Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
Галоўны будынак Нацыянальнага мастацкага музея, верасень 2012
Галоўны будынак Нацыянальнага мастацкага музея, верасень 2012
Дата заснавання 24 студзеня 1939
Месцазнаходжанне вул. Леніна 20-22, 220030 Мінск, Беларусь
Наведвальнікі 215,8 тыс.[1]
Дырэктар Уладзімір Іванавіч Пракапцоў
Тэлефон +375(17)3277163
Адкрыты з 11.00 да 18.30 акрамя аўторку
Білет школьны 5000 руб., студэнцкі 8000 руб., дарослы 20000 руб.
Каардынаты 53°53′54″ пн. ш. 27°33′38″ у. д. / 53.898333° пн. ш. 27.560556° у. д. (G) (O) (Я)
Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь (Мінск Цэнтр)
Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
http://www.artmuseum.by/
Лагатып ВікіСховішча Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь на ВікіСховішчы

Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь — найбуйнейшы музей мастацкага профілю ў Рэспубліцы Беларусь. Размешчаны ў Мінску на вул. Леніна 20-22.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Даваенны перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Афіцыйная гісторыя музея бярэ пачатак 24 студзеня 1939 — згодна з урадавай пастановай Савета Народных Камісараў БССР у Мінску стваралася Дзяржаўная мастацкая галерэя. Яна размясцілася ў пятнаццаці залах будынка Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы, былой Мінскай жаночай гімназіі. Акрамя аддзелаў жывапісу, скульптуры і графікі, у Галерэі адмысловай пастановай быў арганізаваны аддзел мастацкай прамысловасці. Кіраваў галэрэяй вядомы беларускі мастак-кераміст Мікалай Міхалап.

Да пачатку вайны былі вывезены і ўзяты на ўлік самыя каштоўныя творы культавага мастацтва ў цэрквах і касцёлах, сабраны вялікія фонды жывапісу, графікі і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Асновай мастацкай калекцыі Галерэі сталі творы з аддзелаў выяўленчага мастацтва гістарычных музеяў Мінска, Віцебска, Магілёва і Гомеля. Некалькі твораў са сваіх фондаў падаравалі Траццякоўская галерэя і Рускі музей, Музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна і Дзяржаўны Эрмітаж.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у Мастацкую галерэю былі звезеныя мастацкія творы з нацыяналізаваных сядзіб і замкаў, у тым ліку і частка калекцыі палаца князёў Радзівілаў у Нясвіжы. Такім чынам, калекцыя папоўнілася багатым зборам слуцкіх паясоў, французскіх габеленаў XVIII ст., партрэтнага жывапісу XVI-XIХ стст.

Напачатку 1941 фонды ДКГ БССР налічвалі 2711 твораў, з якіх 400 знаходзіліся ў экспазіцыі.

Страты падчас вайны[правіць | правіць зыходнік]

З пачаткам вайны калекцыю рыхтавалі да эвакуацыі. Але вывезці не паспелі. Акупаваны Мінск наведвалі Г. Пасэ і К. Мюльман. Г. Пасэ — дырэктар Дрэздэнскай галерэі і асоба, упаўнаважаная па стварэнні асабістага музея Гітлера на яго радзіме, у Лінцы. К. Мюльман — асоба, ўпаўнаважаная па ўліку культурных і мастацкіх каштоўнасцей на ўсходніх землях. Наведалі Мінск і прадстаўнікі таварыства «Спадчына», якое ўзначальваў Гімлер. Лепшыя прадметы прыкладнога мастацтва і палотны былі канфіскаваныя Г. Пасэ, каштоўныя калекцыі адпраўлены ў Рэйх і ў Кёнігсберг. Да верасня 1941 збор мастацкай галерэі быў практычна страчаны. У гэты час Вільгельм Кубэ скардзіцца А. Розенбергу, што Мінск пазбавіўся мільённых каштоўнасцей, бо «каштоўныя палотны, мэбля XVIII—XIX стст., вазы, вырабы з мармура, гадзіннікі і г.д. СС аддае на разрабаванне вермахту».

Збор мастацкай галерэі перастаў існаваць, і яго страту можна назваць незваротнай. Лёс даваеннага збору ДКГ дагэтуль невядомы. Пошук яго ўскладняе адсутнасць вопісаў. У «Вопісе музейных каштоўнасцей, вывезеных гітлераўцамі ў Германію і ў краіны яе саўдзельнікаў і знішчаных у выніку разбойніцкіх дзеянняў» 1944 года, складзенай музейнымі супрацоўнікамі па памяці, значацца 223 творы рускага жывапісу, 32 — заходнееўрапейскага, мэбля з «Сіняй спальні» Аляксандра II ў Зімнім палацы, 60 ікон XVI—XVIII стагоддзяў, 89 твораў скульптуры, 48 слуцкіх паясоў, 480 прадметаў расійскага фарфору, 800 — заходнееўрапейскага, 30 прадметаў старажытнага ўрэцкага шкла, 200 «посцілак» ручной працы беларускіх ткачых, сотні твораў беларускіх мастакоў канца XIX — пачатку XX стагоддзя.

Пасляваенны перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Пасля вайны ў Беларусь вярнулася толькі невялікая частка твораў, якія знаходзіліся напярэдадні вайны на выстаўках у РСФСР (напрыклад, бюст князя П. А. Румянцава-Задунайскага працы Ф. Шубіна), або знойдзеных савецкімі салдатамі ў канцы вайны ў гарадах Усходняй Прусіі (калекцыя партрэтаў з Нясвіжа). Некаторыя працы былі знойдзены ў Мінску («Шахцёр з лямпачкай» М. Касаткіна, «Восень» І. Левітана, «Раніца вясны» У. Кудрэвіча выявілі ў недабудаваным будынку ЦК КПБ).

Паштовая марка Беларусі, прысвечаная А. В. Аладавай

Другі этап гісторыі музея звязаны з самаахвярнай дзейнасцю заслужанай дзеячкі мастацтваў БССР, дырэктара Галерэі з 1944 Алены Аладавай.

Пасля вызвалення Мінска Галерэя атрымала чатыры пакоі Дома прафсаюзаў на плошчы Свабоды. У жніўні 1945 галерэя набыла палотны Б. Кустодзіева, В. Паленава, К. Брулова і І. Левітана. Дзяржаўны музей імя А. С. Пушкіна перадаў некалькі карцін заходнееўрапейскіх майстроў, Дзяржаўны Расійскі музей — тры пейзажы А. Куінджы, пейзаж А. Багалюбава і парадны партрэт імператрыцы Кацярыны II. На былым Архірэйскім падворку ў Мінску былі знойдзены цудам ацалелыя абразы — у тым ліку і шэдэўры беларускага іканапісу «Нараджэнне Маці Божай» Пятра Яўсеевіча з Галынца 1649 г., «Параскева» і «Узнясенне» XVI стагоддзя.

Праект галоўнга фасада музея (арх. Міхаіл Бакланаў)

У 1946 годзе ў фондах было ўжо 317 твораў. Месца для экспазіцый не хапала. Аладава атрымала дазвол на будаўніцтва будынка для Галерэі. Праектаванне было даручана Міхаілу Бакланаву.

Будаўніцтва Мастацкай галерэі з дзесяццю прасторнымі заламі, размешчанымі на двух паверхах, было завершана ў 1957 годзе. Будынак стаў адным з першых музейных будынкаў у гісторыі савецкай архітэктуры. 5 лістапада прадстаўленнем новай экспазіцыі і Усебеларускай выстаўкі ўрачыста адкрыўся Дзяржаўны мастацкі музей БССР (так стала звацца былая Мастацкая галерэя з 10 ліпеня 1957 года). Калекцыя музея тады ўжо дасягала трох тысяч твораў рускага, савецкага і беларускага мастацтва.

Выява музея на купюры 1000 рублёў

Абвяшчэнне незалежнасці Беларусі пасля распаду СССР змяніўся статус музея — з 1993 года музей называецца Нацыянальным мастацкім музеем Рэспублікі Беларусь.

У 1957 годзе было завершана будаўніцтва будынка Дзяржаўнай карціннай галерэі па праекце архітэктара М. І. Бакланава. Адначасова ў 19561958 гг. быў распрацаваны праект абсталявання мастацкага музея.

Адміністрацыя Нацыянальнага мастацкага музея працуе ў Мінску па вул. Леніна 22 (злева).

У працэсе эксплуатацыі будынка стала відавочна, што прадугледжаных экспазіцыйных плошчаў, сховішчаў, службовых кабінетаў не хапае. У 1989 г. на баланс музея перададзены дом № 25 па вул. Кірава, у 1999 г. — 5-павярховы будынак № 22 па вул. Леніна. У 2007 г. уведзены ў эксплуатацыю новы музейны комплекс, што завяршыла першы этап генеральнай рэканструкцыі музея.

У 2000 годзе ў адкрыты для наведвальнікаў яшчэ адзін філіял музея ў былым доме Ваньковічаў у Мінску з пастаяннай экспазіцыяй «Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя»[2].

Сёння гэта адзін з найбагацейшых музеяў Усходняй Еўропы. У экспазіцыі, філіялах і фондасховішчах маецца больш 27 тысяч твораў, якія фарміруюць 20 калекцый і складаюць збор нацыянальнага мастацтва і збор помнікаў мастацтва краін і народаў свету.

Архітэктура[правіць | правіць зыходнік]

Будынак сучаснага Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі праектаваўся як Дзяржаўная карцінная галерэя (аўтар праекта М. І. Бакланаў).

У тлумачальнай запісцы да праектнага задання аўтарам адзначалася: «Пры праектаванні было знойдзена такое архітэктурна-кампазіцыйнае вырашэнне, якое дало магчымасць горадабудаўніча вырашыць задачу забудовы гэтага адрэзку і дасягнуць цэльнага архітэктурнага вырашэння ў аб'ёмнай кампазіцыі ўсёй забудовы, у адзіным комплексе. Будынак галоўным фасадам арыентаваны ў бок вуліцы Леніна. Уваход у будынак займае самае выгаднае месца і падкрэслены лоджыяй. Сцяна ў глыбіні лоджыі ўзбагачаецца ляпным тэматычным гарэльефам, выява якога будзе выканана на фоне плоскасці сцяны, апрацаванай смальтай».

Будаўніцтва завершана ў 1957 г. Варта адзначыць, што ў ходзе будаўніцтва былі ўнесены некаторыя карэктывы ў першапачаткова запраектаванае архітэктурнае афармленне. Так, у прыватнасці, на галоўным фасадзе былі выкананы іншага малюнка капітэлі калон і пілястраў, ва ўваходнай частцы адсутнічае тэматычны гарэльеф, зменены скульптурныя кампазіцыі.

У мастацкім вырашэнні музея цесна перапляліся дзве тэмы — трыумф вялікай перамогі (урачыстасць і манументальнасць) і храм-сховішча мастацкіх скарбаў. Галоўны фасад уяўляе сабой сінтэз архітэктуры і скульптурнай пластыкі, перададзеных з высокай эстэтычнай выразнасцю.

Рашэнне фасада музея характарызуецца мадэрнізаванай інтэрпрэтацыяй класіцыстычнай тэмы, актыўным выразным элементам з'яўляецца стылізаваны атык-франтон са скульптурнай кампазіцыяй у завяршэнні (скульпт. А. Бембель). Нішы з алегарычнымі скульптурнымі кампазіцыямі (скульпт. П. Белавусаў, С. Адашкевіч, Л. і М. Раберманы) фланкіруюць уваходную нішу з каланадай кампазітнага ордара. Барэльефы на плоскасці атыка падтрымліваюць чляненне фасада[3].

У плане фарміруецца дамінантным двухсветлавым вестыбюлем з трохмаршавай лесвіцай, вакол якой на другім паверсе размешчана адкрытая галерэя. Выставачныя залы вырашаны амфіладай на тым жа другім паверсе[3].

Калекцыя музея[правіць | правіць зыходнік]

Калекцыя музея налічвае больш за 27 000 твораў, якія фарміруюць дваццаць разнастайных калекцый і складаюць два галоўных музейных зборы: збор нацыянальнага мастацтва і збор помнікаў мастацтва краін і народаў свету[2].

Старажытнабеларускае мастацтва[правіць | правіць зыходнік]

У музеі сабрана ўнікальная калекцыя старажытнабеларускага мастацтва: іканапіс і разьба па дрэве, творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Беларускае мастацтва XIX ст.[правіць | правіць зыходнік]

Жывапіс ХІХ ст. прадстаўлены творамі В. Бялыніцкага-Бірулі, А. Гараўскага, С. Жукоўскага, І. Хруцкага.

Беларускае мастацтва XX ст.[правіць | правіць зыходнік]

Мастацтва 2-й пал. ХХ ст. прадстаўлена творамі З. Азгура, А. Анікейчыка, І. Ахрэмчыка, А. Бембеля, Г. Вашчанкі, Н. Воранава, А. Глебава, В. Грамыкі, М. Данцыга, Я. Зайцава, А. Кашкурэвіча, А. Кішчанкі, А. Малішэўскага, Г. Мурамцава, У. Мурахвера, Г. Паплаўскага, А. Паслядовіч, І. Рэя, М. Савіцкага, У. Стальмашонка, В. Сумарава, В. Цвіркі, Л. Шчамялёва і інш.

Збор сучаснага беларускага мастацтва папоўніўся творамі В. Альшэўскага, А. Задорына, Н. Залознай, С. Катковай, У. Кожуха, В. Крывашэевай, З. Літвінавай, А. Марачкіна, М. Селешчука, К. Селіханава, У. Тоўсціка, Л. Хобатава, І. Цішына, В. Янушкевіча, Ф. Янушкевіча і інш.

Рускае мастацтва XVIII — пач. XX ст.[правіць | правіць зыходнік]

Рускае мастаіцтва XVIII—XX ст. прадстаўлена творамі І. Айвазоўскага, У. Баравікоўскага, К. Брулова, С. Канёнкава, К. Каровіна, Дз. Лявіцкага, В. Паленава, Ф. Рокатава, І. Рэпіна, В. Сярова, В. Трапініна, М. Урубеля, П. Фядотава, Ф. Шубіна, І. Шышкіна і інш.

Еўрапейскае мастацтва XVI—XX ст.[правіць | правіць зыходнік]

Калекцыя заходнееўрапейскага мастацтва XV — пач. XX ст. склалася ў 1960—70-я г. з твораў мастакоў Аўстрыі, Бельгіі, Галандыі, Даніі, Італіі, Польшчы, Францыі, Швецыі, якія адлюстроўваюць асаблівасці развіцця мастацтва ў гэтых краінах у розныя часы.

Мастацтва краін Усходу XIV—XX ст.[правіць | правіць зыходнік]

Склалася калекцыя ўсходняга мастацтва: кераміка, ткацтва, лакі, метал, традыцыйны жывапіс, разьба па камені і косці XV—XX ст. Індыі, Ірана, Кітая, Сярэдняй Азіі, Японіі.

Дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Музей праводзіць навукова-даследчыцкую, збіральніцкуто і папулярызатарскую работу, наладжвае выстаўкі твораў беларускіх і замежных майстроў, ажыццяўляе навуковую і творчую сувязь з замежнымі музеямі, арганізоўвае выставачны абмен, праводзіць лекцыі, экскурсіі, заняткі клубаў мастацтвазнаўцаў і аматараў мастацтва, дапамагае ствараць карцінныя галерэі, мастацкія аддзелы ў іншых гарадах Беларусі. Выдае каталогі, альбомы, паштоўкі. Мае бібліятэку.

Навуковыя аддзелы[правіць | правіць зыходнік]

  • Аддзел старажытнабеларускага мастацтва
  • Аддзел сучаснага беларускага мастацтва
  • Аддзел рускага мастацтва
  • Аддзел замежнага мастацтва
  • Навукова-рэстаўрацыйны аддзел

Кіраўніцтва[правіць | правіць зыходнік]

У розныя часы музей узначальвалі:

Філіялы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Воінаў А, Паньшына І. Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.
  • Дзяржаўны мастацкі музей БССР: [Альбом]. Мн., 1990.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]