Максім Танк

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Максім Танк
Gorelov tank.jpg
Імя пры нараджэнні:

Яўгеній Іванавіч Скурко

Псеўданімы:

Максім Танк

Дата нараджэння:

4 (17) верасня 1912({{padleft:1912|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})

Месца нараджэння:

в. Пількаўшчына, Вілейскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя, цяпер Мядзельскі раён Беларусь

Дата смерці:

7 жніўня 1995({{padleft:1995|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:7|2|0}}) (82 гады)

Месца смерці:

Мінск, Беларусь

Грамадзянства:

Сцяг Расіі Расія
Сцяг Польшчы Польшча
Сцяг СССР СССР
Сцяг Беларусі Беларусь

Род дзейнасці:

паэт, перакладчык

Кірунак:

сацыялістычны рэалізм

Жанр:

верш

Мова твораў:

беларуская

Прэміі:
Ленінская прэмія Сталінская прэмія — 1948
Узнагароды:
Герой Сацыялістычнай Працы
Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна
Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі Ордэн Чырвонага Сцяга Ордэн Дружбы народаў Ордэн Айчыннай вайны 2 ступені
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
Ордэн Адраджэння Польшчы 4-й ступені

Максі́м Танк, сапр.: Яўге́н Іва́навіч Скурко (17 верасня 1912, в. Пількаўшчына Вілейскага павета (цяпер Мядзельскі раён Мінскай вобласці) — 7 жніўня 1995; Іншыя псеўданімы: Аўгень Бура; А.Граніт) — беларускі паэт, перакладчык. Народны паэт БССР (1968). Акадэмік АН Беларусі (1972). Лаўрэат літаратурнай прэміі Янкі Купалы (1959), ганаровы грамадзянін Мінска (1987).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Прадзеда Максіма Танка звалі Марк, ён быў адным з заснавальнікаў вёскі Пількаўшчына. Жыў бедна, але быў вельмі працавітым. Дзеда звалі Хвёдар (Фёдар) Скурко, яго жонку – Улляна (пам. у 1936 г., ва ўзросце каля 80 гадоў). Хвёдар Маркавіч Скурко быў заўзятым паляўнічым. Яго не ўзялі ў салдаты, бо валасны старшыня, які часта ласаваўся яго дзічынай, вызваліў хлопца ад службы. Апроч таго лячыў людзей ад змяінага ўкусу, добра ведаў розныя лекавыя травы, дапамагаў хворым. Дажыў да 82 гадоў. Пасля сябе пакінуў каля шасці дзесяцін зямлі, разам з лесам і сенакосам, і дванаццаць дзяцей. Засталіся звесткі толькі пра трох сыноў: Івана, Фадзея і Ціхана. Сем’і дачок Паліны і Соф’і былі рэпрэсіраваны і вывезены ў Сібір [1].

Бацька Максіма Танка – Іван Хвёдаравіч Скурко (нар. 1882 г.; старэйшы сын Хвёдара Маркавіча), маці – Домна Іванаўна Хвалько (родам з вёскі Задубенне, што ля мястэчка Крывічы). Іван Хвёдаравіч рос з ранняга юнацтва быў звыклы да цяжкай працы: арандаваў зямлю, шыў боты, ганяў плыты, наймаўся лесарубам, хадзіў на панскі луг капаць канавы. Быў не вельмі пісьменны: толькі адну зіму адвучыўся ў царкоўнапрыходскай школе ў в. Новікі, а потым яшчэ некалькі месяцаў у Мядзельскім народным вучылішчы.

У Івана Хвёдаравіча былі брат Ціхан, сёстры – Соф’я і Хрысціна. Бацька Максіма Танка быў адным з найбагацейшых гаспадароў у вёсцы, яго род меў 60 дзесяцін зямлі. Але ўсё гэта было дзякуючы пякельнай працай усёй вялікай сям’і. Пазней за «кулацкае» паходжанне ў сталінскія часы пад Максім Танка падкопваліся спецслужбы, і раскулачванне ў канцы 1940-х іх сям'ю абмінула толькі таму, што паэт загадаў бацькам тэрмінова ўступіць у калгас[2]. Падчас Першай сусветнай вайны, увосень 1914 года, Івана Фёдаравіча мабілізавалі ў войска. Ён быў добрым шаўцом, з нагоды чаго быў накіраваны ў шавецкую майстэрню ў Пскоў. Ад шлюбу з Домнай Іванаўнай меў дзяцей: сыноў Яўгена (Максім Танк) і Фёдара, дачок Веру і Людмілу[1].

Дзяцінства. Школьныя гады[правіць | правіць зыходнік]

Дзед Хвёдар (сядзіць у цэнтры) і баба Улляна з нашчадкамі: у другім шэрагу стаяць сястра Максіма Танка Вера, бацька Іван, сам паэт. Побач з дзядамі — сястра Мілка і брат Федзя. 1930-я гады.

Яўген Іванавіч Скурко (Максім Танк) нарадзіўся 17 верасня 1912 года у вёсцы Пількаўшчына Мядзельскага раёна Менскай вобласці. У 1914 годзе Домна Іванаўна з двухгадовым сынам Жэням на руках далучылася да бежанцаў, якія былі вымушаны бегчы ў глыб Расіі. На Дзвінскім вакзале бацька выпадкова сустрэў Яўгена. Салдаты знайшлі для іх месца ў адным з эшалонаў, і сям'я на цягніку эвакуіравалася ў Маскву, дзе ён пазней пайшоў у школу[3]. У Маскве сям'я пражыла з 1914 па 1922 год. Маці падрабляла прыбіральшчыцай у доме палкоўніка, затым — святара, пазней перайшла на працу на ваенны завод.

Сям'я жыла на Ціхвінскай вуліцы. На той жа вуліцы знаходзілася школа, у якую ён і пайшоў. Вучыўся старанна, настаўніца яго хваліла за кемлівасць і добрыя поспехі. Хлопчык багата завучваў на памяць вершаў, некаторыя перапісваў у свае сшыткі. Ведаў значна больш за сваіх аднакласнікаў. Першая прачытаная ім кніга пакінула вялікае ўражанне. Гэта была «Вечары на хутары бліз Дзіканькі» М. Гогаля, а таксама вершы А. Пушкіна, М. Лермантава, М. Някрасава, Т. Шаўчэнкі[1].

Паводле ўмоў Рыжскага міру частка Беларусі адышла да Польшчы, і яго родная Пількаўшчына апынулася за мяжой. У 1922 годзе сям’я падалася на радзіму. Школа, у якой яму трэба было вучыцца, была польскай, але з нагоды таго, што польскай мовы хлопчык не ведаў, гэты год яму давялося сядзець дома. У вольную часіну бацька вучыў сына чытаць па-польску. У 1923 годзе Жэня пайшоў у Шкленікоўскую пачатковую школу. Негледзячы на тое, што навучанне вялося па-польску, хлопчык стаў лічыцца лепшым вучнем, атрымліваў выдатныя адзнакі, стараўся браць цікавыя кніжкі са школьнай бібліятэкі[1]. Зімой вучыўся, а летам пасвіў кароў.

Увосень 1925 года бацька яго перавёў у Сваткоўскую школу. Хлопчык старанна вучыўся, браў актыўны ўдзел у школьным драматычным гуртку, захапляўся маляваннем: маляваў нацюрморты, пейзажы, рабіў рэпрадукцыі з карцін і паштовак. За зіму перачытаў усе кнігі, што былі ў школьнай бібліятэкі — Г. Сянкевіча, М. Канапніцкай, Ж. Верна, Ф. Купера, Ю. Славацкага, А. Міцкевіча. У Сватках яму ўпершыню ў рукі трапіў «Беларускі каляндар» (на 1925 год) на беларускай мове. Яго зацікавіла тое, што каляндар быў напісаны на той жа мове, на якой размаўлялі паміж сабой вяскоўцы[1]. У 1926 годзе Яўген Скурко скончыў пачатковую школу, і жадаў вучыцца далей. Пасвячы кароў, усё лета рыхтаваўся да экзаменаў, і ў 1926 годзе паступіў у 3 клас рускай прыватнай гімназіі ў Вілейке. У праграму ўваходзілі вывучэнне закону божага, польскай мовы і літаратуры, рускай мовы і літаратуры, лацінскай і нямецкай моў, матэматыкі, геаграфіі і прыродазнаўства. Вучыўся ў гімназіі паэт даволі паспяхова. Настаўніца рускай мовы і літаратуры, Аглаіда Венядзіктаўна Мажухіна, прывіла ў яго любоў да літаратуры і заахвоціла да творчасці. Падчас навучання ён зрабіў сваю першую літаратурную спробу – пераказаў у вершаванай форме легенду пра Шкленікоўскае возера, прая якое чуў ад свайго дзеда Хвёдара, складае некалькі пейзажных вершаў. Ўсё гэта запісваў у свой патаемны сшытак[1].

У 1928 годзе Вілейская гімназія была закрыта польскімі ўладамі і Яўгену Скурку давялося ехаць у Радашковічы, дзе ён працягнуў навучанне[3].

Ушанаванне памяці[правіць | правіць зыходнік]

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Паэтычныя зборнікі[правіць | правіць зыходнік]

  • «На этапах» (Вільня, 1936; факсім. Мінск, 1983)
  • «Журавінавы цвет» (1937)
  • «Пад мачтай» (1938)
  • «Выбраныя вершы» (1940)
  • «Вастрыце зброю» (1945)
  • «Праз вогненны небасхіл» (1945)
  • «Выбраныя вершы» (1947)
  • «Вершы» (1947, 1948)
  • «Каб ведалі» (1948)
  • «На камні, жалезе і золаце» (1951)
  • «Выбраныя творы» (1952, 1954)
  • «У дарозе» (1954)
  • «След бліскавіцы» (1957)
  • «Мой хлеб надзённы» (1962)
  • «Лірыка» (1963)
  • «Глыток вады» (1964)
  • «Вершы» (1967)
  • «Ключ жураўліны» (1972)
  • «Хай будзе святло» (1972)
  • «Дарога, закалыханая жытам» (1976)
  • «Вершы» (1979)
  • «Прайсці праз вернасць» (1979)
  • «Лірыка» (1982)
  • «За маім сталом» (1984)
  • «Лірыка» (1987)
  • «Дарога і хлеб» (1988)
  • «Збор калосся : Вершы 1983—1988» (1989)
  • «Паслухайце, вясна ідзе» (1990)
  • «Мой каўчэг» (1994)

Паэмы[правіць | правіць зыходнік]

  • «Нарач» (1937)
  • «Янук Сяліба» (1943)

Паэтычныя зборнікі для дзяцей[правіць | правіць зыходнік]

  • «Галінка і верабей» (1946)
  • «Кніжка пра мядзведзя» (1947)
  • «Вершы» (1948)
  • Урачыстае абяцанне» (1949)
  • «Сярод лясоў наднёманскіх» (1951, 1987)

Кнігі казак[правіць | правіць зыходнік]

  • «Ехаў казачнік Бай» (1955, 1984)
  • «Конь і леў» (1955)
  • «Казкі. Легенды» (1960)
  • «Светлячок» (1970)
  • «Быліна пра касмічнае падарожжа мураша Бадзіні» (1979)

Зборнікі гумару[правіць | правіць зыходнік]

  • «Селядцы з вершамі» (1966)

Успаміны[правіць | правіць зыходнік]

  • «Лісткі календара : Кніга-дзённік» (1970)

Зборнікі твораў[правіць | правіць зыходнік]

  • «Збор твораў у 2-х тамах» (1958)
  • «Збор твораў у 4-х тамах» (1966—1967)
  • «Збор твораў у 6-ці тамах» (1978—1981)
  • «Збор твораў у 13-ці тамах» (2006—2012)

Пераклады[правіць | правіць зыходнік]

Максім Танк перакладаў на беларускую асобныя творы Аляксандра Пушкіна, Уладзіміра Маякоўскага, Паўло Тычыны, М. Рыльскага, А. Венцлавы, Я. Судрабкална, Адама Міцкевіча, Ю. Славацкага, Ю. Тувіма, У. Бранеўскага, Р. Дабравольскага, Т. Ружэвіча, А. Германава, Назыма Хікмета і іншых. У тым ліку пераклаў лібрэта оперы «Страшны двор» С. Манюшкі для пастаноўкі яе ў 1952 годзе. Займаўся перакладамі на беларускую мову з рускай, украінскай, польскай, літоўскай, латышскай, балгарскай моў.


Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Жыццёвы i творчы шлях Максiма Танка. Мядзельскі райны выканаўчы камітэт. Праверана 31 сакавіка 2015.
  2. Скурко А. Дубы Максіма Танка. Наша Ніва (17 верасня 2012 года). Праверана 31 сакавіка 2015.
  3. 3,0 3,1 Біяграфія Максіма Танка. Паэтычная старонка Максіма Танка. Праверана 31 сакавіка 2015.
  4. Так выглядае праект помніка Максіму Танку ў Мядзеле // «Рэгіянальная газета»

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Калеснік У. Паэзія змагання: Максім Танк і заходнебеларуская літаратура. Мн., 1959;
  • Рагойша В. Паэтыка Максіма Танка. Мн., 1968;
  • Калеснік У. Максім Танк: Нарыс жыцця і творчасці. Мн., 1981;
  • Арочка М. Максім Танк: Жыццё ў паэзіі. Мн., 1984;
  • Верабей А. Максім Танк і польская літаратура. Мн., 1984;
  • Танк Максім // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. ISBN 5-340-00709-X
  • Танк Максім // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992—1995.
  • Ліс А. На разломе эпохі // Полымя. 2000, № 9;
  • Мікуліч М. Паэзія рэчаіснасці: У свеце Максіма Танка. Мн., 2001;
  • ЭГБ, т. 6-1;
  • Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. — Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9
  • Бугаёў Д. Паэзія Максіма Танка. — 2-е выд., выпр. і дап. — Мн., 2003.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons