дж (дыграф)
|
Дж | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Кірыліца | ||||||
|
А · Б · В · Г · Ґ · Д · Ѓ | ||||||
| Неславянскія літары | ||||||
|
А̄ · А́ · А̀ · Ӑ · А̂ · А̊ · Ӓ | ||||||
| Састарэлыя літары | ||||||
|
Ꙁ · Ꙇ · Ҁ · Ѻ · Ѹ · Ѡ · Ѽ | ||||||
| Літары кірыліцы |
дж — дыграф, які выкарыстоўваецца ў кірыліцы. Складаецца з дзвюх асобных кірылічных літар д і ж. Перадае мяккую звонкую альвеольна-паднябённую афрыкату [d͡ʑ], цвёрдую звонкую постальвеольную афрыкату [d͡ʒ] або цвёрдую звонкую рэтрафлексную афрыкату [ɖ͡ʐ]; [d͡ʒ] перад /i, j/ перадае палаталізаваны (памякчаны) [d͡ʒʲ]. Выкарыстоўваецца ў славянскіх (беларускай і ўкраінскай) і неславянскіх (абазінскай, адыгейскай, асецінскай, кабардзіна-чаркескай) мовах.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]У пісьмовых помніках дыграф дж выкарыстоўваецца з XVI стагоддзя, аднак старабеларускімі аўтарамі гук [d͡ʐ] часцей перадаваўся літарамі ч, ж, спалучэннямі д і ч, ж і ч (ѣздживалъ, розъежчалъ, приеждчий)[1].
Гукі
[правіць | правіць зыходнік]- [d͡ʒ] (дж) — глухая паднябённа-альвеольная (постальвеольная) афрыката
- [d͡ʑ] (мяккі дж) — звонкая альвеольна-паднябённая афрыката
- [d͡ʐ] (цвёрды дж) — звонкая рэтрафлексная афрыката
Мовы
[правіць | правіць зыходнік]| Мова | МФА | Заўвагі |
|---|---|---|
| беларуская | /d͡ʐ/ | дзве асобныя літары, адна фанема |
| украінская | /d͡ʒ/ | |
| абазінская | /d͡ʒ/ | самастойная літара ДЖ, дж |
| адыгейская | ||
| асецінская | ||
| кабардзіна-чаркеская |
У беларускай і ўкраінскай мовах на стыку прэфікса і кораня слова дж чытаецца як два асобныя гукі (напрыклад: бел.: аджыць; укр.: віджити).
Іншыя абазначэнні
[правіць | правіць зыходнік]У кірылічных алфавітах гук [d͡ʒ] таксама абазначаецца як:
- Џ — сербская, македонская мова;
- Ж — кыргызская мова;
- Ӂ — малдаўская мова;
- Җ — калмыцкая мова;
- Ӝ — удмурцкая мова;
- Ҷ — таджыкская мова;
- Ӌ — хакаская мова;
- Ҹ — азербайджанская мова.
У некірылічных мовах:
- Ջ — армянская мова
- ჯ — грузінская мова
- dž, j — мовы, якія выкарыстоўваюць лацінку.
Звук [d͡ʒʲ] у кірылічных алфавітах таксама абазначаецца:
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]Зноскі
- ↑ Дж // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — С. 381. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
- Півторак Г. П. Ч // Українська мова. Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2000.
- Жовтобрюх М. А., Кулик Б. М. Курс сучасної української мови. Частина І. — Киïв: Радянська школа, 1965. — 424 с.
- Жовтобрюх М. А., Русанівський В. М., Скляренко В. Г. Історія української мови. Фонетика. — Киïв: Наукова думка, 1979. — 367 с.