Мікалай Фёдаравіч Гікала

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Мікалай Фёдаравіч Гікала
Mykola Hykalo.jpg
Мікалай Гікала, 1935 г.
Першы сакратар ЦК Кампартыі Беларусі
29 студзеня 1932 — 18 сакавіка 1937
Папярэднік: Канстанцін Веньямінавіч Гей
Пераемнік: Васіль Фаміч Шаранговіч
Першы сакратар ЦК Кампартыі Азербайджана
5 жніўня 1929 — 1930
Папярэднік: Лявон Ісаевіч Мірзаян[ru]
Пераемнік: Уладзімір Іванавіч Палонскі[ru]
Першы сакратар ЦК Кампартыі Узбекістана
1929 — 1929
Папярэднік: Купрыян Восіпавіч Кіркіж[ru]
Пераемнік: Ісак Абрамавіч Зяленскі[ru]
 
Партыя:
Дзейнасць: палітык
Нараджэнне: 8 (20) сакавіка 1897
Смерць: 25 красавіка 1938(1938-04-25) (41 год)
Пахаванне:
 
Узнагароды:
ордэн Леніна ордэн Чырвонага Сцяга Cross of St. George

Мікала́й Фё́даравіч Гіка́ла (8 (20) сакавіка 1897, Адэса25 красавіка 1938, Масква[1]) — савецкі палітычны і вайсковы дзеяч. Першы сакратар ЦК Кампартыі Узбекістана ў 1929 годзе, Азербайджана ў 1929—1930 гадах, Беларусі ў 1932—1937 гадах[2].

Адзін з арганізатараў Чырвонага тэрору на Каўказе і палітычных рэпрэсій 1930-х гадоў у БССР[3]. Уваходзіў у склад «троек» НКУС.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

У 1915 годзе Мікалай Гікала скончыў Тыфліскую вайскова-фельчарскую школу, пасля якой быў прызваны на вайсковую службу ў Расійскую армію. Удзельнік Першай сусветнай вайны, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам[ru].

У 1917 годзе ўступіў у РСДРП. Прымаў удзел ва ўстанаўленні савецкай улады на Паўночным Каўказе. З сакавіка 1918 года прызначаны старшынёй Савета ў Грозным[2], а з траўня стаў галоўнакамандуючым узброенымі сіламі Грознага. Са жніўня да лістапада ўзначальваў абарону Грознага ад паўстанцаў[1]. У 1919 годзе стаў сябрам Каўказскага краявога камітэта РКП(б), ваенным камісарам Церскай вобласці і Дагестана[2]. Прымаў удзел у карных акцыях супраць мясцовага насельніцтва на Паўночным Каўказе[1].

У пачатку 1920-х гадах быў пераведзены ў Сярэднюю Азію: у 1921—1923 гадах быў сакратаром Горскага абкама РКП(б); у 1923—1925 гг. — член Паўднёва-Усходняга бюро ЦК і адначасова загадчык агітацыі і прапаганды Паўночна-Каўказскага крайкама. У 1925 годзе вярнуўся на Каўказ і быў прызначаны сакратаром Паўночна-Каўказскага крайкама УКП(б)[4].

У 1929 годзе пераехаў у Маскву, дзе быў слухачом курсаў марксізму-ленінізму пры Камуністычнай Акадэміі. Пасля гэтага Гікала прызначаўся сакратаром ЦК КП(б) Узбекістана і Азербайджана[2] і адначасова быў намеснікам кіраўніка арганізацыйна-размеркавальным аддзелам ЦК УКП(б), але хутка вярнуўся ў Маскву. У 1930—1934 гадах быў сябрам Цэнтральнай Рэвізійнай камісіі ВКП(б). З 1931 года сакратар Маскоўскага абкама і гаркама УКП(б)[4].

У студзені 1932 года Мікалай Гікала быў накіраваны ў Беларусь на пасаду 1-а сакратара ЦК КП(б)Б і Менскага гаркама партыі[2]. Адначасова быў сябрам Бюро ЦК КП(б)Б, Прэзідыума ЦВК БССР, Рэўваенсавета Беларускай ваеннай акругі. Стаў кандыдатам у сябры ЦК УКП(б) з 1934 года. Сябра Цэнтральнай выбарчай камісіі СССР.

Працуючы ў Беларусі, шмат увагі надаваў развіццю гаспадаркі, у 1932 годзе абвясціў БССР рэспублікай усеагульнай пісьменнасці. Паводле сведчанняў, многія пытанні вырашаў адміністрацыйна-каманднымі метадамі. Спрыяў прымусовай калектывізацыі, удзельнічаў у разгортванні масавых рэпрэсій у БССР. Уваходзіў у склад так званых «троек», якія выносілі, ў асноўным, расстэльныя прыгаворы[1]. Жонка Мікалая Гікалы Чыжова Наталля (дырэктар Інстытута журналістыкі), была старшынёй камісіі па чыстцы ва ўстановах культуры, адукацыі і навукі[5].

У лютым 1937 годзе Мікалай Гікала быў пераведзены ва Украіну на пасаду 1-га сакратара Харкаўскага гаркама КП(б)У[2]. Стаў сябрам палітбюро ЦК КП(б)У.

Арышт і смерць[правіць | правіць зыходнік]

Арыштаваны 11 кастрычніка 1937 года ў Маскве па адрасе: Стараканюшанны завулак, д. 19/17, кв. 4. Быў асуджаны пазасудовым органам НКУС 25 красавіка 1938 года як «англійскі шпіён» да найвышэйшай меры пакарання. Расстраляны[5].

Пасля смерці Іосіфа Сталіна Гікала быў рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 10 жніўня 1955 года. Асабовая справа Г. № 3626 захоўваецца ў архіве УКДБ Магілёўскай вобласці.

Узнагароды і памяць[правіць | правіць зыходнік]

Узнагароджаны ордэнам Леніна і ордэнам Чырвонага Сцяга.

Сям’я[правіць | правіць зыходнік]

Жонка — Чыжова Наталля Яўгеньеўна (1897—1968), у БССР была дырэктаркай Камуністычнага інстытута журналістыкі і старшынёй камісіі па чыстцы ва ўстановах культуры, адукацыі і навукі. Арыштаваная 16 траўня 1938 года, на той час старшая навуковая супрацоўніца Украінскага музея рэвалюцыі. Асуджаная як член сям’і здрадніка Радзімы да 8 гадоў лагераў, адбывала пакаранне ў Акмалінскім лагеры жонак здраднікаў Радзімы, вызваленая ў 1945 годзе, рэабілітаваная ў 1955 годзе[6][7].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Хронас. Сусветная гісторыя
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Гикало Николай Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 146. — 737 с.
  3. Касцюк М. Гікала Мікалай Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0. С. 529
  4. 4,0 4,1 Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991 г.г. (руск.) 
  5. 5,0 5,1 5,2 Л. Маракоў. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794-1991.
  6. № 22 ЗАПИСКА Р.А. РУДЕНКО И В. В.ЛУКЬЯНОВА В ЦК КПСС О РЕАБИЛИТАЦИИ Н.Ф. ГИКАЛО (руск.) . history.wikireading.ru. Архівавана з першакрыніцы 18 верасня 2019. Праверана 18 верасня 2019.
  7. Чижова Наталья Евгеньевна (руск.) . ru.openlist.wiki. Праверана 18 верасня 2019.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Кандыбовіч С. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. — Мн.: БГА, 2000. — 160 с. — ISBN 985-6374-15-4.
  • Касцюк М. Гікала Мікалай Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0. С. 529
  • Касцюк М. Бальшавіцкая сістэма ўлады на Беларусі. — Мн., 2000.
  • Платонаў Р. Беларусь у міжваенны перыяд. Старонкі палітычнай гісторыі ў святле архіўных крыніц. — Мн., 2001.
  • Протько Т. Становление советской тоталитарной системы в Беларуси (1917—1941 гг.).. — Мн.: ЭГБ, 2002. — Т. 2.


Папярэднік:
Канстанцін Гей
Першы сакратар ЦК КП(б)Б
18 студзеня 193218 сакавіка 1937
Пераемнік:
Васіль Шаранговіч