Крыштаф Радзівіл Пярун

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Крыштаф Мікалай Радзівіл
Krzysztof Mikołaj "the Thunderbolt" Radziwiłł 1.PNG
Крыштаф Радзівіл. М. Бачыявелі, XVIII ст.
POL COA Radziwiłł.svg
Герб «Трубы»
 
Нараджэнне: 9 лютага 1547({{padleft:1547|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})
Вільня
Смерць: 20 лістапада 1603({{padleft:1603|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:20|2|0}}) (56 гады)
Ласосна каля Гродна
Род: Радзівілы
Бацька: Мікалай Радзівіл «Руды»
Маці: Кацярына з Таміцкіх
Жонка: Кацярына з Собекаў
Кацярына з Астрожскіх
Кацярына з Тэнчынскіх
Альжбета з Астроўскіх
Дзеці: ад 2-га шлюбу: Януш
ад 3-га шлюбу: Крыштаф, Альжбета

Крыштаф Радзівіл «Пярун» (9 лютага 1547, Вільня — 20 лістапада, 1621) — сын Мікалая Радзівіла Рудога, вялікі гетман літоўскі, ваявода віленскі, кашталян троцкі, гетман польны літоўскі, вялікі падчашы літоўскі, староста кокенгаўзенскі, салецкі, жыжморскі, барысаўскі.

Жыццяпіс[правіць | правіць зыходнік]

Атрымаў дамашнюю адукацыю. Удзельнік Інфлянцкай вайны 15581582, пачынаючы з бітвы на Уле (1564). З 1567 ротмістр коннай роты, крайчы ВКЛ у 15671569, падчашы ВКЛ у 15691579, гетман польны літоўскі ў 15721589, ахоўваў поўночна-ўсходнюю мяжу дзяржавы. У кампаніі 1580 узяў замак Усвяты i нанёс паражэнне расійскаму войску каля Вялікіх Лук. У жніўні-кастрычніку 1581 атрад Радзівіла (4 тыс. чалавек) разам з атрадам Ф. Кміты-Чарнабыльскага (2 тыс. чалавек) зрабілі рэйд да вярхоўяў Волгі занялі Старыцу і Ржэў. Гэты рэйд і аблога Пскова прымусілі Івана Грознага падпісаць перамір'е.

У 15791584 Крыштоф займаў пасаду кашталяна троцкага, адначасова ў 15791585 падканцлер ВКЛ. Пасля смерці бацькі з 1584 ваявода віленскі.

Быў прыхільнікам самастойнасці ВКЛ. Пасля смерці Стафана Баторыя падтрымліваў план часткі магнатаў і шляхты ВКЛ стварыць дзяржаўную унію ВКЛ, Польшчы і Расіі на чале з вялікім князем. У 1589 атрымаў пасаду вялікага гетмана літоўскага. На чале атрадаў войска ВКЛ змагаўся з паўстаннем Налівайкі 15941596. Дамогся шлюбу ў 1600 Соф'і Алелькаўны са сваім сынам Янушам. Пасля смерці Соф'і 1612 Слуцкае княства і інш. ўладанні Алелькавічаў перайшлі да роду Радзівілаў. У час вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 16001629 з 1600 Крыштоф камандаваў войскамі ў Інфлянтах. 23 чэрвеня 1601 нанёс паражэнне шведскаму войску ў бітве пад Кокенгаўзэнам, у ліпні 1601 узяў Вендэн.

Як і бацька Крыштоф вызнаваў кальвінізм, будаваў кальвінісцкія саборы. Пры яго двары было шмат вучоных, з ім былі звязаны дзеячы беларускай культуры: Андрэй Рымша, Гальяш Пельгрымоўскі, Саламон Рысінскі, Андрэй Волан. Меў адну з найбольшых латыфундый у ВКЛ. Асноўныя маёнткі — Валожын, Койданава, Смалявічы, Станькава, Уселюб і інш. (сучасная Беларусь); Біржы, Віжуны (сучасная Літва). Трымаў Барысаўскае, Кокенгаўзенскае і інш. староствы.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Быў у шлюбах з Кацярынай Астрожскай, Кацярынай Тэнчынскай, Лізаветай Астрожскай, Ганнай Собек. У шлюбе з Ганнай Собек меў дачку і сына Мікалая, у шлюбе з Кацярынай Астрожскай — сына Януша, у шлюбе з Кацярынай Тычынскай — дачку і сына Крыштофа.

У літаратуры[правіць | правіць зыходнік]

Паход Крыштафа Радзівіла ў тылы маскоўскіх войскаў увосень 1581 паслужыў нагодай для стварэння шэрагу паэтычных твораў: лацінамоўныя паэмы «Апісанне маскоўскага паходу князя Крыштафа Радзівіла» Ф. Градоўскага (Кракаў, 1582), «Панегірык… у гонар князя Крыштафа Радзівіла» Г. Пельгрымоўскага (Кракаў, 1583) і польскамоўная «Паход на Маскву» Я. Каханоўскага (Кракаў, 1583). Найбольш падрабязнае паэтычнае апісанне паходу К. Радзівіла стварыў А. Рымша ў паэме «Дзесяцігадовая аповесць ваенных спраў князя Крыштафа Радзівіла»[1].

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 472.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]