Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі
Marshal of the USSR 1980 CPA 5117.jpg
Паштовая марка СССР
Дата нараджэння

16 (30) верасня 1895(1895-09-30)

Месца нараджэння

с. Гальчыха, Кінешамскі павет, Кастрамская губерня, Расійская імперыя[1]

Дата смерці

5 снежня 1977(1977-12-05) (82 гады)

Месца смерці

г. Масква

Прыналежнасць

Расійская імперыя
Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка
Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік

Гады службы

19151977

Званне

Маршал Савецкага Саюза Начальнік Генеральнага штаба; Міністр абароны СССР

Камандаваў

франтамі, ваеннымі акругамі

Бітвы/войны

Першая сусветная вайна,
Грамадзянская вайна ў Расіі,
Другая сусветная вайна

Узнагароды і прэміі
Медаль «Залатая Зорка» Медаль «Залатая Зорка»
Ордэн «Перамога»
Ордэн «Перамога»
Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна
Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна
Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі Ордэн Чырвонага Сцяга Ордэн Чырвонага Сцяга Ордэн Суворава I ступені
Ордэн Чырвонай Зоркі
Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» III ступені
Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
Медаль «За абарону Масквы»
Медаль «За абарону Сталінграда»
Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» 20 years of victory rib.png 30 years of victory rib.png
Медаль «За перамогу над Японіяй»
Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»
Медаль «XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі»
Юбілейны медаль «30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту»
Медаль «40 гадоў Узброеных Сіл СССР»
Медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР»
Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы»

Замежныя ўзнагароды

Ордэн Адраджэння Польшчы 2-й ступені
Ордэн Адраджэння Польшчы 3-й ступені
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна «За вайсковую доблесць»
Ордэн Крыж Грунвальда I ступені
Ордэн «Легіён Пашаны» ступені Галоўнакамандуючага
Ордэн Партызанскай Зоркі I ступені
Кавалер ордэна Брытанскай імперыі, ваенны
Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна
Ваенны крыж 1939—1945, Францыя
Order of the National liberation Rib.png Ордэн Белага льва 1 ступені TCH CS Vojensky Rad Bileho Lva 1st (1945) BAR.svg
Чэхаславацкі Ваенны крыж 1939
Ордэн Нацыянальнага сцяга 1 ступені
Медаль «Кітайска-савецкая дружба»
GDR Marks-order bar.png
Ордэн Сухэ-Батара
Ордэн Сухэ-Батара
Ордэн «Чырвонага Сцяга», Манголія

Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі (18 (30) верасня 1895, с. Гальчыха, Кінешамскі павет, Кастрамская губерня, Расійская імперыя — 5 снежня 1977, Масква) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза (1943), начальнік Генштаба, член Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання. У гады Вялікай Айчыннай вайны на пасадзе начальніка Генеральнага штаба (19421945) прымаў дзейны ўдзел у распрацоўцы і ажыццяўленні практычна ўсіх буйных аперацый на савецка-германскім фронце. З лютага 1945 года камандаваў 3-м Беларускім фронтам, кіраваў штурмам Кенігсберга. У 1945 галоўнакамандуючы савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе ў вайне з Японіяй. Адзін з найбуйнейшых палкаводцаў Другой сусветнай вайны.

У 19491953 гадах — Міністр узброеных сіл і Ваенны міністр СССР. Двойчы Герой Савецкага Саюза (1944, 1945), кавалер двух ордэнаў «Перамога» (1944, 1945).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Дзяцінства і юнацтва[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся, згодна з метрычнай кнігай (стары стыль), 16 верасня 1895 года. Сам А. М. Васілеўскі лічыў, што нарадзіўся 17 верасня, у адзін дзень са сваёй маці ў хрысціянскае свята Веры, Надзеі, Любові, які па новым стылі святкуецца 30 верасня (гэта дата нараджэння «замацавана» ў мемуарах Васілеўскага «Справа ўсяго жыцця», а таксама ў датах узнагароджання юбілейнымі пасляваеннымі ўзнагародамі, прымеркаваных да дня нараджэння). Нарадзіўся Аляксандр Васілеўскі ў сяле Новая Гальчыха Кінешамскага павета (цяпер увайшло ў склад горада Вічуга Іванаўскай вобласці) у сям'і царкоўнага рэгента і псаломшчыка[2] Нікольскага адзінаверскага храма Міхаіла Аляксандравіча Васілеўскага (1866—1953). Маці — Надзея Іванаўна Васілеўская (30.09.1872 — 7.8.1939), у дзявоцтве Сакалова, дачка псаломшчыка вёскі Углец Кінешамскага павета. І маці, і бацька былі «праваслаўнага веравызнання па адзінаверству» (так запісана ў метрычнай кнізе Мікольскай царкве в. Новая Гальчыха). Аляксандр быў чацвёртым па старшынстве з васьмі братоў і сясцёр.

Orden-Pobeda-Marshal Vasilevsky.jpg

У 1897 годзе з сям'ёй пераехаў у сяло Новапакроўскае, дзе бацька Васілеўскага стаў служыць святаром у толькі што пабудаваным (пры апякунстве новагальчыхінскага фабрыканта Д. Ф. Марокіна) каменным Вазнясенскім адзінавескім храме. Пазней Аляксандр Васілеўскі пачаў навучанне ў царкоўна-прыходскай школе пры гэтым храме. У 1909 годзе скончыў Кінешамскае духоўнае вучылішча і паступіў у Кастрамскую духоўную семінарыю, дыплом пра заканчэнне якой дазваляў працягнуць адукацыю ў свецкай навучальнай установе. У выніку ўдзелу ў тым жа годзе ва ўсерасійскай стачцы семінарыстаў, якая была пратэстам супраць забароны паступаць ва ўніверсітэты і інстытуты, Васілеўскі быў выправаджаны з Кастрамы ўладамі і вярнуўся ў семінарыю толькі праз некалькі месяцаў, пасля частковага задавальнення патрабаванняў семінарыстаў.

Першая сусветная і Грамадзянская вайна[правіць | правіць зыходнік]

Аляксандр марыў стаць аграномам або каморнікам, але якая пачалася Першая сусветная вайна змяніла яго планы. Перад апошнім класам семінарыі Васілеўскі з некалькімі аднакласнікамі трымаў экзамены экстэрнам, а ў лютым пачаў навучанне ў Аляксееўскім ваенным вучылішчы. У маі 1915 года скончыў паскораны курс навучання (4 месяца) і ў чыне прапаршчыка быў накіраваны на фронт. З чэрвеня па верасень пабываў у шэрагу запасных частак і нарэшце апынуўся на Паўднёва-Заходнім фронце, дзе ўступіў у пасаду паўротнага камандзіра роты 409-га Новахапёрскага палка 103-й пяхотнай дывізіі 9-й арміі. Увесну 1916 года прызначаны камандзірам роты, праз некаторы час прызнанай адной з лепшых у паліцу. У гэтай пасадзе ўдзельнічаў у маі 1916 года ў знакамітым Брусілаўскім прарыве. У выніку вялікіх страт афіцэрскага складу апынуўся камандзірам батальёна таго ж 409-га палка. Атрымаў чын штабс-капітана. Вестка пра Кастрычніцкай рэвалюцыі заспела Васілеўскага пад Аджуд-Ноў, у Румыніі, дзе ён прымае рашэнне пакінуць вайсковую службу і ў лістападзе 1917 звальняецца ў адпачынак.

Васілеўскі 1 жніўня 1928 года

Знаходзячыся на радзіме, у канцы снежня 1917 года Васілеўскі атрымлівае вестку пра тое, што салдаты 409-га палка абралі яго камандзірам у адпаведнасці з дзеючым тады прынцыпам выбарнасці камандзіраў. У той час 409-ы полк знаходзіўся ў складзе Румынскага фронту пад камандаваннем генерала Шчарбачова, які, у сваю чаргу, з'яўляўся саюзнікам Цэнтральнай Рады, якая абвясціла незалежнасць Украіны ад Саветаў. Кінешамскі ваенны аддзел парэкамендаваў Васілеўскаму не выязджаць у полк. Рушыўшы ўслед радзе, «прабыў на ўтрыманні бацькоў да чэрвеня 1918 года, займаючыся сельскай гаспадаркай». З чэрвеня па жнівень 1918 года працаваў сотняў інструктарам усеабуча пры Углецкай воласці Кінешамскага павета Кастрамской губерні.

З верасня 1918 года працаваў настаўнікам у пачатковых школах сёл Вярхоўе і Пад'якаўлева Галунскай воласці Навасільскага павета Тульскай губерні.

У красавіку 1919 года прызваны ў Чырвоную Армію і накіраваны ў 4-ы запасны батальён, на пасаду ўзводнага інструктара (памочніка камандзіра ўзвода). Праз месяц быў адпраўлены ў якасці камандзіра атрада са 100 чалавек у Ступінскую воласць Яфрэмаўскага павета Тульскай губерні для аказання дапамогі ў ажыццяўленні харчразвёрскі і барацьбы з бандамі.

Улетку 1919 года батальён пераводзіцца ў Тулу для фарміравання 1-й Тульскай стралковай дывізіі напярэдадні набліжэння Паўднёвага фронту і войскаў генерала Дзянікіна. Васілеўскі прызначаецца спачатку камандзірам роты, затым камандзірам ізноў сфарміраванага батальёна. У пачатку кастрычніка ўступае ў камандаванне 5-м стралковым палком Тульскай стралковай дывізіі, які займае сектар умацаванага раёна на паўднёвы захад ад Тулы. Палку не давялося ўдзельнічаць у баявых дзеяннях супраць дзянікінцаў, паколькі Паўднёвы фронт у канцы кастрычніка спыніўся пад Арлом і Кромамі.

У снежні 1919 года Тульская дывізія адпраўляецца на Заходні фронт для барацьбы з інтэрвентамі. Васілеўскі па ўласнай просьбе быў пераведзены на пасаду памочніка камандзіра палка. На фронце, у выніку рэарганізацыі, Васілеўскі прызначаны памочнікам камандзіра 96-га палка 32-й брыгады 11-й дывізіі. У складзе 15-й арміі Васілеўскі змагаецца ў вайне з Польшчай.

У канцы ліпеня 1920 Васілеўскага пераводзяць у 427-ы полк 48-й стралковай дывізіі, дзе ён служыў раней. Да сярэдзіны жніўня знаходзіцца ў Вільні, дзе дывізія нясе гарнізонную службу, затым вядзе баявыя дзеянні супраць палякаў у раёне Белавежскай пушчы. Тут у Васілеўскага ўзнікае канфлікт з камбрыгам О. Ю. Калніным. Калнін загадвае ўступіць у камандаванне адступіць у беспарадку 427-м палком. Дакладнае месцазнаходжанне палка нікому не вядома, а тэрміны, якія ўстанаўліваюцца Калніным, здаюцца Васілеўскаму недастатковымі. Васілеўскі дакладвае, што не можа выканаць загад. Калнін спачатку адпраўляе Васілеўскага пад трыбунал, затым на паўдарогі вяртае яго і ссоўвае з пасады памочніка камандзіра палка на пасаду камандзіра ўзвода. Пасля, у выніку расследавання, начальнік 48-й дывізіі адмяняе загад камбрыга, а Васілеўскі часова прызначаецца камандзірам асобнага батальёна.

Перыяд паміж войнамі[правіць | правіць зыходнік]

Актыў Таварыства садзейнічання абароне, авіяцыйнаму і хімічнаму будаўніцтву горада Цвер. У трэцім радзе трэці злева А. М. Васілеўскі, 1926 год.

Пасля вайны Васілеўскі прымаў удзел у барацьбе з атрадам Булак-Балаховіча на тэрыторыі Беларусі, да жніўня 1921 года змагаўся з бандытамі ў Смаленскай губерні. У наступныя 10 гадоў камандаваў усімі трыма палкамі 48-й Цвярской стралковай дывізіі, узначальваў дывізіённую школу малодшых камандзіраў. У 1927 годзе скончыў стралкова-тактычныя курсы ўдасканалення камсаставу РСЧА імя III Камінтэрна «Стрэл». У чэрвені 1928 года 143-ці полк асабліва выдзелены інспектарскай групай на вучэннях. Увосень 1930 года 144-ы полк, які лічыўся да прыняцця камандавання Васілеўскім найбольш слаба падрыхтаваным у дывізіі, заняў першае месца і атрымаў выдатную ацэнку на акруговых манеўрах.

Верагодна, поспехі Васілеўскага абумовілі яго перавод на штабную працу, пра што яму паведамляе У. К. Трыандафілаў непасрэдна пасля заканчэння манеўраў. Каб не адкладаць у чарговы раз уступленне ў партыю ў сувязі са зменай месца службы, Васілеўскі падае заяву ў партбюро палка. Заява была задаволена, і Васілеўскі прыняты кандыдатам у члены партыі. У сувязі з партыйнай чысткай, якая праходзіла ў 19331936 гадах, знаходжанне ў кандыдатах некалькі зацягваецца, і Васілеўскага прымаюць у партыю толькі ў 1938 годзе, ужо падчас службы ў Генеральным штабе.

Васілеўскі ў аўтабіяграфіі 1938 года сцвярджаў, што «сувязь з бацькамі асабістая і пісьмовае страчаная з 1924 года». Адносіны былі адноўлены ў 1940 годзе па прапанове Сталіна.

З мая 1931 года Васілеўскі працуе ва Упраўленні баявой падрыхтоўкі РСЧА, рэдагуе «Бюлетэнь баявой падрыхтоўкі», які выпускаўся кіраваннем, і аказвае дапамогу рэдакцыі часопіса «Ваенны веснік». Удзельнічае ў стварэнні «Інструкцыі па вядзенні глыбокага агульнавайсковага бою», «Інструкцыі па ўзаемадзеянні пяхоты, артылерыі, танкаў і авіяцыі ў сучасным агульнавайсковым баі», а таксама «Настаўленні па службе ваенных штабоў»[3].

У 19341936 гадах быў начальнікам аддзела баявой падрыхтоўкі Прыволжскай ваеннай акругі[3]. У 1936 годзе, пасля ўвядзення ў РСЧА персанальных воінскіх званняў, прысвоена званне палкоўнік.

У 1937 годзе з адзнакай скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба і прызначаны начальнікам кафедры тылу акадэміі[3].

У кастрычніку 1937 года рушыла ўслед новае прызначэнне — начальнікам 10-га аддзялення (аператыўнай падрыхтоўкі каманднага складу) 1-га аддзела Генштаба. 16 жніўня 1938 года прысвоена чарговае воінскае званне камбрыг. У гэты час ён прымае ўдзел у працы камісіі па аналізе дзеянняў РСЧА падчас баявых дзеянняў ля возера Хасан[3].

У 1939 годзе прызначаны намеснікам начальніка Аператыўнага ўпраўлення Генштаба, з выкананнем па сумяшчальніцтве абавязкаў па старой пасадзе. Удзельнічае ў распрацоўцы першапачатковага варыянту плана вайны з Фінляндыяй, пазней адрынутага Сталінам. З пачаткам савецка-фінскай вайны выконвае абавязкі камандзіраванага на фронт першага намесніка начальніка Генштаба І. В. Смародзінава.

Увесну 1940 года ўзначальвае ўрадавую камісію па дэмаркацыі новай савецка-фінскай мяжы, удзельнічае ў перамовах і падпісанні мірнага дагавора з Фінляндыяй[3].

У маі 1940 года, у выніку кадравых перастановак па выніках вайны ў апараце Наркамата абароны і Генштаба, прызначаны першым намеснікам начальніка Аператыўнага кіравання з прысваеннем воінскага звання камдзіў. Прымае ўдзел у распрацоўцы аператыўных планаў стратэгічнага разгортвання РСЧА на паўночным, паўночна-заходнім і заходнім напрамках у выпадку пачатку баявых дзеянняў з Германіяй[3].

9 лістапада здзейсніў у складзе савецкай дэлегацыі пад кіраўніцтвам В. М. Молатава паездку ў Берлін для перамоў з Германіяй.

Вялікая Айчынная вайна[правіць | правіць зыходнік]

Вялікая Айчынная вайна заспела мяне на службе ў Генеральным штабе, на пасадзе намесніка начальніка аператыўнага кіравання, у званні генерал-маёра. 1 жніўня 1941 года рашэннем ЦК партыі я быў ​​прызначаны начальнікам аператыўнага кіравання і намеснікам начальніка Генеральнага штаба

Василевский А. М. Дело всей жизни.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з першага дня. 1 жніўня 1941 года генерал-маёр Васілеўскі прызначаны намеснікам начальніка Генштаба — начальнікам Аператыўнага кіравання. Падчас Бітвы за Маскву з 5 па 10 кастрычніка ўваходзіць у групу прадстаўнікоў ДКА, якія забяспечваюць больш хуткую адпраўку на Мажайскі абарончы рубеж войскаў, якія адыходзяць ці ўжо выйшлі з акружэння.

А. М. Васілеўскі і С. М. Будзённы ў Данбасе, 1943

Васілеўскі сыграў адну з ключавых роляў у арганізацыі абароны Масквы і контрнаступленні, якое рушыла за ёю. У самыя крытычныя дні пад Масквой, з 16 кастрычніка да канца лістапада[4], калі Генштаб быў эвакуіраваны, ён узначальваў у Маскве аператыўную групу (першы эшалон Генштаба[5]) для абслугоўвання Стаўкі. У кола асноўных абавязкаў опергрупы, якая складалася з 10 чалавек, ўваходзіла: «усебакова ведаць і правільна ацэньваць падзеі на фронце; пастаянна і дакладна, але без залішняй дробязнасці, інфармаваць пра іх Стаўку; у сувязі са зменамі ў франтавой абстаноўцы своечасова і правільна выпрацоўваць і дакладваць Вярхоўнаму Галоўнакамандаванню свае прапановы; ў адпаведнасці з рашэннямі Стаўкі аператыўна — стратэгічнымі рашэннямі хутка і дакладна распрацоўваць планы і дырэктывы; весці строгі і бесперапынны кантроль за выкананнем усіх рашэнняў Стаўкі, а таксама за боегатоўнасцю і баяздольнасцю войскаў, фарміраваннем і падрыхтоўкай рэзерваў, матэрыяльна-баявым забеспячэннем войскаў»[6]. 28 кастрычніка дзейнасць опергрупы была высока ацэненая Сталіным — чацвярым было прысвоена чарговае званне: Васілеўскаму — званне генерал-лейтэнанта, а тром іншым — званні генерал-маёраў. З 29 лістапада да 10-х лічбаў снежня 1941[7], у сувязі з хваробай Шапашнікава[8], Васілеўскі выконваў абавязкі начальніка Генштаба[9]. Увесь цяжар падрыхтоўкі контрнаступлення пад Масквой лёг на плечы А. Васілеўскага. Контрнаступленне пачалося войскамі Калінінскага фронту 5 снежня 1941 года. Паколькі «Стаўка была вельмі заклапочаная забеспячэннем дакладнага выканання загаду» аб контрнаступленні з боку Конева[10], Васілеўскі ў ноч на 5 снежня прыбыў у штаб Калінінскага фронту, каб «асабіста перадаць камандуючаму фронтам дырэктыву на пераход у контрнаступленне і растлумачыць яму ўсё патрабаванні па ёй»[10].

З сярэдзіны красавіка па 8 мая 1942 года ў якасці прадстаўніка Стаўкі знаходзіўся на Паўночна-Заходнім фронце, дзе аказваў садзейнічанне спробе ліквідацыі Дземянскага плацдарма. З 24 красавіка ў сувязі з хваробай Шапашнікава выконваў абавязкі начальніка Генштаба, 26 красавіка Васілеўскаму было прысвоена званне генерал-палкоўнік. 9 мая ў сувязі з прарывам немцамі Крымскага фронту адкліканы Стаўкай у Маскву. Пасля таго як у чэрвені 1942 года ў акружэнне пад Ленінградам патрапіла 2-я ўдарная армія генерала Уласава, накіраваны разам з камандуючым Волхаўскага фронту Мерацковым у Малую Вішэру для арганізацыі вываду войскаў з акружэння.

26 чэрвеня 1942 года прызначаны начальнікам Генштаба, а з кастрычніка быў адначасова намеснікам наркама абароны СССР. З 23 ліпеня па 26 жніўня — прадстаўнік Стаўкі на Сталінградскім фронце, накіроўваў сумесныя дзеянні франтоў у ходзе абарончага перыяду Сталінградскай бітвы. Унёс вялікі ўклад у развіццё савецкага ваеннага мастацтва, спланаваў і падрыхтаваў контрнаступленне пад Сталінградам. Стаўкай Васілеўскаму была даручана каардынацыя контрнаступлення (Жукаў у гэты час быў накіраваны на Заходні фронт). Пасля паспяховага контрнаступлення Васілеўскі да сярэдзіны снежня праводзіў ліквідацыю групоўкі суперніка ў Сталінградскім катле, аднак да яе завяршэння быў ​​перакінуты на паўднёвы захад для садзейнічання ў адлюстраванні дэблакуючай групы Манштейна, якая дзейнічала на Кацельнікаўскім кірунку. З 2 студзеня 1943 года на Варонежскім і затым на Бранскім фронце каардынаваў наступ савецкіх войскаў на Верхнім Доне.

16 лютага 1943 года А. М. Васілеўскаму было прысвоена воінскае званне Маршал Савецкага Саюза. Гэта было вельмі незвычайна, паколькі ўсяго 29 дзён таму яму было прысвоена званне генерала арміі.

А. М. Васілеўскі прымае капітуляцыю генерал-маёра Альфона Хітэра. Віцебск, 28 чэрвеня 1944 года

Па даручэнні Стаўкі ВГК Васілеўскі каардынаваў дзеянні Варонежскага і Стэпавага франтоў у Курскай бітве. Кіраваў планаваннем і правядзеннем аперацый па вызваленні Данбаса, аперацыі па вызваленні правабярэжнай Украіны і Крыма. 10 красавіка, у дзень вызвалення Адэсы, узнагароджаны ордэнам «Перамога». Гэты ордэн быў другім па ліку з моманту заснавання (першы — у Жукава). Пасля ўзяцця Севастопаля, Васілеўскі прыняў рашэнне як мага хутчэй агледзець вызвалены горад. У выніку яго машына пры пераездзе праз нямецкую траншэю трапіла на міну. Для Васілеўскага інцыдэнт абыйшоўся ўдарам галавы і пасечаным асколкамі ветравога шкла тварам. Яго шафёру выбухам пашкодзіла нагу. Пасля гэтага Васілеўскі яшчэ некаторы час па патрабаванні лекараў трымаўся пасцельнага рэжыму.

Падчас Беларускай аперацыі Васілеўскі каардынаваў дзеянні 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў. З 10 Ліпеня да іх дадаўся яшчэ і 2-і Прыбалтыйскі фронт. Васілеўскі каардынаваў дзеянні франтоў таксама пры вызваленні Прыбалтыкі.

З 29 ліпеня ажыццяўляў не толькі каардынацыю, але і непасрэднае кіраўніцтва надыходам у Прыбалтыцы. Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» Аляксандру Міхайлавічу Васілеўскаму прысвоена 29 ліпеня 1944 года за ўзорнае выкананне заданняў ВГК.

Планаванне і кіраўніцтва пачаткам Усходне-Прускай аперацыі ажыццяўляў асабіста Сталін, Васілеўскі ў гэты час быў заняты ў Прыбалтыцы. Аднак, у сувязі з адбыццём Сталіна, а таксама намесніка начальніка Генштаба А. І. Антонава на Ялцінскую канферэнцыю, Васілеўскі вярнуўся да выканання абавязкаў начальніка Генштаба і намесніка наркама абароны, кіраўніцтву Усходне-Прускай аперацыяй. У ноч на 18 лютага, падчас размовы са Сталіным, які вярнуўся з Ялты, у адказ на прапанову Сталіна выехаць ва Усходнюю Прусію для дапамогі камандуючым франтамі Васілеўскі папрасіў вызваліць яго ад пасады начальніка Генштаба ў сувязі з тым, што ён большую частку свайго часу праводзіць на фронце. А днём 18 лютага прыйшла вестка пра гібель камандуючага 3-м Беларускім фронтам Чарняхоўскага. У сувязі з гэтым Сталін хутка прыняў рашэнне прызначыць Васілеўскага камандуючым 3-м Беларускім фронтам, а акрамя таго, увесці Васілеўскага ў склад Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання. На пасадзе камандуючага фронтам Васілеўскі кіраваў штурмам Кенігсберга — аперацыяй, якая стала хрэстаматыйнай.

Вайна з Японіяй[правіць | правіць зыходнік]

Яшчэ летам 1944 года, пасля заканчэння Беларускай аперацыі, Сталін паведаміў Васілеўскаму аб планах прызначыць яго галоўнакамандуючым савецкіх войскаў на Далёкім Усходзе пасля заканчэння вайны з Германіяй. Васілеўскі ўключыўся ў распрацоўку плана вайны з Японіяй 27 красавіка 1945 года, па заканчэнні Усходне-Прускай аперацыі, хоць чарнавыя накіды плана былі зроблены яшчэ восенню 1944 года. Пад яго кіраўніцтвам да 27 чэрвеня быў падрыхтаваны план маньчжурскай стратэгічнай наступальнай аперацыі, які быў ухвалены Стаўкай і Дзяржаўным Камітэтам Абароны. 5 ліпеня 1945 года, пераапрануты ў форму генерал-палкоўніка, з дакументамі на імя Васільева, Васілеўскі прыбыў у Чыту. 30 ліпеня дырэктывай ДКА быў прызначаны галоўнакамандуючым савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе.

У ходзе падрыхтоўкі наступу Васілеўскі наведаў зыходныя пазіцыі войскаў, пазнаёміўся з войскамі Забайкальскага, 1-га і 2-га Далёкаўсходніх франтоў, абмеркаваў становішча з камандуючым войскамі і карпусамі. Пры гэтым былі ўдакладнены і скарочаны тэрміны выканання асноўных задач, у прыватнасці выхаду на Маньчжурскую раўніну. На досвітку 9 жніўня 1945, з пераходам у наступ, кіраваў дзеяннямі савецкіх войскаў. Усяго 24 дня спатрэбілася савецкім і мангольскім войскам пад камандаваннем А. М. Васілеўскага, каб разграміць у Манчжурыі мільённую Квантунскую армію Японіі.

Другім медалём «Залатая Зорка» Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі быў ганараваны 8 верасня 1945 года за ўмелае кіраўніцтва савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе падчас вайны з Японіяй.

Пасляваенны перыяд жыцця[правіць | правіць зыходнік]

Пасля заканчэння вайны, з 22 сакавіка 1946 г. па лістапад 1948 года, — начальнік Генеральнага штаба ВС СССР і намеснік міністра Узброеных сіл СССР. З 1948 — першы намеснік міністра Узброеных сіл. З 24 сакавіка 1949 па 26 лютага 1950 г. — міністр Узброеных сіл СССР, затым — Ваенны міністр СССР (па 16 сакавіка 1953 г.).

Пасля смерці Сталіна ваенная кар'ера А. М. Васілеўскага рэзка змянілася.

У перыяд з 16 сакавіка 1953 г. па 15 сакавіка 1956 г. ён быў першым намеснікам міністра абароны СССР[3], але 15 сакавіка 1956 г. яго вызваляюць ад займаемай пасады па асабістай просьбе.

14 жніўня 1956 г. становіцца намеснікам міністра абароны СССР па пытаннях ваеннай навукі. У снежні 1957 г. звольнены ў адстаўку па хваробе з правам нашэння ваеннай формы[3]. У студзені 1959 прызначаны генеральным інспектарам Групы генеральных інспектараў МА СССР (па 5 снежня 1977 года)[3].

На XIX і XX з'ездах абіраўся членам ЦК КПСС (1952 г. — 1961 г.). Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 2-4 скліканняў (1946 г. — 1958 г.).

У 1956—1958 гады з'яўляўся першым старшынёй Савецкага камітэта ветэранаў вайны, у далейшым прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці арганізацый ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны[3].

Памёр 5 снежня 1977 года. Урну з прахам Аляксандра Міхайлавіча Васілеўскага замуравалі ў Крамлёўскай сцяне на Краснай плошчы ў Маскве.

Прысваенне воінскіх званняў[правіць | правіць зыходнік]

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Герой Савецкага Саюза[правіць | правіць зыходнік]

Ордэны[правіць | правіць зыходнік]

Медалі[правіць | правіць зыходнік]

Ганаровая зброя[правіць | правіць зыходнік]

Замежныя ўзнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Бюст маршала Васілеўскага ў Вічуге, 2006 г.

Усяго ўзнагароджаны 31 замежнай дзяржаўнай узнагародай.

Помнікі і мемарыяльныя дошкі[правіць | правіць зыходнік]

  • Бронзавы бюст двойчы Героя Савецкага Саюза (сквер імя А. М. Васілеўскага) ў Кінешме Іванаўскай вобласці (1949, ск. Вучэціч).
  • Помнік маршалу А. М. Васілеўскаму ў Калінінградзе на плошчы яго імя (2000).
  • Бюст маршала А. М. Васілеўскага на радзіме, у Вічузе Іванаўскай вобласці (алея Славы, адкрыты 8 мая 2006 г., ск. А. А. Смірноў і С. Ю. Бычкоў, арх. І. А. Васілеўскі).
  • Мемарыяльная дошка па месцы нараджэння маршала (вул. Васілеўскага, 13) у Вічузе Іванаўскай вобласці.
  • Мемарыяльная дошка на будынку былой Кастрамской духоўнай семінарыі (цяпер корпус Кастрамскога дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. А. Някрасава па адрасе: г. Кастрама, вул. 1 Мая, 14)
  • Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 4) у Іванаве (2005).
  • Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 2) у Валгаградзе (2007 — у рамках года памяці Маршала Перамогі А. М. Васілеўскага)[11]
  • Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 25) у мікрараёне Сахарава, Цвер.
  • Памятны знак у вёсцы Смародзіна Запарожскай вобласці[12]

Памяць[правіць | правіць зыходнік]

Карабель «Маршал Васілеўскі»
  1. Расіі: Вічуга, Валгаград, Кінешма (вуліца і сквер), Масква, Цвер, Іванава, Чалябінск, Энгельс (Саратаўская вобласць);
  2. Украіны: Краснадон, Крывы Рог (бульвар), Мікалаеў, Сімферопаль, Славянск.
  • Вялікі супрацьлодачны карабель «Маршал Васілеўскі» (у Севераморску, у студзені 2007 года ўтылізаваны).
  • Ваенная акадэмія ваеннай супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага (г. Смаленск)[13].
  • Танкер «Маршал Васілеўскі» (порт прыпіскі — Наварасійск).
  • Гатунак бэзу «Маршал Васілеўскі», выведзены ў 1963 годзе селекцыянерам Л. А. Калеснікавым.
  • Пік «Маршал Васілеўскі»[14] і ледавік «Маршал Васілеўскі» на Паміры[15].
  • Ваенная акадэмія ваеннай супрацьпаветранай абароны Сухапутных войскаў імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага (г. Кіеў)[16].

Зноскі

  1. Цяпер г. Вічуга
  2. псаломшчык — найніжэйшы чын царкоўнаслужыцеляў
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 канд.ист. н. И. Ставицкий. Дело всей жизни. К 90-летию со дня рождения Маршала Советского Союза А. М. Василевского // «Красная звезда» от 28 сентября 1985
  4. «Генеральный штаб во главе с Б. М. Шапошниковым возвратился ещё в 20-х числах ноября» (Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 148)
  5. Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 143
  6. Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 143—144
  7. З 29 лістапада па 5 снежня дырэктывы Стаўкі замест Шапашнікава падпісваў Васілеўскі (Русский архив: Великая отечественная: Ставка ВГК. Документы и материалы. 1941. Т.16 (5-1), М., 1996, стр.312-323). 12 снежня, па ўспамінам Васілеўскага, Шапашнікаў ужо ачуняў (Василевский А. М., «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 152).
  8. «Напряжённая работа начальником Генштаба, частое недосыпание — в результате крайнее переутомление в конце ноября 1941 г., привели к болезни Бориса Михайловича, ему пришлось прервать работу почти на две недели» (руск.) 
  9. «У канцы лістапада захварэў Б. М. Шапашнікаў, і абавязкі начальніка Генеральнага штаба былі часова ўскладзены Стаўкай на мяне» (Василевский А. М., «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 150)
  10. 10,0 10,1 Василевский А. М. «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 151
  11. Василевский А. М. (руск.) 
  12. Герой Советского Союза Желтов Алексей Сергеевич :: Герои страны (руск.) 
  13. Імя прысвоена 11 мая 2007 года (распараджэнне Урада РФ (ад 11.05.2007 г. N 593-р), зацверджанага распараджэннем Урада РФ ад 04.11. 2004 N 1404-р) у рамках года памяці Маршала Перамогі А. М. Васілеўскага, арганізаванага рэдакцыяй федэральнага часопіса «Сенатар».
  14. (да 1961 года — пік Рэўваенсавету, вышыня 6330 метраў, размешчаны ў Таджыкістане)
  15. КАРТА НАШЕЙ ПАМЯТИ Поразительно: как получилось, что до сих пор этому великому полководцу Великой Отечественной войны в Москве памятник не установлен? (руск.) 
  16. Заснавана 20 чэрвеня 1977. У лютым 1978 акадэміі было прысвоена імя выбітнага савецкага палкаводца двойчы Героя Савецкага Саюза, Маршала Савецкага Саюза Васілеўскага Аляксандра Міхайлавіча. У чэрвені 1992 года, у сувязі з пераходам акадэміі пад юрысдыкцыю Украіны, акадэмія правяла 100-ы, апошні, выпуск слухачоў і спыніла сваё існаванне як Ваенная акадэмія СПА Сухапутных войскаў імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Мемуары, кнігі, артыкулы А. М. Васілеўскага[правіць | правіць зыходнік]

  • Василевский А. М. Дело всей жизни. — 6-е изд. — М.: Политиздат, 1989, 320 с ISBN 5-250-00657-4
  • Василевский А. М. О дисциплине и воинском воспитании. — М.: Воениздат. 1987. (пяць артыкулаў з гэтай кнігі перадрукаваныя ў кнізе «Маршал А. М. Васілеўскі — стратэг, палкаводзец, чалавек» (гл. ніжэй)).

Літаратура пра маршала А. М. Васілеўскага[правіць | правіць зыходнік]

  • Ставицкий И. В. (сост.), Фотоальбом «А. М. Василевский». — М.: Планета,1991, 200 стр.
  • Басов А., Гаврилов Л. (сост.) Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек. — М.: Совет ветеранов книгоиздания, 2000, 624 стр. (аналитика, биография, статьи, интервью, воспоминания).
  • Штеменко С. М. Генеральный штаб в годы войны. — 2-е изд. — М.: Воениздат, 1989. [1]
  • Симонов К. Из бесед с Маршалом Советского Союза А. М. Василевским. (в книге Симонов К. Глазами человека моего поколения. — М.: Правда, 1990; перепечатано в книге «Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек»).
  • Песков В. М. Беседа с А. М. Василевским (в книге Песков В. М. Война и люди. — М.: Молодая гвардия, 1979; перепечатано в книге «Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек»).
  • Кавалеры ордена «Победа» (под ред. Лобова В. Н.). — М: Московское военно-историческое общество; Логос, 2000 (глава «Александр Михайлович Василевский», стр. 46-77).
  • Баграмян И. Х. Великого народа сыновья. — М.: Воениздат, 1984 (глава «А. М. Василевский», стр.43-84).
  • Грибков А. И. Исповедь лейтенанта. Встречи с полководцами. Операция «Анадырь», М: Мысль, 1999 (глава «Александр Михайлович Василевский», стр. 126—143).
  • Гареев М. А. Полководцы Победы и их военное наследие. — М.: Инсан, 2003.
  • Василевский Ю. А. Поверить в судьбу (воспоминания старшего сына маршала в книге Василевский А. М. Дело всей жизни. — М: ОЛМА-ПРЕСС, 2002, стр. 556—581).
  • Василевский И. А. Стратег Победы (воспоминания младшего сына маршала в книге Василевский А. М. Дело всей жизни. — М: ОЛМА-ПРЕСС, 2002, стр. 582—589).
  • Белов П. Ф. Тернии и звёзды. Повествование о Василевских. — Иваново: Талка, 1997 (вторая часть книги о родственниках маршала).
  • Золоторубов А. М. Василевский: Жезл маршала (роман), — М.: Астрель, 2002.

Іншая літаратура (мемуары, гісторыя, аналітыка)[правіць | правіць зыходнік]

  • Рокоссовский К К. Солдатский долг. — 5-е изд. — М.: Воениздат, 1988, 367 с.: 8 л, ил. ISBN 5-203-00489-7 [2]
  • Межирицкий П. Я. Читая маршала Жукова. — Philadelphia.: Libas Consulting, 2002. Издание 2-е, исправленное и дополненное. Первое издание вышло в 1996 г. [3]
  • Суворов В. Тень победы. — М.:АСТ, 2002 [4]
  • Хрущёв Н. С. Время. Люди. Власть. (Воспоминания). Книга I. — М.: ИИК «Московские Новости», 1999 [5]
  • Бивор Э. Сталинград. — Смоленск.: Русич, 1999 [6]
  • Ляш О. Так пал Кёнигсберг — Москва, 1991 // Lasch v. O. So fiel Konigsberg: Kampf und Untergang von Ostpreussens Hauptstadt. — Munich: Gräfe n.d, 1958 [7]
  • Александров А. А. Великая победа на Дальнем Востоке. Август 1945 года: от Забайкалья до Кореи. — М.: Вече, 2004.

Фильмы[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Hero of the Soviet Union medal.png  Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі на сайце «Героі краіны»

Шаблон:Начальнікі Генштаба Расіі