Перайсці да зместу

дж (дыграф)

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі

Дж

Кірыліца

А · Б · В · Г · Ґ · Д · Ѓ
Ђ · Е · Ѐ · Є · Ё · Ж · З
З́ · Ѕ · И · Ѝ · І · Ї · Й
Ј · К · Л · Љ · М · Н · Њ
О · П · Р · С · С́ · Т · Ћ
Ќ · У · Ў · Ф · Х · Ц · Ч
Џ · Ш · Щ · Ъ · Ы · Ь · Э
Ю · Я

Неславянскія літары

А̄ · А́ · А̀ · Ӑ · А̂ · А̊ · Ӓ
Ӓ̄ · А̃ · А̨ · Ә · Ә́ · Ә̃ · Ӛ
Ӕ · В̌ · Ғ · Г̧ · Г̑ · Г̄ · Ӻ
Ӷ · Ԁ · Ԃ · · · · Ԫ
Ԭ · Ӗ · Е̄ · Е̃ · Ё̄ · Є̈ · Ӂ
Җ · · Ӝ · Ԅ · Ҙ · Ӟ · Ԑ
Ԑ̈ · Ӡ · Ԇ · Ӣ · И̃ · Ҋ · Ӥ
Қ · Ӄ · Ҡ · Ҟ · Ҝ · Ԟ · Ԛ
Ӆ · Ԯ · Ԓ · Ԡ · Ԉ · Ԕ · Ӎ
Ӊ · Ң · Ԩ · Ӈ · Ҥ · Ԣ · Ԋ
О̆ · О̃ · О̄ · Ӧ · Ө · Ө̄ · Ӫ
Ҩ · Ԥ · Ҧ · Р̌ · Ҏ · Ԗ · Ҫ
Ԍ · · Ҭ · · · Ԏ · У̃
Ӯ · Ӱ · Ӱ́ · Ӳ · Ү · Ү́ · Ұ
Х̑ · Ҳ · Ӽ · Ӿ · Һ · Һ̈ · Ԧ
· Ҵ · · Ҷ · Ӵ · Ӌ · Ҹ
· · · Ҽ · Ҿ · Ы̆ · Ы̄
Ӹ · Ҍ · Э̆ · Э̄ · Э̇ · Ӭ · Ӭ́
Ӭ̄ · Ю̆ · Ю̈ · Ю̈́ · Ю̄ · Я̆ · Я̄
Я̈ · Ԙ · Ԝ · Ӏ

Састарэлыя літары

· · Ҁ · Ѻ · Ѹ · Ѡ · Ѽ
Ѿ · Ѣ · · · Ѥ · Юсы · Ѧ
Ѫ · Ѩ · Ѭ · Ѯ · Ѱ · Ѳ · Ѵ
Ѷ · · · · · ·
· · · · · Ꚏ̆ · Ъ

Літары кірыліцы

дж — дыграф, які выкарыстоўваецца ў кірыліцы. Складаецца з дзвюх асобных кірылічных літар д і ж. Перадае мяккую звонкую альвеольна-паднябённую афрыкату [d͡ʑ], цвёрдую звонкую постальвеольную афрыкату [d͡ʒ] або цвёрдую звонкую рэтрафлексную афрыкату [ɖ͡ʐ]; [d͡ʒ] перад /i, j/ перадае палаталізаваны (памякчаны) [d͡ʒʲ]. Выкарыстоўваецца ў славянскіх (беларускай і ўкраінскай) і неславянскіх (абазінскай, адыгейскай, асецінскай, кабардзіна-чаркескай) мовах.

У пісьмовых помніках дыграф дж выкарыстоўваецца з XVI стагоддзя, аднак старабеларускімі аўтарамі гук [d͡ʐ] часцей перадаваўся літарамі ч, ж, спалучэннямі д і ч, ж і ч (ѣздживалъ, розъежчалъ, приеждчий)[1].

Мова МФА Заўвагі
беларуская/d͡ʐ/дзве асобныя літары, адна фанема
украінская/d͡ʒ/
абазінская/d͡ʒ/самастойная літара ДЖ, дж
адыгейская
асецінская
кабардзіна-чаркеская

У беларускай і ўкраінскай мовах на стыку прэфікса і кораня слова дж чытаецца як два асобныя гукі (напрыклад: бел.: аджыць; укр.: віджити).

Іншыя абазначэнні

[правіць | правіць зыходнік]

У кірылічных алфавітах гук [d͡ʒ] таксама абазначаецца як:

У некірылічных мовах:

Звук [d͡ʒʲ] у кірылічных алфавітах таксама абазначаецца:

  • Ѓ — македонская мова
  • Ђ — сербская мова

Зноскі

  1. Дж // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — С. 381. — 688 с. 3 000 экз. ISBN 978-985-11-0662-8.
  • Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
  • Півторак Г. П. Ч // Українська мова. Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2000.
  • Жовтобрюх М. А., Кулик Б. М. Курс сучасної української мови. Частина І. — Киïв: Радянська школа, 1965. — 424 с.
  • Жовтобрюх М. А., Русанівський В. М., Скляренко В. Г. Історія української мови. Фонетика. — Киïв: Наукова думка, 1979. — 367 с.