новых набораў бялкоў, такіх як набор бялкоў UNC. За гэтую працу ён падзяліў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 2002 годзе разам з Робертам Хорвіцам і Джонам Салстанам. Назва яго Нобелеўскай лекцыі ў снежні 2002 года «Дар прыроды навуцы» з’яўляецца данінай гэтай нематодзе; у ёй ён палічыў, што выбар правільнага арганізма аказаўся такім жа важным, як і вырашэнне правільных праблем, над якімі трэба працаваць. Фактычна, за апошнія дзесяцігоддзі супольнасць C. elegans хутка расла, і даследчыкі працуюць над шырокім спектрам праблем[35].

Брэнер заснаваў Інстытут малекулярных навук у Берклі, штат Каліфорнія, у 1996 годзе. У 2015 годзе ён быў звязаны з Інстытутам Солка, Інстытутам малекулярнай і клетачнай біялогіі, Сінгапурскім саветам па біямедыцынскіх даследаваннях, даследчым кампусам фермы Джанеліі і Медыцынскім інстытутам Говарда Х’юза. У жніўні 2005 года Брэнер быў прызначаны прэзідэнтам Акінаўскага інстытута навукі і тэхналогій[36] He was also on the Board of Scientific Governors at The Scripps Research Institute,[37]. Ён таксама ўваходзіў у Савет навуковых кіраўнікоў Навукова-даследчага інстытута Скрыпса[38], а таксама быў там прафесарам генетыкі[39] as well as being Professor of Genetics there.[40]. Навуковая біяграфія Брэнера была напісана Эралам Фрыдбергам у ЗША для публікацыі ў Cold Spring Harbour Laboratory Press у 2010 годзе.

Вядомы сваім праніклівым навуковым нюхам і з’едлівай кемлівасцю, Брэнер на працягу многіх гадоў быў аўтарам рэгулярнай калонкі («Loose Ends») у часопісе Current Biology[41][42]. Гэтая калонка была настолькі папулярная, што зборнік «Loose ends from Current Biology» быў апублікаваны Current Biology Ltd[43] і стаў калекцыйным прадметам. Брэнер напісаў «Жыццё ў навуцы»[44] у мяккай вокладцы, апублікаванай BioMed Central. Брэнер таксама вядомы сваёй шчодрасцю на ідэі і вялікай колькасцю студэнтаў і калег, якія стымулявалі яго ідэі[45][46][47][48].

У 2017 годзе Брэнер арганізаваў у Сінгапуры серыю асноўных лекцый з апісаннем дзесяці лагарыфмічных шкал часу ад Вялікага выбуху да сучаснасці, якія ахопліваюць з’яўленне шматклетачных формаў жыцця, эвалюцыю чалавека і з’яўленне мовы, культуры і тэхналогій[49]. Падчас цыклу лекцый выступілі выбітныя навукоўцы і мысляры, у тым ліку Браян Артур, Свантэ Паабо, Хельга Навотны і Джэк Шостак. У 2018 годзе лекцыі былі адаптаваныя ў навукова-папулярную кнігу пад назвай Сіднэй Брэнер 10-на-10: Хронікі эвалюцыі, выдадзенай Wildtype Books[50].

Брэнер таксама прачытаў чатыры лекцыі па гісторыі малекулярнай біялогіі, яе ўплыву на неўралогію і вялікіх навуковых пытанняў, якія стаяць наперадзе[51]. Лекцыі былі адаптаваныя ў кнігу «У духу навукі: лекцыі Сіднэя Брэнера аб ДНК, чарвяках і мазгах»[52].

Амерыканскі план і еўрапейскі план[правіць | правіць зыходнік]

«Амерыканскі план» і «Еўрапейскі план» былі прапанаваныя Сіднеем Брэнерам у якасці канкуруючых мадэляў таго, як клеткі мозгу вызначаюць свае нейронавыя функцыі[16][53][54]. Згодна з еўрапейскім планам (часам яго называюць брытанскім) функцыя клетак вызначаецца іх генетычнай лініяй. Згодна з амерыканскім планам, функцыя клеткі вызначаецца функцыямі яе суседзяў пасля міграцыі клеткі. Далейшыя даследаванні паказалі, што большасць відаў прытрымліваюцца пэўнай камбінацыі гэтых метадаў, хоць і ў рознай ступені, для перадачы інфармацыі ў новыя клеткі[55][56].

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Ордэн Кавалераў Пашаны (1986), Ордэн Мапунгубве у золаце (2005), партугальскі Вялікі Крыж ордэна Інфанта дона Энрыке (2009), японскі Ордэн Узыходзячага сонца 1 ступені (2017).

Ганаровы доктар, у прыватнасці Чыкагскага ўніверсітэта (1976), Гарварда (2002) і Еля (2003).

Асабістае жыццё[правіць | правіць зыходнік]

Брэнер быў жанаты на Мэй Брэнер (у дзявоцтве Ковіц, затым Балкінд) са снежня 1952 года да яе смерці ў студзені 2010 года; іх дзеці: Белінда, Карла, Стэфан і яго пасынак Джонатан Балкінд ад першага шлюбу яго жонкі з Маркусам Балкіндам. Жыў у Ілі, графства Кембрыджшыр[65][66]. Быў атэістам[67].

Брэнэр памёр 5 красавіка 2019 года ў Сінгапуры ва ўзросце 92 гадоў[14][68][69].

Зноскі

  1. http://www.universalis.fr/encyclopedie/sydney-brenner/
  2. Sydney Brenner // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.
  4. https://www.asianscientist.com/2019/04/topnews/sydney-brenner-nobel-laureate-dies-92-c-elegans-obituary/
  5. Bibliothèque nationale de France Sydney Brenner // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.
  6. Sydney Brenner // Munk's Roll
  7. https://www.lemonde.fr/archives/article/2002/10/09/deux-britanniques-et-un-americain_4259594_1819218.html
  8. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #128411848 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 2 сакавіка 2015.
  9. NNDB — 2002.
  10. https://www.ae-info.org/ae/User/Brenner_Sydney
  11. Nobel laureate Sydney Brenner, who helped place Singapore on biotech world stage, dies at 92
  12. Sydney Brenner, a Decipherer of the Genetic Code, Is Dead at 92 .
  13. Sydney Brenner. 13 January 1927—5 April 2019. 
  14. 14,0 14,1 Sydney Brenner (1927–2019) Mischievous steward of molecular biology's golden age. 
  15. Mutations causing transformation of sexual phenotype in the nematode Caenorhabditis elegans.. 
  16. 16,0 16,1 The Science Times Book of the Brain 1998. Edited by Nicholas Wade. The Lyons Press
  17. Characterization of the pufferfish (Fugu) genome as a compact model vertebrate genome. 
  18. Interview with Sydney Brenner. 
  19. Sydney Brenner. 
  20. Sydney Brenner publications. Google Scholar.
  21. Errol C. Friedberg. Sydney Brenner: A Biography. cshlpress.com.
  22. 22,0 22,1 Sydney Brenner, Biographical.
  23. Brenner, Sydney (1927– ) World of Microbiology and Immunology.
  24. Dr Sydney Brenner(англ.)  (недаступная спасылка). Exeter College. Архівавана з першакрыніцы 6 красавіка 2019. Праверана 10 снежня 2021.
  25. Sydney Brenner: Senior Distinguished Fellow of the Crick-Jacobs Center. Salk Institute.
  26. John Finch; 'A Nobel Fellow on Every Floor', Medical Research Council 2008; ISBN 978-1-84046-940-0

    This book is all about the MRC Laboratory of Molecular Biology, Cambridge.
  27. Olby, Robert, Francis Crick: Hunter of Life’s Secrets, Cold Spring Harbor Laboratory Press, 2009, Chapter 10, pg. 181; ISBN 978-0-87969-798-3
  28. Cobb, Matthew (29 June 2015). Who discovered messenger RNA?. 
  29. Crick, Francis. General nature of the genetic code for proteins. 
  30. Goldstein, Bob The Thrill of Defeat: What Francis Crick and Sydney Brenner taught me about being scooped. Nautilus (30 мая 2019).
  31. Kaplish, L. Uncovering a scientific life in the archives (19 лютага 2014).
  32. Letter by Brenner (primary source) (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2004. Праверана 10 снежня 2021.
  33. Crick, FH (December 1976). A speculation on the origin of protein synthesis.. 
  34. Crick won a Nobel prize in 1962, Brenner in 2002, and Klug in 1982. However, this is not the only case. See Barton, D. H. R. (March 1954). The constitutions of cevine and some related alkaloids.  Barton (1969), Prelog (1975) and Woodward (1965) all became Nobel winners.
  35. Brenner, Sydney (2009-06-01). "In the Beginning Was the Worm …" (in en). Genetics 182 (2): 413–415. doi:10.1534/genetics.109.104976. ISSN 0016-6731. PMID 19506024. 
  36. Dr. Sydney Brenner | Okinawa Institute of Science and Technology Graduate University OIST. Oist.jp (12 студзеня 2010). Архівавана з першакрыніцы 18 December 2015.
  37. Profile, Scripps.edu; accessed 28 July 2016.
  38. Profile, Scripps.edu; accessed 28 July 2016.
  39. Profile, Scripps.edu; accessed 28 July 2016.
  40. Sydney Brenner PhD (недаступная спасылка). scripps.edu. Архівавана з першакрыніцы 31 снежня 20172 February 2012. Праверана 10 снежня 2021.
  41. Library: Sydney Brenner's Loose Ends. cell.com.
  42. Loose Ends. 
  43. Loose ends from Current Biology (1997) ISBN 1 85922 325 7
  44. A Life in Science (2001) ISBN 0-9540278-0-9
  45. Coming from Eastern European stock.
  46. Sydney Brenner interviewed by Alan Macfarlane, 2007-08-23 (film). alanmacfarlane.com.
  47. Genomes Tell Us About the Past: Sydney Brenner.
  48. The Sydney Brenner papers. Wellcome Library.
  49. 10-on-10: The Chronicles of Evolution (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2021. Праверана 10 снежня 2021.
  50. Sydney Brenner's 10-on-10: The Chronicles of Evolution. 
  51. Sydney Brenner's lectures (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2021. Праверана 10 снежня 2021.
  52. In the Spirit of Science: Lectures by Sydney Brenner on DNA, Worms and Brains. 
  53. Gilbert, S.F. (2000). "The Developmental Mechanics of Cell Specification". Developmental Biology. Sunderland (MA): Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-243-6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK9968/. 
  54. McKay, R. (1997). "The Origins of the Central Nervous System". Isolation, Characterization and Utilization of CNS Stem Cells. Berlin Heidelberg: Springer-Verlag. ISBN 978-3-642-80308-6. 
  55. Marcus, Gary Fred (2004). The Birth of the Mind: How a Tiny Number of Genes Creates the Complexities of Human Thought. Basic Books. ISBN 9780465044054. https://books.google.com/books?id=TMkfOM1rPuUC&pg=PA64. 
  56. Rensberger, Boyce (1998). Life Itself: Exploring the Realm of the Living Cell. Oxford University Press. ISBN 9780195125009. https://books.google.com/books?id=tPD8AkvqERMC&pg=PA162. 
  57. Nonsense and suppressor mutations
  58. 1971 Albert Lasker Basic Medical Research Award
  59. Sydney Brenner — Gairdner Foundation
  60. Архивированная копия (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2017. Праверана 5 сакавіка 2017.
  61. Prize Winners — Harvey Prize
  62. Sydney Brenner | 1990 Laureate | Kyoto Prize
  63. (2002)http://www.dandavidprize.org/laureates/2002/67-future-life-sciences/156-prof-sydney-brenner
  64. http://www.marchofdimes.org/glue/css-images/_notes/prize-in-developmental-biology-award-recipient-history.pdf
  65. «Loose Ends» : Collection of Loose Ends/False Starts columns by 'Uncle Syd.' from January 1994 to December 2000 (Current Biology, 1997) ISBN 1859223257
  66. 'My Life in Science', with Lewis Wolpert, edited by Errol C. Friedberg and Eleanor Lawrence, BioMed Central, 2001; ISBN 0-9540278-0-9
  67. István Hargittai; Magdolna Hargittai (2006). Candid Science VI: More Conversations with Famous Scientists. p. 32. ISBN 9781908977533. https://books.google.com/books?id=bDHwCgAAQBAJ&pg=PA32. 
  68. Shuzhen, Sim Sydney Brenner, 'father of the worm' and decoder of DNA, dies at 92. asianscientist.com (5 красавіка 2019).
  69. Sydney Brenner (1927–2019). MRC Laboratory of Molecular Biology (5 красавіка 2019).

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]