Уладзіслаў I Лакетак

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Уладзіслаў Лакетак
польск.: Władysław I Łokietek
Уладзіслаў Лакетак
Князь Польшчы (Кракава)
1306 — 1320
Папярэднік: Вацлаў III Чэшскі
Пераемнік: прыняў каралеўскі тытул
сцяг
Кароль Польшчы
1320 — 1333
Каранацыя: 20 студзеня 1320 у Кракаве
Папярэднік: Вацлаў III Чэшскі
Пераемнік: Казімір III Вялікі
 
Веравызнанне: каталіцтва
Нараджэнне: 3 сакавіка 1260 ці 19 студзеня 1261
Куявія, Польшча
Смерць: 2 сакавіка 1333(1333-03-02)
Вавельскі замак
Пахаванне: Сабор Святых Станіслава і Вацлава
Род: Пясты
Бацька: Казімір I Куяўскі
Маці: Ефрасіння Апольская (pl)
Жонка: Ядзвіга Баляславаўна (pl)
Дзеці: Кунігунда (англ.)
Іржэк
Уладзіслаў
Елізавета Польская
Казімір III
Стэфан Пестка

Уладзіслаў Лакетак[1] (польск.: Władysław I Łokietek; паміж 3 сакавіка 1260 і 19 студзеня 1261 — 2 сакавіка 1333) — князь Куявіі і Добжыня (1267—1275; пад апекай маці), удзельнае кіраванне сумесна з братамі (1275—1288), князь брэст-куяўскі і серадзскі (1288—1300), князь сандомежскі (1289—1292); леннік караля чэшскага Вацлава II (1292—1300) і рэгент у Добжынскім княстве (1293—1295), князь ленчыцкі (1294—1300), князь вялікапольскі і паморскі (1296—1300). Пасля канфлікту з Вацлавам II Чэшскім знаходзіўся ў выгнанні (1300—1304); мяркуецца, што браў удзел ва ўрачыстасцях вялікага юбілею 1300 года, арганізаванага Папам Баніфацыем VIII, знаходзіўся ў галіцкіх і славацкіх землях. Вярнуўшыся з выгнання, на чале венгерскіх атрадаў заехаў у Кракаў (1306), распаўсюдзіў сваю ўладу на Малую Польшчу і Усходняе Памор'е. У 1314 годзе далучыў да Малой Польшчы Вялікую Польшчу і вёў барацьбу за аб'яднанне ўсіх польскіх земляў. У 1320 годзе стаў каралём польскім (1320—1333). У 1327 годзе абмяняў серадзкія і ленчыцкія землі на інаўроцлаўскія і добжынскія. У 1329 годзе страціў добжынскія землі, а ў 1332 годзе — Куявію. Мянушку Лакетак (польск.: Łokietek) атрымаў з-за свайго малога росту (паводле некаторых крыніц — 140 см).

Найбольш важнымі дасягненнямі Уладыслава Лакетка на шляху да каралеўскага трона лічыцца задушэнне паўстанняў кракаўскага войта Альберта і познаньскага войта Пшэмка, а таксама ўмелая дыпламатычная дзейнасць.

Унук Конрада Мазавецкага, сын Казіміра I Куяўскага. Бацька Казіміра III Вялікага.


Князь Кракаўскі з 26 лютага па жнівень 1289 года, спадчыннік Кракаўскі са студзеня 1293 года, з 10 сакавіка 1296 года — герцаг Каралеўства Польскага. Князь Польскі з мая па чэрвень — ліпень 1305 года (1-ы раз), са жніўня — верасня 1306 па 1311 год (2-гі раз), з чэрвеня 1312 года па 20 студзеня 1320 года (3-ці раз).

Генеалогія[правіць | правіць зыходнік]

Уладзіслаў Лакетак быў трэцім сынам Казіміра I, які меў двух сыноў ад першага шлюбу з Канстанцыяй Урацлаўскай: Лешка Чорнага і Жэмомысла Інаўроцлаўскага. Ад шлюбу Казіміра з Еўфражынай Апольскай Уладзіслаў быў найстарэйшым сынам. Ён атрымаў імя ў гонар свайго дзядзькі па мацярынскай лініі — апольскага князя Уладзіслава.

 
 
 
Конрад I Мазавецкі
1187(1188)–1247
 
 
 
Агаф'я Святаславаўна
паміж 1190 і 1195–1248
 
 
 
Казімір I Апольскі
паміж 1178 і 1180–1230
 
 
 
Віола Апольская
невядома–1251
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Казімір I Куяўскі
каля 1211–1267
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Еўфражына Апольская
паміж 1228 і 1230–1292
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Уладзіслаў I Лакетак
 
 
 
Казімір II Ленчыцкі
паміж 1262 і 1265–1294
 
 
 
Зямовіт Добжынскі
каля 1265–1312
 
 
 
Эўфемія Куяўская
каля 1265–1308
 

Пачатак княскай улады[правіць | правіць зыходнік]

У 1267 годзе, калі Лакетку было 7 гадоў, ягоны бацька памёр, у выніку чаго яны разам з братамі і сястрой выхоўваліся маці, якая стала рэгентам у раёнах, не занятых старэйшымі братамі Лакетка, у Куявіі, на добжыньскіх і ленчыцкіх землях. Пасля смерці бацькі Лакетак адправіўся ў Кракаў да свайго блізкага сваяка Баляслава V Сарамлівага. У 1275 годзе стаў кіраваць удзельна са сваімі братамі, Казімірам II і Зямовітам. У 1287 ці 1288 годзе паміж братамі адбыўся падзел улады, у выніку чаго Уладзіслаў стаў князем брэст-куяўскім, а ў 1288 годзе таксама князем серадзкім пасля смерці свайго зводнага брата Лешка Чорнага.

Да 1288 года засталося мала сведчанняў пра дзеянні Уладзіслава. У 1273 годзе ён удзельнічаў у арбітражы князя Баляслава II Набожнага, які меў замірыць яго і яго маці Еўфражыну з крыжакамі Тэўтонскага ордэна. У 1277 годзе вобласці, якія знаходзіліся ў руках Уладзіслава Казіміравіча былі захопленыя літоўцамі, якія вярнуліся ў ВКЛ пасля захопу ваеннаполанных і выкрадання грошай. Гэта быў кошт за тое, што сыны Еўфражыны былі звязаныя з Баляславам Сарамлівым, які ў гэты час канфліктаваў з князем Мазовіі Конрадам II, з-за зямлі якога і адбылося ўварванне. Праз два гады, у 1279 годзе, згодна з Іпацьеўскім летапісам Лакетак быў адным з прэтэндэнтаў на ўладу ў Малапольшчы пасля смерці Баляслава Сарамлівага.

Пасля набыцця ўлады ў Кракаве і ў Сандомежы ў 1979 годзе праз Лешка Чорнага Лакетак разам з малодшымі братамі быў верным свайму паходжанню, у выніку чаго меў адзіны герб разам з усімі сынамі Казіміра Куяўскага, паўлеў-паўарол, а пазней заўсёды выступаў у якасці саюзніка свайго старэйшага брата. У 1280 годзе дапамагаў саюзніку Лешка, мазавецкаму князю Баляславу II у барацьбе супраць Конрада II, здолеўшы захапіць Яздуў. Магчыма, што ў 1284 годзе ў прысутнасці Лешка Чорнага і Пшэмысла II, вялікапольскага князя ў Серадзе, абмяркоўваўся шлюб Уладзіслава са стрыечнай сястрой Пшэмысла Ядвігай. У жніўні наступнага года разам з Пшэмыслам II і зводным братам Жэмомыслам Куяўскім прысутнічаў пры заканчэнні перабудаванага Сулеюўскага кляштара, а менавіта пры заняцці новага кляштара ванхоцкімі манахамі. Пасля гэтага Лакетак зноў з'явіўся ў Мазовіі, дзе падтрымліваў, імаверна ад імя Лешка Чорнага, Баляслава II у супрацьстаянні з Конрадам II пасля таго, як 15 жніўня 1286 года, апошні ўзяў уладу ў сталічным Плоцку. У адказ на дзеянні праціўнікаў Конрад зноў нацкаваў на іх літоўскія войскі, якія ў 1287 годзе заваявалі Добжынь.

Барацьба за ўладу ў Кракаве (1288-1292)[правіць | правіць зыходнік]

30 верасня 1288 года памёр князь кракаўскі і серадзкі Лешак Чорны, перадаўшы ўладу ў Серадзкім княстве свайму зводнаму брату Уладзіславу Лакетку. З гэтага часу ён стаў князем Брэста Куяўскага і Серадзі. Смерць Лешка выклікала пачатак барацьбы за ўладу ў сталічным Кракаве, асноўнымі прэтндэнтамі на якую былі Баляслаў II Мазавецкі і ўроцлаўскі князь Генрых IV Пробус. Лакетак падтрымліваў Баляслава ў гэтай барацьбе. Генрых абапіраўся на падтрымку нямецкага патрыцыяту і шляхты і атрымаў уладу ў сталіцы ў канцы 1288 года. Баляслаў не здаваўся і пры падтрымцы куяўскіх войскаў Уладзіслава, свайго іншага брата Казіміра II Ленчыцкага і, магчыма, войскаў Пшэмысла II 26 лютага 1289 года пад Севежам ў Сілезіі атакаваў кааліцыю праціўнікаў: Генрыка III Глагоўскага, Бойкі I Апольскага і Пшэмысла Сцынаўскага. Крывавая бітва, у якой загінуў Пшэмка Сцынаўскі, скончылася поўнай перамогай мазавецка-куяўскіх войскаў.

Пасля бітвы пад Севежам Баляслаў II па невядомых прычынах не стаў прэтэндаваць на ўладу ў Малапольшчы, а Уладзіслаў Лакетак пачаў тытулавацца князем Кракава і Сандаміра. Дамінаванне не было сталым, і, нягледзячы на перамогі пад Скалай і пад Свенцыцэ, Лакетак быў вымушаны бегчы з горада з-за Пробуса, выратаўшыся толькі дзякуючы дапамозе францысканцаў. У другой палове 1289 года князь куяўскі здолеў умацаваць сваю ўладу ў Сандамірскім княстве.

Смерць князя ўроцлаўскага Генрыха IV 23 чэрвеня 1290 года і атрыманне кракаўскага трона Пшэмыслам II прывяло да павелічэння падзелу двух княстваў: Кракаўскага і Сандамірскага. Дакладна невядома, у якіх адносінах былі князь Вялікапольшчы і Лакетак, але вельмі імаверна, што яны былі сяброўскімі, што прывяло да таго, што падзел адбываўся без кровапраліцця ў выніку дыпламатычнага ўрэгулявання паміж князямі. Тым не менш, магчыма, што іхнія адносіны былі напружанымі або нават варожымі. Пшэмысл без праблем асвоіў Вавельскі замак, аднак з самага пачатку змагаўся з унутранай апазіцыяй (частка якой падтрымлівала Уладзіслава Лакетка, а частка чэшскага манарха Вацлава II) і ўжо ў верасні 1290 года пакінуў Кракаў і адправіўся ў Вялікапольшчу. У той жа час, увосень 1290 года, Лакетак, у мэтах павелічэння свайго міжнароднага ўплыву, выдаў сваю пляменніцу Фенэну за вугорскага караля з дынастыі АрпадаўАндраша III.

У сярэдзіне 1291 года Пшэмысл II канчаткова адмовіўся ад улады ў Кракаве, у выніку чаго тая дасталася Вацлаву II. У адрозненне ад свайго стрыечнага брата Уладзіслаў вырашыў змагацца за ўладу ў Малапольшчы, выкарыстоўваючы дапамогу Андраша III. У 1292 годзе чэшскія войскі, дзякуючы колькаснай перавазе і дапамозе сілезкіх князёў і маркграфа брандэбурскага перамаглі Лакетка ў Сандаміры, выгнаўшы таго з княства і змусіўшы яго ўцякаць у Серадз. Пасля паспяховай аблогі Серадзкага княства Уладзіслаў Лакетак разам са сваім братам Казімірам II апынуўся ў палоне. 9 кастрычніка 1292 года было падпісана пагадненне, у адпаведнасці з якім Уладзіслаў адмаўляўся ад прэтэнзій на Малапольшчу і прысягнуў на вернасць чэшскаму кіраўніку, у абмен на што яны засталіся пры сваіх куяўскіх уладаннях.

Сям'я і дзеці[правіць | правіць зыходнік]

У 1293 Уладзіслаў ажаніўся з Ядзвігай Калішскай, дачкой Баляслава Велікапольскага і Іаленты Венгерскай. У іх было шасцёра дзяцей:

  • Стэфан (пам. 1306).
  • Уладзіслаў (пам. 1311/1312).
  • Кунігунда Польская (каля 1298-1331). Першы муж — Бернард Свідніцкі, другі муж — Рудольф I, герцаг Саксен-Вітэнбергскі.
  • Елізавета Польская (1305—1380) — замужам за Карлам I Венгерскім.
  • Казімір III (1310—1370).
  • Ядзвіга (пам. 1320/1322).

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

  1. Імя і мянушка Уладзіслаў I Лакетак паводле БЭ у 18 т. — Т. 16. — С. 216.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]