Растоў-на-Доне

Растоў-на-Доне
	Горад
Растоў-на-Доне
	руск.: Ростов-на-Дону
Сцяг[d]	Герб[d]
	47°13′21″ пн. ш. 39°42′36″ у. д.HGЯO
Краіна	Расія
Суб’ект федэрацыі	Растоўская вобласць
Кіраўнік	Q136817093?
Гісторыя і геаграфія
Заснаваны	1749
Вышыня цэнтра	70 м
Водныя аб’екты	Дон
Насельніцтва
Насельніцтва	▲1 143 123 чал. (1 студзеня 2025);
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	863
Паштовы індэкс	344000–344999
Код АКАТП	60401000000
	grad-rostov.ru (руск.)
	; Растоў-на-Доне ;
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Растоў-на-Доне (руск.: Ростов-на-Дону) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Растоўскай вобласці, цэнтр Паўднёвай федэральнай акругі, Горад воінскай славы. У горадзе знаходзіцца штаб 4-й арміі ВПС і СПА Расіі. Насельніцтва 1 115 000 чалавек (2015). Заснаваны ў 1749 годзе.

Цэнтр горада Растова-на-Доне знаходзіцца за 1076 км (па дарогах на 2006 год) на поўдзень ад Масквы. Размешчаны на паўднёвым усходзе Усходне-Еўрапейскай раўніны, у асноўным на правым беразе ракі Дон, за 46 км ад яе ўпадзення ў Азоўскае мора. Паўднёва-заходнія ўскраіны горада прымыкаюць да дэльты ракі Дон.

Клімат умерана кантынентальны. Зіма мяккая; сярэдняя тэмпература студзеня −4.6°C. Лета спякотнае, працяглае, з перавагай сонечнага надвор'я; сярэдняя тэмпература ліпеня 23°C. Ападкаў каля 500 мм у год.

Гісторыя

На месцы сучаснага горада ў 1749 годзе былі заснаваны Цемярніцкая мытня і порт; у 1761 годзе заснавана крэпасць, названая Растоўскай у гонар мітрапаліта Дзмітрыя Растоўскага. Населены пункт пры гэтай крэпасці ператвораны ў горад у 1796 годзе; атрымаў назву Растоў-на-Доне. З 1797 годзе павятовы горад Наварасійскай, з 1802 — Екацярынаслаўскай губерні. З сярэдзіны 19 стагоддзя пачаўся рост прамысловасці. У 1853 годзе была адкрыта тытунёвая фабрыка, у 1857 годзе — буйны чугунаплавільны завод, у 1870 годзе — папяровая фабрыка. У 1870-я гады злучаны чыгункай з Харкавам, Варонежам і Уладзікаўказам. У 1888 годзе ўключаны ў склад Вобласць Войска Данскога. З 1924 года — цэнтр Паўночна-Каўказскага і з 1934 года Азова-Чарнаморскага краёў, з 1937 года — Растоўскай вобласці. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны Растоў-на-Доне быў двойчы захоплены нямецкімі войскамі (21-29 лістапада 1941, 27 ліпеня 1942 — 14 лютага 1943).

Насельніцтва

Год	Колькасць
1863	29 300 ± 100
1897	119 000 ± 0
1986	991 000 ± 1 000
1987	1 004 000 ± 1 000

Год	Колькасць
2000	1 012 700 ± 100
2001	997 800 ± 100
2002	1 068 267
2016	1 119 875

Год	Колькасць
2017	1 125 299	^[1]
2018	1 130 305	^[2]
2021	1 137 704	^[3]
2023	1 135 968

Год	Колькасць
2025	1 143 123

Эканоміка

Буйнейшыя прамысловыя прадпрыемствы: Ростсельмаш — буйнейшы вытворца самаходных збожжапрыбіральных і кормаўборачных камбайнаў Расіі, Эмпілс — адзін з буйнейшых у Расіі вытворцаў ЛКМ, Раствертал — вырабляе верталёты Мі-24, Мі-26, Мі-28, Мі-35, Данскі тытунь — адзін з буйнейшых у Расіі вытворцаў цыгарэт, Гарызонт — галоўны вытворца навігацыйных радыёлакацыённых станцый для грамадзянскага і вайсковага флатоў, ГПЗ-10 — вытворчасць падшыпнікаў, Залаты Колас — вытворца кандытарскіх вырабаў, Легмаш — вытворца абсталявання для лёгкай прамысловасці, Ростпрадмаш — вытворца абсталявання для харчасмакавай прамысловасці, Атланціс Пак — вытворчасць штучнай каўбаснай абалонкі і інш.

Транспарт

Найбуйнейшы транспартны вузел у Паўднёвай федэральнай акрузе Расіі. У горадзе размешчаны:

Упраўленне Паўночна-Каўказскай чыгункі філіяла ААТ Расійскія чыгункі;
Міжнародны аэрапорт Платаў, які абслугоўвае рэйсы па Расіі і ў замежжа. Аэрапорт уведзены ў эксплуатацыю ў снежні 2017 года і знаходзіцца недалёка ад станіцы Грушаўскай, за 40 км ад горада. З сакавіка 2022 года не абслугоўвае грамадзянскія пералёты.
Міжнародны марскі порт, які спецыялізуецца на перапрацоўцы мінеральна-будаўнічых, тарна-адзінкавых грузаў, лесаматэрыялаў, металу.
Чыгуначныя вакзалы Растоў-Галоўны, Растоў-Прыгарадны, Першамайская, Гнілаўская, Сельмаш і Растоў-Заходні.

У Растове-на-Доне дзейнічаюць 90 гарадскіх аўтобусных, 10 тралейбусных, 3 маршруты электробуса, 5 трамвайных маршрутаў.

Адукацыя і культура

Славутасці

Спорт

Вядомыя ўраджэнцы

Леанід Васілевіч Аляксееў (1921—2008) — савецкі і рускі археолаг і гісторык.
Юрый Абрамавіч Башмет (нар. 1953) — расійскі альтыст, дырыжор, педагог.
Аляксей Уладзіміравіч Белы (нар. 1950) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1995).
Аляксандр Барысавіч Гудкоў (нар. 1957) — беларускі палітык.
Канстанцін Мікалаевіч Лаўраненка (нар. 1961) — расійскі акцёр тэатра і кіно.
Павел Іванавіч Лаўрэнка (1912—2002) — беларускі інжынер-будаўнік.
Вольга Фёдараўна Нячай (нар. 1936) — беларускі кіназнавец.
Лілія Мікалаеўна Пятроўская (нар. 1933) — беларускі архітэктар.
Анатоль Абрамавіч Рудакоў (1921—1990) — беларускі акцёр.
Сафія Леанідаўна Смірнова (нар. 1934) — беларускі архітэктар.
Ксенія Кірылаўна Хачатранц (нар. 1938) — беларускі архітэктар і тэарэтык архітэктуры.
Валянціна Цыбульская (нар. 1968) — беларуская лёгкаатлетка. Майстар спорту міжнароднага класа.
Дзяніс Аляксандравіч Чакалаў (нар. 1975) — расійскі пісьменнік-фантаст.
Людміла Сяргееўна Шаламенцава (1937—2019) — беларуская піяністка, педагог.

Гарады-пабрацімы

Polis^[d], Кіпр^[4]^[5]
Адэса, Украіна (1999)^[6]
Анталья, Турцыя^[6]
Волас, Грэцыя^[6]
Гера, Германія (1987)^[7]^[6]
Глазга, Вялікабрытанія (1986)^[6]^[8]^[…]
Гомель, Беларусь (25 чэрвеня 2009)
Данецк, Украіна^[6]
Дортмунд, Германія (4 ліпеня 1977)^[6]^[9]
Ерэван, Арменія
Каяні, Фінляндыя (1956)^[6]^[10]^[…]
Ле-Ман, Францыя^[6]
Луганск, Украіна^[6]
Мабіл, ЗША^[6]
Плевен, Балгарыя (4 лютага 1993)^[6]^[11]
Севілья, Іспанія
Уральск, Казахстан
Чхонджу^[d], Паўднёвая Карэя^[6]

Літаратура

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Зноскі

↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
↑ 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
↑ https://www.citypopulation.de/en/russia/cities/southern/ Праверана 27 верасня 2022.
↑ Αδελφοποιημένοι Δήμοι Праверана 9 верасня 2018.
↑ https://www.polis.org.cy/el/twinned-municipalities
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 http://old.rostov-gorod.ru/aboutrostov/citypartners/
↑ https://www.gera.de/sixcms/detail.php?id=17948
↑ https://www.glasgow.gov.uk/index.aspx?articleid=15944
↑ https://www.dortmund.de/de/leben_in_dortmund/internationales/staedtepartnerschaften/rostow_am_don/index.html
↑ https://www.kajaani.fi/en/kajaani-international-services/sister-cities-and-twin-towns/
↑ https://www.pleven.bg/bg/pobratimeni-gradove/rostov-na-don-ruska-federatsiya

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Растоў-на-Доне

[_0e7135a15e428de4-1] ttp://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar

[_b58ef8497511dca6-2] 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

[_0fb11856304a0304-3] ttps://www.citypopulation.de/en/russia/cities/southern/ Праверана 27 верасня 2022.

[_81586e2189e7151e-4] Αδελφοποιημένοι Δήμοι Праверана 9 верасня 2018.

[_ebb8da681f770d38-5] ttps://www.polis.org.cy/el/twinned-municipalities

[_52525ac0ae365890-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 http://old.rostov-gorod.ru/aboutrostov/citypartners/

[_276d9d6c8064655c-7] ttps://www.gera.de/sixcms/detail.php?id=17948

[_0a3676e6dfb651c8-8] ttps://www.glasgow.gov.uk/index.aspx?articleid=15944

[_aa3202d2c161e0fa-9] ttps://www.dortmund.de/de/leben_in_dortmund/internationales/staedtepartnerschaften/rostow_am_don/index.html

[_ba0b44b45b93d4ca-10] ttps://www.kajaani.fi/en/kajaani-international-services/sister-cities-and-twin-towns/

[_e753694f67842d68-11] ttps://www.pleven.bg/bg/pobratimeni-gradove/rostov-na-don-ruska-federatsiya

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

Г Р П Гарады Растоўскай вобласці
Адміністрацыйны цэнтр	Растоў-на-Доне
Іншыя гарады	Азоў Аксай Батайск Белая Калітва Валгадонск Гукава Данецк Зверава Зернаград Каменск-Шахцінскі Канстанцінаўск Красны Сулін Марозаўск Мілерава Новачаркаск Навашахцінск Пралетарск Сальск Семікаракорск Таганрог Цымлянск Шахты