Леанід Ільіч Брэжнеў

Леанід Ільіч Брэжнеў
2-і Генеральны сакратар ЦК КПСС
8 красавіка 1966 — 10 лістапада 1982
Папярэднік:	пасада адноўлена; ён сам як Першы сакратар ЦК КПСС
Пераемнік:	Юрый Уладзіміравіч Андропаў
2-і Першы сакратар ЦК КПСС
14 кастрычніка 1964 — 8 красавіка 1966
Папярэднік:	пасада скасаваная
Пераемнік:	Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў
7-ы старшыня Прэзіудма Вярхоўнага Савета СССР
16 чэрвеня 1977 — 10 лістапада 1982
Папярэднік:	Мікалай Віктаравіч Падгорны(руск.) бел.
Пераемнік:	Юрый Уладзіміравіч Андропаў
4-і старшыня Прэзіудма Вярхоўнага Савета СССР
7 мая 1960 — 15 ліпеня 1964
Папярэднік:	Клімент Яфрэмавіч Варашылаў
Пераемнік:	Анастас Іванавіч Мікаян
6-ы першы сакратар ЦК Камуністычнай партыі Казахстана
6 жніўня 1955 — 6 сакавіка 1956
Папярэднік:	Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка(руск.) бел.
Пераемнік:	Іван Дзмітрыевіч Якаўлеў(руск.) бел.
4-і першы сакратар ЦК Камуністычнай партыі Малдовы
26 чэрвеня 1950 — 25 лістапада 1952
Папярэднік:	Мікалай Рыгоравіч Коваль
Пераемнік:	Дзмітрый Спірыдонавіч Гладкі(руск.) бел.
Нараджэнне:	19 снежня 1906 (1 студзеня 1907)(1907-01-01) г. Каменскае, Екацерынаслаўская губернія, Расійская імперыя
Смерць:	10 лістапада 1982(1982-11-10) (75 гадоў) Масква, СССР
Пахаваны:	Некропаль ля Крамлёўскай сцяны
Бацька:	Ілья Якаўлевіч Брэжнеў
Маці:	Наталля Дзянісаўна Мазалава
Жонка:	Вікторыя Пятроўна Дзянісава
Дзеці:	сын Юрый і дачка Галіна

Леанід Ільіч Брэжнеў, (19 снежня 1906 (1 студзеня 1907), г. Каменскае, Екацерынаслаўская губерня, Расійская імперыя; зараз Днепрадзяржынск, Днепрапятроўская вобласць (Украіна) — 10 лістапада 1982, Масква, СССР) — кіраўнік савецкай дзяржавы ў 1964—1982 гадах. Першы Сакратар ЦК КПСС з 1964 (з 1966 Генеральны Сакратар) і Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР з 1960 па 1964 і з 1977 па 1982.

Герой Сацыялістычнай Працы (1961) і чатырохкратны Герой Савецкага Саюза (1966, 1976, 1978, 1981). Лаўрэат Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1973) і Ленінскай прэміі па літаратуры (1979).

Біяграфія

Нарадзіўся ў Каменскім Екацерынаслаўскай губерні (цяпер Днепрадзяржынск Днепрапятроўскай вобласці Украіны) ў сям'і Іллі Якаўлевіча Брэжнева (1874—1930) і Наталлі Дзянісаўны Мазаловой (1886—1975). Яго бацька і маці нарадзіліся і да пераезду ў Каменское пражывалі ў с. Брэжнева (цяпер Курскага раёна Курскай вобласці). Брат — Брэжнеў Якаў Ільіч (1912—1993). Сястра — Брэжнева Вера Ільінічна (1910—1997).

У розных афіцыйных дакументах, уключаючы пашпарт, нацыянальнасць Л. І. Брэжнева паказвалася як украінец або рускі (гл. раздзел «Дакументы» гэтага артыкула).

У 1915 годзе быў прыняты ў класічную гімназію, якую скончыў у 1921 годзе. З 1921 года працаваў на Курскім маслабойным заводзе. У 1923 годзе ўступіў у камсамол. Скончыў Курскі каморніцка-меліярацыйны тэхнікум (1923—1927) і Днепрадзяржынскі металургічны інстытут (1935).

У Днепрадзяржынску Леанід Брэжнеў жыў у сціплым двухпавярховым, на чатыры кватэры доме № 40 на праспекце Пеліна. Цяпер яго называюць «Лёнін дом». Па словах яго былых суседзяў, вельмі любіў ганяць галубоў з галубятні, якая стаяла ў двары (цяпер на яе месцы гараж). Апошні раз ён наведаў сваё радавое гняздо ў 1979 годзе, сфатаграфаваўся з яго жыхарамі на памяць.

Пасля заканчэння ў 1927 годзе тэхнікума атрымаў кваліфікацыю каморніка 3-га разраду і працаваў землеўпарадчыкам: некалькі месяцаў у адным з паветаў Курскай губерні, потым у Коханаўскім раёне Аршанскай акругі БССР (цяпер Талачынскі раён).

У 1927 годзе ажаніўся. У сакавіку таго ж года быў перакінуты на Урал, дзе працаваў: землеўпарадчыкам, загадчыкам раённым зямельным аддзелам, намеснікам старшыні Бісерцкага райвыканкама Уральскай вобласці (1929—1930), намеснікам начальніка Уральскага абласнога зямельнага кіравання. У верасні 1930 года з'язджае і паступае ў Маскоўскі інстытут машынабудавання імя М. І. Калініна, а ўвесну 1931 года пераводзіцца студэнтам на вячэрні факультэт Днепрадзяржынскага металургічнага інстытута, і адначасова з вучобай працуе качагарам-слесарам на заводзе. Член ВКП(б) з 24 кастрычніка 1931 года.

У 1935—1936 гадах служыў у войску: курсант і палітрук танкавай роты ў Забайкаллі (пасёлак Пясчанка размешчаны ў 15 км на паўднёвы ўсход ад горада Чыты). Скончыў курсы матарызацыі і механізацыі Чырвонай Арміі, за што было прысвоена першае афіцэрскае званне — лейтэнант. (Пасля яго смерці з 1982 года Пясчанскаму танкаваму навучальнага палку было прысвоена імя Л. І. Брэжнева).

У 1936—1937 гадах дырэктар металургічнага тэхнікума ў Днепрадзяржынску. З 1937 інжынер на Дняпроўскім металургічным заводзе імя Ф. Э. Дзяржынскага. З мая 1937 года намеснік старшыні Днепрадзяржынскага гарвыканкама. З 1937 на працы ў партыйных органах.

З 1938 года загадчык аддзела Днепрапятроўскага абкама кампартыі Украіны, c 1939 года сакратар абкама.

Брыгадны камісар Брэжнеў (крайні справа) у 1942 годзе, уручае партбілет

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны прымае ўдзел у мабілізацыі насельніцтва ў Чырвоную Армію, займаецца эвакуацыяй прамысловасці, затым на палітычных пасадах у дзеючай арміі: намеснік начальніка палітуправы Паўднёвага фронту. Будучы брыгадным камісарам, пры скасаванні інстытуту вайсковых камісараў у кастрычніку 1942 года замест чаканага генеральскага звання быў ​​атэставаны палкоўнікам.

Чарнавой працы цураецца. Вайскоўскія веды вельмі слабыя. Многія пытанні вырашае як гаспадарнік, а не як палітработнік. Да людзей ставіцца не аднолькава роўна. Схільны мець любімчыкаў.

— З характарыстыкі ў асабістай справе (1942)

З 1943 — начальнікам палітаддзела 18-​​й арміі. Генерал-маёр (1943).

Начальнік палітаддзела 18-й арміі палкоўнік Леанід Ільіч Брэжнеў сорак разоў прыплываў на Малую Зямлю, а гэта было небяспечна, бо некаторыя суда ў дарозе падрываліся на мінах і гінулі ад прамых снарадаў і авіяцыйных бомбаў. Аднойчы сейнер, на якім плыў Брэжнеў, напароўся на міну, палкоўніка выкінула ў моры… яго падабралі матросы…

— С. А. Барзенка ў артыкуле «225 дзён мужнасці і адвагі» («Праўда», 1943)

«У адбіванні наступу немцаў актыўны ўдзел прымаў начальнік палітаддзела 18-ай арміі палкоўнік тав. Брэжнеў. Разлік аднаго станковага кулямёта (радавыя Кадыраў, Абдурзакаў, з папаўнення) разгубіўся і не адкрыў своечасова агню. Два ўзводы немцаў скарыстаўшыся гэтым, падабраліся да нашых пазіцый на кідок гранаты. Тав. Брэжнеў фізічна ўздзейнічаў на кулямётчыкаў і прымусіў іх ўступіць у бой. Нясучы значныя страты, немцы адступілі, кінуўшы на поле бою некалькі параненых. Па загадзе тав. Брэжнева разлік вёў па іх прыцэльны агонь, пакуль не знішчыў».

З чэрвеня 1945 года начальнік палітуправы 4-га Украінскага фронту, затым — палітупраўленняў Прыкарпацкай ваеннай акругі , удзельнічаў у падаўленні бандэраўшчыны.

Удзельнік Парада Перамогі 24 чэрвеня 1945 года камісарам зводнага палка 4-га Украінскага фронту.

З 30 жніўня 1946 года па лістапад 1947 года першы сакратар Запарожскага (прызначаны па рэкамендацыі М. С. Хрушчова), а затым Днепрапятроўскага (да 1950 года) абкамаў партыі.

Прэзентацыйны буклет з паштовымі маркамі Ірана, прысвечаных візіту Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Л. І. Брэжнева ў Іран, лістапад 1963 года. Абмежаваны падарункавы тыраж для членаў савецкай дэлегацыі. Першы ў свеце малюнак Брэжнева на паштовых марках.

З лета 1950 першы сакратар ЦК Кампартыі Малдовы, па кастрычнік 1952 года, калі на XIX з'ездзе партыі ён упершыню абіраецца членам ЦК, а на пасляз'ездаўскім пленуме ЦК абіраецца сакратаром ЦК і кандыдатам у члены Прэзідыума ЦК партыі, таксама сябра пастаянных камісій пры Прэзідыуме ЦК для замежных спраў і па пытаннях абароны (у апошняй з 19.11.1952). Са смерцю Сталіна у сакавіку 1953 года Брэжнеў вызвалены ад абедзвюх пасадаў і прызначаны начальнікам палітуправы Ваенна-марскога міністэрства. Па сцвярджэнні Млечына, у тым жа месяцы адбылося аб'яднанне Ваеннага і Ваенна-Марскога Міністэрстваў для ўтварэння Міністэрства абароны, былі аб'яднаны і іх палітычныя органы, і Брэжнеў застаўся без працы.

У маі Брэжнеў звярнуўся з лістом да Малянкова з просьбай накіраваць яго на працу ў партарганізацыі Украіны. Загадам міністра абароны № 01608 21 мая Брэжнеў быў вернуты ў кадры Савецкай арміі.

Па дадзеных П. А. Судаплатава і генерала К. С. Маскаленка, сярод 10 узброеных генералаў, выкліканых у Крэмль 26 чэрвеня 1953 года для арышту Л. П. Берыі, быў і Л. І. Брэжнеў.

З 21 мая 1953 па 27 лютага 1954 года намеснік начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення Савецкай Арміі і Ваенна-марскога флоту. Генерал-лейтэнант (4.8.1953).

У 1954 годзе па прапанове М. С. Хрушчова перакладаецца ў Казахстан, дзе спачатку працуе другім, а з 1955 года першым сакратаром ЦК кампартыі рэспублікі.

Сакратар ЦК КПСС па абароннай прамысловасці ў 1956—1960 гадах, у 1956—1957 гадах кандыдат у члены Прэзідыума ЦК КПСС і з 1957 года член Прэзідыума (c 1966 — Палітбюро) ЦК КПСС.

У 1960 у прызначаны старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.

У 1964 годзе ўдзельнічае ў арганізацыі зрушэння М. С. Хрушчова, пасля чаго ўзначальвае сакратарыят ЦК КПСС. Леанід Брэжнеў прапаноўваў У. Я. Сямічастнаму, старшыні КДБ СССР у перыяд падрыхтоўкі Пленума ЦК КПСС 1964 года, фізічна пазбавіцца ад М. С. Хрушчова. Член Палітбюро, Прэзідыума ЦК КПСС (1964—1973), першы сакратар ЦК Кампартыі Украіны (1963—1972) Пётр Яфімавіч Шэлест успамінае:

Я распавёў Падгорнаму, што сустракаўся ў Жалезнаводску з У. Я. Сямічастным, былым старшынём КДБ СССР у перыяд падрыхтоўкі Пленума ЦК 1964. Сямічастны мне распавёў, што яму Брэжнеў прапаноўваў фізічна пазбавіцца ад М. С. Хрушчова, учыніўшы аварыю самалёта, аўтамабільную катастрофу, атручанне або арышт.

Усё гэта Падгорны пацвердзіў і сказаў, што Сямічастным і ім усё гэтыя «варыянты» ліквідацыі Хрушчова былі адкінутыя…

Пра ўсё гэта калі-небудзь стане вядома! І як у гэтым святле будзе выглядаць «наш правадыр»?

Удзел у касмічнай праграме

У кнігах Брэжнева, напісаных пад яго кіраўніцтвам групай журналістаў, яму ў якасці сакратара ЦК адводзіцца кіраўніцтва і каардынацыя касмічнай праграмы СССР з самага яе з'яўлення: так, сцвярджаецца, што ён нібыта ў 1957 годзе асабіста даваў указанні С. П. Каралеву, як яму весці працы над запускам другога спадарожніка.

Л. І. Брэжнеў сцвярджае, што ён асабіста выбіраў месца для касмадрома Байканур у Казахстане, вырашая спрэчку паміж прыхільнікамі будаўніцтва касмадрома ў Казахстане і на абжытых мясцовасцях Паўночнага Каўказа, і асабіста кіраваў працамі па ўзвядзенню стартавых комплексаў. Ён пісаў:

Спецыялісты добра разумелі: хутчэй, прасцей, танней было б асталявацца на Чорных землях. Тут і чыгунка, і шаша, і вада, і электраэнергія, увесь раён абжыты, ды і клімат не такі суровы, як у Казахстане. Так што ў каўказскага варыянту было нямала прыхільнікаў. Шмат давялося мне ў той час вывучыць дакументаў, праектаў, даведак, абмеркаваць усё гэта з навукоўцамі, гаспадарнікамі, інжынерамі, спецыялістамі, якім у будучыні трэба было запускаць ракетную тэхніку ў космас. Паступова абгрунтаванае рашэнне складвалася і ў мяне самога. Цэнтральны Камітэт партыі выступіла за першы варыянт — казахстанскі. …Жыццё пацвердзіла мэтазгоднасць і правільнасць такога рашэння: землі Паўночнага Каўказа захаваны для сельскай гаспадаркі, а Байканур змяніў яшчэ адзін раён краіны. Ракетны палігон патрабавалася ўвесці ў строй хутка, тэрміны былі жорсткія, а маштабы работ — велізарныя. — Л. И. Брежнев. Воспоминание

На чале сакратарыята ЦК КПСС

14 кастрычніка ц. г. адбыўся Пленум Цэнтральнага Камітэта КПСС. Пленум ЦК КПСС задаволіў просьбу т. Хрушчова М. С. аб вызваленні яго ад абавязкаў Першага сакратара ЦК КПСС, члена Прэзідыума ЦК КПСС і Старшыні Савета Міністраў СССР у сувязі з старэчым узростам і пагаршэннем стану здароўя. Пленум ЦК КПСС абраў Першым сакратаром ЦК КПСС т. Брэжнева Л. І.

— Информационное сообщение о Пленуме ЦК КПСС 14 октября 1964 г.

1964—1977 гады

Фармальна ў 1964 годзе было абвешчана вяртанне да «ленінскіх прынцыпаў калектыўнага кіраўніцтва». Разам з Брэжневым, важную ролю ў кіраўніцтве гулялі А. М. Шалепін, М. В. Падгорны і А. М. Касыгін.

Справа ў тым, што першапачаткова фігура Брэжнева як генеральнага сакратара не разглядалася як пастаянная. І ён пра гэта выдатна ведаў.

— А. П. Бірукова

Аднак Брэжнеў у ходзе апаратнай барацьбы здолеў своечасова ліквідаваць Шалепіна і Падгорнага і расставіць на ключавыя пасады асабіста адданых яму людзей (Ю. У. Андропава, М. А. Ціханава, М. А. Шчолакава, К. У. Чарненкі, С. К. Цвігуна). Касыгін не быў ліквідаваны, але эканамічная палітыка, якая праводзілася ім, сістэматычна тарпедавалася Брэжневым.

Нам, людзям блізкім у той час да вышэйшага кіраўніцтва краіны, было вядома, што паміж імі існуюць пэўныя трэнні. І Брэжнеў не раз у размовах з намі, сакратарамі абкамаў, няўхвальна выказваўся аб дзейнасці ўрада. Што, маўляў, ён недастаткова добра працуе, і многія пытанні даводзіцца вырашаць у ЦК, гэта значыць падкрэсліваў недахопы ў працы Саўміна. І ўсім было зусім ясна, што гэтыя стрэлы арыентаваны ў Касыгіна.

— В. І. Варатнікоў

Да пачатку 1970-х гг. партыйны апарат паверыў у Брэжнева, разглядаючы яго як свайго стаўленіка і абаронцу сістэмы. На думку Роя Мядзведзева і Л. А. Малчанава, партыйная наменклатура адпрэчвала любыя рэформы, імкнулася захаваць рэжым, які забяспечвае ёй ўладу, стабільнасць і шырокія прывілеі, і менавіта ў брэжнеўскі перыяд партыйны апарат цалкам падпарадкаваў сабе дзяржаўны. Таксама, на іх думку, міністэрствы і выканкамы сталі простымі выканаўцамі рашэнняў партыйных органаў, а беспартыйныя кіраўнікі практычна зніклі.

Узнагароды

Герой Сацыялістычнай Працы (1961), 4 разы Герой Савецкага Саюза (1966, 1978, 1978, 1981). Маршал Савецкага Саюза (1976). Лаўрэат Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1973), Ленінскай прэміі за кнігі «Малая зямля», «Адраджэнне» і «Цаліна», за барацьбу за мір (1979). Узнагароджаны залатым медалём Міру імя Жаліо-Кюры (1975), міжнароднай прэміяй «Залаты Меркурый» за захаванне міру і развіцё супрацоўніцтва (1980).