Максім Танк

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Максім Танк
Gorelov tank.jpg
Імя пры нараджэнні:

Яўгеній Іванавіч Скурко

Псеўданімы:

Максім Танк

Дата нараджэння:

4 (17) верасня 1912({{padleft:1912|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})

Месца нараджэння:

в. Пількаўшчына, Вілейскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя, цяпер Мядзельскі раён Беларусь

Дата смерці:

7 жніўня 1995({{padleft:1995|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:7|2|0}}) (82 гады)

Месца смерці:

Мінск, Беларусь

Грамадзянства:

Сцяг Расіі Расія
Сцяг Польшчы Польшча
Сцяг СССР СССР
Сцяг Беларусі Беларусь

Род дзейнасці:

паэт, перакладчык

Кірунак:

сацыялістычны рэалізм

Жанр:

верш

Мова твораў:

беларуская

Прэміі:
Ленінская прэмія Сталінская прэмія — 1948
Узнагароды:
Герой Сацыялістычнай Працы
Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна
Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі Ордэн Чырвонага Сцяга Ордэн Дружбы народаў Ордэн Айчыннай вайны 2 ступені
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
Ордэн Адраджэння Польшчы 4-й ступені

Максі́м Танк, сапр.: Яўге́н Іва́навіч Скурко (17 верасня 1912, в. Пількаўшчына Вілейскага павета (цяпер Мядзельскі раён Мінскай вобласці) — 7 жніўня 1995; Іншыя псеўданімы: Аўгень Бура; А.Граніт) — беларускі паэт, перакладчык. Народны паэт БССР (1968). Акадэмік АН Беларусі (1972). Лаўрэат літаратурнай прэміі Янкі Купалы (1959), ганаровы грамадзянін Мінска (1987).

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Фарміраванне будучага выдатнага паэта праходзіла ва ўмовах Першай сусветнай вайны i бежанства ў Расіі. У 1914 годзе сям'я была вымушана выехаць у эвакуацыю і пэўны час жыла ў Маскве. Там Яўген Скурко пайшоў у школу, прачытаў свае першыя кнігі. А родная Пількаўшчына ў 1921 годзе апынулася за мяжой — паводле ўмоў Рыжскага міру адышла да Польшчы.

Восень 1926 года прывяла Яўгена Скурко ў Вілейку, куды ён паступіў у 3 клас рускай прыватнай гімназіі. Малады М. Танк працаваў інструктарам ЦК камсамола Заходняй Беларусі, у легальных i падпольных віленскіх перыёдыках, вёў актыўную грамадска-патрыятычную i культурна-асветную дзейнасць, за што падвяргаўся праследаванню польскай дэфензівы, арыштам i турэмнаму зняволенню. За ўдзел у выданні «Часопіса для ўсіх» 27 красавіка 1932 Максім Танк быў арыштаваны і зняволены ў віленскай турме Лукішкі.

У БССР былі допыты ў засценках НКУС. Пасля непрацяглага зняволення паэта засылаюць назад на тэрыторыю «крэсаў усходніх». З прыходам савецкай улады ў Заходнюю Беларусь (дзесьці пасля 4 снежня 1939 г. — са стварэння Вілейскай вобласці), Максім Танк зноў вярнуўся на Вілейшчыну, але ўжо легальна. Ён працуе ў сектары нацыянальных школ Вілейскага абласнога аддзела народнай асветы. Таксама працуе ў аддзеле культуры ў абласной газеце «Вілейская праўда» (выдавалася з лістапада 1939 па люты 1940). Дзесьці ў гэты час Максім Танк дапамог уладкавацца на працу ў газету паэтцы Наталлі Арсенневай. Па ўспамінах Танка, яна працавала стуль рэдактарам.

З 1948 па 1966 год М. Танк працуе галоўным рэдактарм часопіса «Полымя», з 1966 па 1990 год — першым сакратаром, старшынёй Саюза пісьменнікаў Беларусі. Абіраецца дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1947—1971) i СССР (1969—1989), старшынёй Вярхоўнага Савета БССР VI—VII скліканняў (1963—1971), з'яўляецца членам шматлікіх грамадскіх арганізацый.

Памёр М. Танк 7 жніўня 1995 года.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Пісаць вершы ён пачаў у другой палове 20-х гадоў, будучы гімназістам, друкавацца — з 1932 года. Першы верш — «Заштрайкавалі гіганты-коміны» — пад псеўданімам Максім Танк быў апублікаваны ў газеце-аднадзёнцы «Беларускае жыццё» (г. Львоў) 7 красавіка 1932 года.

У 1935 годзе Максім Танк у Вільні пачаў пісаць паэму «Нарач». Паэма была навеяна Нарачанскай забастоўкай рыбакоў, якая рэхам прайшла па азёрах суседняй Вілейшчыне і даволі далёкім Палессі. З-за цэнзуры цалкам твор надрукаваць было не магчыма. Таму аўтару прыходзілася, выкрэсліваючы найбольш вострыя моманты, друкаваць яго часткамі ў «Калосьсі». І тым не менш некаторыя нумары часопіса з фрагментамі паэмы былі канфіскаваныя польскімі ўладамі. Толькі ў 1940 годзе, магчыма падчас працы ў Вілейцы, паэту ўдалося цалкам узнавіць тэкст паэмы.

У 1936 годзе выходзіць першы зборнік вершаў М. Танка «На этапах» (канфіскаваны паліцыяй), у 1937 — другі зборнік «Журавінавы цвет» i асобным выданнем паэма «Нарач», у 1938 — трэці зборнік «Пад мачтай». Неяк спакваля i ў той жа час імкліва, для многіх, відаць, шмат у чым неспадзявана паэт апынуўся ў цэнтры літаратурна-мастацкага жыцця ў 3аходняй Беларусі. Пра яго загаварылі ў друку (ды як загаварылі!), яго творы i кнігі сталі прадметам шырокага i зацікаўленага абмеркавання, літаратурна-творчых дыскусій. «Максім Танк гэта вельмі маладая, але сільная творчасцяю індывідуальнасць, — пісала газета „Наша воля“, даючы інфармацыю аб вечары беларускай паэзіі i песні, які адбыўся ў Віленскім універсітэце 15 сакавіка 1936 года. — яго творчасць вырасла ў вастрогах i, вырваўшыся з турмы, заліла 3ах. Беларусь. Творы Танка — гэта лявіна, гэта бурная хваля, якая парывае ўсіх, трасе ўсім i ламае ўсё. Танк можа стацца вялікім песняром Беларусі, калі не забудзе аб найважнейшай умове — згушчаць чым найбольш думку на палатне вобразу». Дадзеная ўмова — «згушчаць чым найбольш думку на палатне вобразу» — станецца адным з вядучых мастацка-выяўленчых прынцыпаў, стылеўтваральных сродкаў паэта.

Творчасць М. Танка 30-х гадоў вызначалася маштабнасцю гістарычнага мыслення, шырынёй духоўна-мастацкіх даляглядаў аўтара. Вялікую папулярнасць у чытача набылі яго вершы «Спатканне», «Песня кулікоў», «Чорныя скібы», «Да дня», «Акт першы», «Тры песні», «Паслухайце, вясна ідзе…», «Раманс», «На пероне» i інш. Лірычны герой паэта прывабліваў паўнакроўнасцю ўспрымання жыцця, натуральнасцю i нязмушанасцю сваіх паводзін i ўчынкаў, непадробнай чалавечнасцю, цвёрдай верай у народныя першакаштоўнасці, жыццесцвярджальныя сілы грамадства. Ён засяродзіўся на пошуках адказаў на самыя балючыя пытанні часу, на асэнсаванні актуальных грамадска-патрыятычных i сацыяльных праблем рэчаіснасці, глыбокім выяўленні душэўна-псіхалагічнага свету свайго сучасніка. Філасофская лірыка суседнічала ў паэта з сатырычнымі творамі, пейзажныя матывы i вобразы перапляталіся з выяўленнем асаблівасцей інтымнага свету героя, традыцыйныя, сілаба-танічныя вершы змяняліся дольнікамі i верлібрамі i інш. І ўсе ці амаль усе яны хораша ўражвалі багаццем i разнастайнасцю моўна-выяўленчых, мастацка-стылістычных сродкаў.

Выконваючы высокую місію гераічнага змагання за свабоду i незалежнасць роднай Бацькаўшчыны, М. Танк годна прайшоў дарогамі ахвярнага ваеннага ліхалецця, якое з'явілася своеасаблівым працягам заходнебеларускага перыяду жыцця i творчасці паэта. У гады вайны ён працуе ў газеце «За Савецкую Беларусь», агітплакаце «Раздавім фашысцкую гадзіну», піша i выдае паэму «Янук Сяліба» (1943), зборнікі вершаў «Вастрыце зброю» i «Праз вогненны небасхіл» (1945).

Адзначаныя i многія іншыя якасці i асаблівасці творчай індывідуальнасці М. Танка напоўніцу раскрыліся ў пасляваенны перыяд духоўна-эстэтычных пошукаў i здабыткаў паэта.

Адным з лепшых у беларускай паэзіі пасляваеннага дзесяцігоддзя з'явіўся зборнік М. Танка «Каб ведалі» (1948), адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР. Сваім зместам i пафасам ён цалкам звернуты ў нядаўняе мінулае, лірычны герой кнігі засяродзіўся на асэнсаванні драматычных i трагічных старонак другой сусветнай вайны. Шмат цікавых i арыгінальных твораў увайшло ў наступныя зборнікі паэта — «На камні, жалезе i золаце» (1951) i «У дарозе» (1954). Праўда, вершы гэтага перыяду яго творчасці, канца 40 — першай паловы 50-х гадоў, як, зрэшты, i ўсё тагачаснае савецкае мастацтва, сур'ёзна закранула сумнавядомая «тэорыя бесканфліктнасці i ілюстрацыйнасці». Але надзейнай парукай далейшага паступальнага руху наперад i набору вышыні была тая акалічнасць, што М. Танк бачыў свае недахопы, падкрэслена крытычна ставіўся да зробленага ў гэты час. «Асабіста я не задаволен вынікамі сваёй працы за апошнія гады, — гаварыў ён на з'ездзе пісьменнікаў. — Я напісаў два зборнікі вершаў… Ёсць там вершы лепшыя, вершы, якія дорагі мне, i такія, якія толькі гавораць аб пройдзенай дарозе. Але ўсе яны, сабраныя ў зборнік, не даюць цэльнага вобраза, не даюць адказу на многія пытанні, якія хвалююць мяне i маіх герояў…»

У 1960-90-я гады выходзяць лепшыя кнігі паэта, якія атрымалі высокую ацэнку крытыкі i літаратуразнаўства, усёй грамадска-культурнай супольнасці: «Мой хлеб надзённы» (1962), «Глыток вады» (1964), «Перапіска з зямлёй» (1967), «Хай будзе святло» (1972), «Дарога, закалыханая жытам» (1976), «Прайсці праз вернасць» (1979), «За маім сталом» (1984) i інш. Яго мастацкая індывідуальнасць дасягае сапраўднага росквіту. М. Танк «моцным творчым парываннем разрывае абалонку звыклай штодзённасці, адкрывае глыбінныя ўнутраныя сувязі», якія існуюць паміж асобнымі прадметамі i грамадскімі працэсамі. «Факты i з'явы, уключаныя ў перажыванне, узбуйняюцца, — акцэнтаваў В. Бечык, — рэальныя абставіны пераасэнсоўваюцца, панарамная карціна жыцця канцэнтруецца ў вобразнае адзінства. Так раскрываецца сучасная насычанасць чалавечай свядомасці разнастайным духоўным, палітычным, побытавым матэрыялам жыцця…»

Творчасць Максіма Танка — выдатная з'ява ў свеце сучаснай еўрапейскай літаратуры. Па меркаванні У. Конана, паводле свайго мастацкага таленту народны паэт Беларусі — «на ўзроўні сучасных лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, калі не вышэй некаторых з іх». Напоўненыя глыбокім філасофска-аналітычным асэнсаваннем жыцця i чалавека, высокім гуманістычным зместам i грамадзянска-патрыятычным пафасам, яго творы шырока раскрылі асаблівасці нацыянальнага характару, гістарычнага шляху i лёсу беларускага народа, выявілі багацце i шматстайнасць яго гісторыі i культуры, вялікія патэнцыяльныя магчымасці мовы, пераканаўча абгрунтавалі паўнапраўнае месца беларусаў у еўрапейскай супольнасці.

Прэміі і ўзнагароды[правіць | правіць зыходнік]

М. Танк — Герой Сацыялістычнай Працы (1974), узнагароджаны чатырма ордэнамі Леніна, ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыйнай вайны II ступені, Дружбы народаў і медалямі, а таксама афіцэрскім крыжам Адраджэння Польшчы, ордэнамі Заслугі ПНР. Ганаровы грамадзянін Мінска (1987). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1948) за зборнік паэзіі «Каб ведалі», Літаратурнай прэміі Янкі Купалы (1959) за зборнік «След бліскавіцы», Дзяржаўнай прэміі БССР імя Янкі Купалы (1966) за зборнік «Мой хлеб надзённы», званнем народнага паэта Беларусі (1968), Ленінскай прэміі (1978) за зборнік «Нарачанскія сосны» (Масква, 1977), Літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева (1980) за кнігу «Прайсці праз вернасць». Атрымаў у Польшчы прэмію аўтарскага аб'яднання «ЗАІКС» (1971) за пераклады твораў польскай літаратуры і ўмацаванне дружбы паміж народамі.

Ушанаванне памяці[правіць | правіць зыходнік]

Кнігі паэзіі[правіць | правіць зыходнік]

  • «На этапах» (1936, факсімільнае ў 1983, Мінск),
  • «Журавінавы цвет» (1937),
  • «Пад мачтай» (1938),
  • «Выбраныя вершы» (1940),
  • «Вастрыце зброю» (вершы і паэмы, 1945),
  • «Праз вогненны небасхіл» (1945),
  • «Выбраныя вершы» (1947),
  • «Вершы» (1947, 1948),
  • «Каб ведалі» (1948),
  • «На камні, жалезе і золаце» (1951),
  • «Выбраныя творы» (1952, 1954),
  • «У дарозе» (1954),
  • «След бліскавіцы» (1957),
  • «Мой хлеб надзённы» (1962),
  • «Лірыка» (1963),
  • «Глыток вады» (1964),
  • «Вершы» (1967),
  • «Ключ жураўліны» (1972),
  • «Хай будзе святло» (1972),
  • «Дарога, закалыханая жытам» (1976),
  • «Вершы» (1979),
  • «Прайсці праз вернасць» (1979),
  • «Лірыка» (1982),
  • «За маім сталом» (1984),
  • «Лірыка» (1987),
  • «Дарога і хлеб» (1988),
  • «Збор калосся: Вершы 1983—1988» (1989),
  • «Паслухайце, вясна ідзе» (1990),
  • «Мой каўчэг» (1994),

Кнігі вершаў:[правіць | правіць зыходнік]

  • «Галінка і верабей» (1946),
  • «Кніжка пра мядзведзя» (1947),
  • «Вершы» (1948),
  • «Урачыстае абяцанне» (1949),
  • «Сярод лясоў наднёманскіх» (1951, 1987),

Кнігі казак:[правіць | правіць зыходнік]

  • «Ехаў казачнік Бай» (1955, 1984),
  • «Конь і леў» (1955),
  • «Казкі. Легенды» (1960),
  • «Светлячок» (1970)
  • «Быліна пра касмічнае падарожжа мураша Бадзіні» (1979).

Зборнік гумару «Селядцы з вершамі» (1966).

  • Паэма «Нарач» (1937).
  • Кніга-дзённік «Лісткі календара» (1970).
  • Збор твораў у 2-х (1958), Збор твораў у 4-х (1966—1967), Збор твораў у 6-ці (1978—1981), Збор твораў у 13-ці тамах (2006—2012).

Пераклады На беларускую — асобныя творы Аляксандра Пушкіна, Уладзіміра Маякоўскага, Паўло Тычыны, М. Рыльскага, А. Венцлавы, Я. Судрабкална, Адама Міцкевіча, Ю. Славацкага, Ю. Тувіма, У. Бранеўскага, Р. Дабравольскага, Т. Ружэвіча, А. Германава і іншых. У тым ліку пераклаў лібрэта оперы «Страшны двор» С. Манюшкі для пастаноўкі яе ў 1952 годзе.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • «На этапах» (Вільня, 1936; факсім. Мінск, 1983)
  • «Журавінавы цвет» (Вільня, 1937)
  • «Пад мачтай» (Вільня, 1938)
  • «Нарач» (паэма, Вільня, 1937)
  • «Выбраныя вершы» (Мінск, 1940)
  • Рукапіс зборніка і сцэнарыя «Бура над Нараччу», які лічыўся загінуўшым падчас вайны, але потым быў знойдзены.
  • «Янук Сяліба» (паэма, Мінск, 1943)
  • «Вастрыце зброю» (вершы і паэмы, Мінск, 1945)
  • «Праз вогненны небасхіл» (Мінск, 1945)
  • «Галінка і верабей» (вершы для дзяцей, Мінск, 1946)
  • «Кніжка пра мядзведзя» (для дзяцей, Мінск, 1947)
  • «Выбраныя вершы» (Мінск, 1947)
  • «Вершы» (Мінск, 1947, 1948)
  • «Каб ведалі» (Мінск, 1948)
  • «Вершы» (для дзяцей, Мінск, 1948)
  • «Урачыстае абяцанне» (для дзяцей, Мінск, 1949)
  • «На камні, жалезе і золаце» (Мінск, 1951)
  • «Сярод лясоў наднёманскіх» (для дзяцей, Мінск, 1951, 1987)
  • «Выбраныя творы» (Мінск, 1952, 1954)
  • «У дарозе» (Мінск, 1954)
  • «Ехаў казачнік Бай» (казкі для дзяцей, Мінск, 1955, 1984)
  • «Конь і леў» (для дзяцей, Мінск, 1955)
  • «След бліскавіцы» (Мінск, 1957)
  • «Казкі. Легенды» (для дзяцей, Мінск, 1960)
  • «Мой хлеб надзённы» (Мінск, 1962)
  • «Лірыка» (Мінск, 1963)
  • «Глыток вады» (Мінск, 1964)
  • «Селядцы з вершамі» (гумар, Мінск, 1966)
  • «Вершы» (Мінск, 1967)
  • «Светлячок» (для дзяцей, Мінск, 1970)
  • «Ключ жураўліны» (Мінск, 1972)
  • «Хай будзе святло» (Мінск, 1972)
  • «Дарога, закалыханая жытам» (Мінск, 1976)
  • «Быліна пра касмічнае падарожжа мураша Бадзіні» (для дзяцей, Мінск, 1979)
  • «Вершы» (Мінск, 1979)
  • «Прайсці праз вернасць» (Мінск, 1979)
  • «Лірыка» (Мінск, 1982)
  • «За маім сталом» (Мінск, 1984)
  • «Лірыка» (Мінск, 1987)
  • «Дарога і хлеб» (Мінск, 1988)
  • «Збор калосся: Вершы 1983—1988» (Мінск, 1989)
  • «Паслухайце, вясна ідзе» (Мінск, 1990)

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Калеснік У. Паэзія змагання: Максім Танк і заходнебеларуская літаратура. Мн., 1959;
  • Рагойша В. Паэтыка Максіма Танка. Мн., 1968;
  • Калеснік У. Максім Танк: Нарыс жыцця і творчасці. Мн., 1981;
  • Арочка М. Максім Танк: Жыццё ў паэзіі. Мн., 1984;
  • Верабей А. Максім Танк і польская літаратура. Мн., 1984;
  • Танк Максім // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. ISBN 5-340-00709-X
  • Танк Максім // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992—1995.
  • Ліс А. На разломе эпохі // Полымя. 2000, № 9;
  • Мікуліч М. Паэзія рэчаіснасці: У свеце Максіма Танка. Мн., 2001;
  • ЭГБ, т. 6-1;
  • Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. — Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9
  • Бугаёў Д. Паэзія Максіма Танка. — 2-е выд., выпр. і дап. — Мн., 2003.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons