Елізавета I

Елізавета I Elizabeth I
каралева Англіі і Ірландыі
17 лістапада 1558 — 24 сакавіка 1603
Каранацыя:	15 студзеня 1559
Папярэднік:	Марыя I
Пераемнік:	Якаў I
Нараджэнне:	7 верасня 1533(1533-09-07) Грынвіч, Каралеўства Англія
Смерць:	24 сакавіка 1603(1603-03-24) (69 гадоў) Рычманд, Каралеўства Англія
Дынастыя:	Цюдоры
Бацька:	Генрых VIII
Маці:	Ганна Балейн
Аўтограф:

Елізавета I (англ.: Elizabeth I; 7 верасня 1533, Грынвіцкі палац, цяпер Лондан — 1603, Рычманд) — каралева Вялікабрытаніі і Ірландыі (валадарыла з 17 лістапада 1558 да сваёй смерці ў 1603), дачка Генрыха VIII і яго другой жонкі Ганны Балейн. Апошняя прадстаўніца дынастыі Цюдораў. Яе называлі каралева-нявінніца.

Раннія гады

Генрых VIII

Ганна Балейн

Елізавета была адзіным дзіцём ад другога шлюбу Генрыха VIII з Ганнай Балейн, які дажыў да дарослага жыцця. Яе бацькі, верагодна, былі звязаны адзін з адным з 1527 года, але з-за апазіцыі з боку папы рымскага іх шлюб не мог быць прыняты да канца 1532 года, калі ў выніку адключэння Англіканскай царквы ад папскай развод з былой жонкай Кацярынай Арагонскай стаў магчымым.

Ганна была каранавана летам 1533, калі яна ўжо была цяжарная сваім першым дзіцем. Дзіця было названа Елізавета ў гонар яго дзвюх бабуль: Елізаветы Ёркскай і ледзі Елізаветы Балейн.

Елізавета мела дзвюх цётак з боку бацькі. Першая была Маргарыта Цюдор, пазней каралева Шатландыі і малодшая сястра Генрыха VIII, Марыя Цюдор, пазней герцагіня Саффолк; лэдзі Мэры Балейн, цётка з боку маці, была фаварыткай караля за некалькі гадоў да знаёмства Генрыха з Ганнай. Дзядзька з боку маткі, Джордж Балейн, быў гарачым прыхільнікам пратэстанцкай рэлігіі.

Паміж смерцю бацькі (1547) і заняццем стальца (1558) Елізавета зведала цяжкія выпрабаванні, якія адбіліся на яе характары. У час уладарства адзінакроўнага брата Эдуарда VI (1547—1553) Елізавета мімаволі была звязаная са змоваю Томаса, лорда Сеймура, лорда-адмірала, які нават меў неразважлівыя планы ўзяць шлюб з Елізаветай. У час ўладарства адзінакроўнай сястры Марыі Цюдор (Марыі I; 1553—1558) становішча Елізаветы было яшчэ болей небяспечным, бо з ёю звязвалі свае чаканні праціўнікі каталіцкай рэакцыі, само існаванне Елізаветы ў гэтых умовах было пагрозаю для Марыі. Пасля паўстання Томаса Уайета Елізавета была памешчаная ў Таўэр, дзе правяла 2 месяцы, а затым на працягу года знаходзлася пад пільным наглядам у Вудстоку (каля Оксфарда).

Першы вопыт вядзення вайны

Кароль Шатландыі Джэймс V і Марыя дэ Гіз

У маі 1559 года ў суседняй Шатландыі пачалося паўстанне пратэстантаў супраць каралевы-рэгентшы Марыі дэ Гіз — францужанкі, маці Марыі Сцюарт. Падтрымаць пратэстантаў Шатландыі раіў Елізавеце Сесіл, але яна адмовілася ад гэтага кроку, разумеючы, што падобнае ўмяшанне можа справакаваць ўзброены канфлікт з Францыяй, якая напоўніла Шатландыю сваімі войскамі. Ужо тады, у самым пачатку кіравання, каралева выпрацавала сваю, вельмі асцярожную, знешнюю палітыку.

Елізавета аказала шатландскім пратэстантам матэрыяльную падтрымку. Грошы былі вывезены таемна, і ніхто не мог абвінаваціць каралеву ў саўдзельніцтве.

Аднак у 1560 годзе Тайны Савет вымусіў Елізавету пачаць інтэрвенцыю. Шатландскія пратэстанты пры падтрымцы англійскіх войскаў разграмілі прыхільнікаў Марыі дэ Гіз, і 6 ліпеня 1560 года ў Эдынбургу быў падпісаны дагавор, які замацаваў гэтую перамогу. Англия и Франция вывели свои войска из Шотландии.

Марыя дэ Гіз да гэтага часу памёрла, і ўлада перадавалася рэгенцкаму савету шатландскіх лордаў-пратэстантаў. Марыі Сцюарт (на той момант жонцы Францыска II) было прапанавана назаўсёды адмовіцца ад уключэння ў свой ​​герб герба Англіі, інакш кажучы, ніколі не прад'яўляць прэтэнзій на англійскую карону. Аднак Марыя не ратыфікавала Эдынбургскі дагавор. Менавіта з гэтага моманту пачалася шматгадовая варожасць двух каралеў.

Літаратура

• Хейг К. Елизавета I Английская. Ростов-на-Дону, 1997.

Папярэднік: Марыя I

Каралева Англіі 1558—1603

Пераемнік: Якаў I