Горад Бабруйск
| Горад
Бабруйск
|
||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||
Бабру́йск — горад абласнога падпарадкавання ў Магілёўскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Бабруйскага раёна. Порт на р. Бярэзіна. За 110 км ад Магілёва. Вузел чыгунак на Асіповічы, Жлобін, Акцябрскі і аўтадарог на Мінск, Гомель, Магілёў, Калінкавічы, Слуцк, Рагачоў. Насельніцтва 219,1 тыс. чал. (2006).
|
Гісторыя [правіць]
Ёсць меркаванне, што магчыма ў часы Русь на месцы сучаснага Бабруйска знаходзілася вёска, жыхары якой займаліся рыбалоўствам і бабровым промыслам. У першыню згадваецца пад 1387 годам (летапісны Бобровск, Бобруеск, Бобрусек). Цэнтр воласці ў ВКЛ, меў магдэбургскае права. У 14—18 ст. існаваў Бабруйскі замак. З 1565 у Рэчыцкім павеце. Спалены карнымі войскамі ВКЛ у 1649, потым казакамі ў час вайны 1654—1667 гадоў. З 1793 у складзе Расійскай імперыі, з 1795 цэнтр Бабруйскага павета, 22.1.1795 атрымаў герб. Сімволіка герба цесна звязана з тым, што на Чорным і Балтыйскім морах тымчасова пачалося будаўніцтва флоту, павялічылася патрэба ў мачтавым лесе, які сплаўлялі па Бярэзіне і Бярэзінскай воднай сістэме. У 1807—1836 пабудаваная Бабруйская крэпасць, 10.8.1810 году Аляксандр I зацвердзіў план будаўніцтва крэпасці. У 1812 гарнізон крэпасці вытрымаў 4-месячную аблогу напалеонаўскіх войскаў. У 1897 — 28,7 тыс. жыхароў (71 % яўрэі), дзейнічала 40 сінагог. З 1924 цэнтр Бабруйскай акругі, з 1927 — Бабруйскага р-на. З 1938 горад абласнога падпарадкавання.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупаваны 28.6.1941, акупанты стварылі ў Горадзе 4 лагеры смерці дзе знішчылі каля 100 тыс. чал. Пасля пачатку 24.6.1944 наступальнай аперацыі «Багратыён» войскамі 1-га Беларускага фронту пад камандаваннем К. К. Ракасоўскага 27.6.1944 быў утварыўся г.зв. «Бабруйскі кацёл», у акружэнні апынуліся дывізіі 9-й палявой арміі Вермахта колькасцю каля 40 тыс. чал. «Бабруйскі кацёл» быў ліквідаваны 28.6.1944, на наступны дзень (29.6.1944) быў цалкам вызвалены. 22.9.1944 года была створана Бабруйская вобласць (скасавана ў 1954). Стварэнне вобласці спрыяла сацыяльна-эканамічнаму развіццю горада. Пачалося актыўнае будаўніцтва новых прадпрыемстваў: Завод гумава-тэхнічных вырабаў (1952), Мясакамбінат (1956), Завод трактарных дэталяў і агрэгатаў (1959), Футравая фабрыка (1960), Малочны завод (1967). У 1960 пачынаецца будаўніцтва Шыннага камбіната, 1.1.1972 выпушчана першая пакрышка.
Дэмаграфія [правіць]
У 1980-я многія жыхары горада эмігрыравалі ў ЗША, Канаду, Аўстралію і Ізраіль. Аднак і сёння яўрэйская абшчына Бабруйска з'яўляецца адной з буйнейшых у краіне. 23.10.1988 пачалося аднаўлення яўрэйскай абшчыны горада, быў урачыста адкрыты Клуб яўрэйскай культуры. Створана яўрэйскае дабрачыннае таварыства «Рахамім» (з іўрыта: «Міласэрнасць») і дзейнічае дабрачынны цэнтр сацыяльнай і гуманітарнай дапамогі «Хесэд». Выходзіць гарадская газета абшчыны — «Гешэр» («Мост»). Для веруючых іўдзеяў адкрыты дзве сінагогі.
Эканоміка [правіць]
Прадпрыемствы хімічнай, машынабудаўнічай, металаапрацоўчай, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай, вытворчасці будматэрыялаў прамысловасці.
ААТ «Белшына». ААТ «Бабруйскі гідролізны завод». РУПП «Бабруйскаграмаш» з'яўляецца аднім з буйнейшых прадпрыемстваў сельскагаспадарчага машынабудавання Беларусі. ААТ «ТаіМ» («Тармазныя апараты і механізмы») — буйнейшы ў СНД вытворца пнеўматармазных механізмаў для грузавай аўтатэхнікі. ААТ «Спецаўтатэхніка». ААТ «Бабруйсксельмаш». ААТ «Бабруйская мэблевая фабрыка».
У 2004 створана сумеснае амерыканска-беларускае прадпрыемства ЗАТ "Піваварная кампанія «Сябар», самы малады і адзін з самых паспяховых вытворцаў піва ў Беларусі.
Цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Гасцініцы «Бабруйск», «Юбілейная», «Фенікс», «Турыст» (уведзена ў 2006, 198 месцаў). Бальнеагразевы курорт «Бабруйск» (санаторый імя У. І. Леніна, санаторый-прафілакторый «Фандок» і санаторна-аздараўленчы комплекс «Шыннік»), дзіцячы санаторый «Вясёлка». Бабруйск — вядомы цэнтр ганчарнага промыслу, г.зв. бабруйскай керамікі.
Культура [правіць]
Бабруйскі краязнаўчы музей, выставачная зала. Тэатр драмы i камедыi iмя В. Дунiна-Марцiнкевіча
У 2006 прайшоў рэспубліканскі фестываль-кірмаш «Дажынкі».
Прэса [правіць]
Мясцовая прэса прадстаўлена праз выданні:
- Газета «Вечерний Бобруйск». На рускай мове. Гл. [1]
- Штотыднёвік «Бобруйский курьер». На рускай мове. Гл. [2]
Адукацыя [правіць]
1.10.1997 створаны Бабруйскі філіял Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта.
Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж, Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны тэхнікум і інш.
Спорт [правіць]
У 2006 пачалося будаўніцтва Лядовага палаца. Зноў створаны хакейны клуб «Шыннік», каманда якога з'яўлялася шматразовым чэмпіёнам БССР па хакеі.
Славутасці [правіць]
- Бабруйская крэпасць
- Капліца ўсіх смуткуючых радасць, Бабруйск
- Георгіеўская (Белая) царква (1907; адноўленая 1990—1995)
- драўляны асабняк з мезанінам (1912)
Вядомыя асобы [правіць]
Ураджэнцы [правіць]
- Ізраіль Агол — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР
- Мікалай Азбукін — беларускі географ, краязнаўца
- Алеся — беларуская эстрадная спявачка
- Уладзімір Алоўнікаў — беларускі кампазітар
- Алена Амелюсік — беларуская спартсменка (веласіпедны спорт)
- Андрэй Арлоўскі — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы)
- Самуіл Асновіч — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі
- Ісідар Балоцін — беларускі артыст оперы (тэнар), народны артыст Беларусі
- Міхаіл Бархін — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар
- Эдуард Белагураў — беларускі жывапісец
- Аляксандр Блох — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер
- Андрэй Вайцяховіч — беларускі археолаг
- Сямён Вальфсон — беларускі філосаф, літаратуразнавец
- Анатоль Галуза — беларускі спартсмен (гандбол)
- Залман Гарэлік — беларускі геолаг
- Леў Гарэлік — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі
- Іна Герасімава — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук
- Міхась Герчык — беларускі пісьменнік
- Яўген Голант — расійскі педагог
- Уладзімір Дамарад — беларускі графік
- Міхась Кукабака — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень
- Альгерд Малішэўскі — беларускі жывапісец, заслужаны дзеяч мастацтва БССР
- Леанід Марчанка — беларускі графік
- Эдуард Мельнікаў — беларускі тэлевізійны журналіст, кандыдат гістарычных навук
- Барыс Мікуліч — беларускі пісьменнік
- Андрэй Міхневіч — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра)
- Ірына Мядзведзева — расійская актрыса тэатра і кіно
- Георгій Георгіевіч Паплаўскі — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі
- Аляксандр Пракапенка — беларускі спартсмен (футбол)
- Віталь Рымашэўскі — беларускі палітык і грамадскі дзеяч
- Дзмітрый Рэкіш — беларускі спартсмен (футбол)
- Эфраім Севела — савецкі і ізраільскі пісьменнік, сцэнарыст, кінарэжысёр
- Сяргей Сікорскі — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза
- Іосіф Сіманоўскі — беларускі бібліятэказнаўца, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР
- Міхаіл Спірыдонаў — беларускі гісторык
- Уладзімір Табушаў — беларускі графік
- Валянціна Трыгубовіч — беларускі мастацтвазнавец
- Дзмітрый Турлін — беларускі спартсмен (футбол)
- Вера Харужая — дзеячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза
- Уладзімір Хвашчынскі — беларускі спартсмен (футбол)
- Вольга Хілько — беларуская спартсменка (вольная барацьба)
- Віктар Цемушаў — беларускі гісторык
- Міхась Цікоцкі — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі
- Міхаіл Цэйтлін — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны грасмайстр, урач
- Валянцін Чаканаў — беларускі дзяржаўны дзеяч
- Аляксандр Шпілеўскі — беларускі дзяржаўны дзеяч
- Сол Шульман - пісьменнік, кінарэжысёр, сцэнарыст
- Уладзімір Ярмак — Герой Савецкага Саюза, стралок
Жылі (вучыліся, працавалі) [правіць]
- Аркадзь Адзінец — беларускі мовазнавец
- Андрэй Арамнаў — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008)
- Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза
- Андрэй Баболя — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай
- Аляксандр Багдановіч — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008)
- Андрэй Багдановіч — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008)
- Таццяна Бандарчык — беларуская актрыса
- Віталь Баркоўскі — беларускі рэжысёр, акцёр
- Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч — беларускі рэлігійны дзеяч
- Васіль Вітка — беларускі паэт, педагог
- Іосіф Воўк-Левановіч — беларускі мовазнавец
- Яфім Гаварушка — беларускі пісьменнік, педагог
- Сяргей Грахоўскі — беларускі пісьменнік
- Сямён Домаш — беларускі палітычны дзеяч
- Васіль Дружчыц — беларускі гісторык
- Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра
- Алесь Жаўрук — беларускі паэт
- Анатоль Жук — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь
- Уладзімір Кандраценя — беларускі пісьменнік
- Ніна Каменская — беларускі гісторык
- Міхал Карыцкі — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог
- Дмітрый Кацярыніч — беларускі дзяржаўны дзеяч
- Фёдар Конюхаў — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм)
- Фёдар Куляшоў — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар
- Уладзімір Кумельскі — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі
- Уладзімір Лемяшонак — беларускі гісторык
- Сяргей Ліштван — беларускі спартсмен (баацьба грэка-рымская), срэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь
- Міхась Лынькоў — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі
- Яўгенія Мальчэўская — беларуская паэтэса
- Георгій Маляўскі — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь
- Валерый Маракоў — беларускі паэт, перакладчык
- Уладзімір Марзон — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі
- Алег Мінкін — беларускі пісьменнік, перакладчык
- Тамара Міронава — беларуская актрыса тэатра і кіно
- Аляксей Ненадавец — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар
- Аляксандр Гіларый Палубінскі — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага княства Літоўскага
- Ганна Панкрат — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі
- Пімен Панчанка — беларускі паэт, народны паэт Беларусі
- Ніна Равінская — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь
- Ян Казімір Сапега — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага княства Літоўскага
- Мадэст Сіроцін — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар
- Рыгор Суніца — беларускі паэт
- Пётр Трызна — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага
- Уладзімір Уладамірскі — беларускі акцёр
- Ларыса Федчанка — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі
- Валерый Філатаў — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі
- Яўген Цікоцкі — беларускі кампазітар
- Хвядос Шынклер — беларускі пісьменнік
- Лідзія Ярмошына — беларускі дзяржаўны дзеяч
Лёсы, звязаныя з Бабруйскам [правіць]
- Мікола Аўрамчык — беларускі паэт, перакладчык
- Антон Аўсянік — беларускі грамадска-палітычны дзеяч
- Паўлюк Багрым — беларускі паэт
- Павел Батаў — савецкі военачальнік
- Барыс Бахараў — савецкі военачальнік
- Уладзіслаў Валовіч — вайсковы дзеяч Вялікага княства Літоўскага, гетман польны
- Платон Галавач — беларускі пісьменнік
- Зарыян Даленга-Хадакоўскі — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст
- Тамаш Жаброўскі — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар
- Іван Залатарэнка — казацкі палкоўнік
- Антоні Клімантовіч — беларускі рэлігійны дзеяч
- Юрка Лявонны — беларускі паэт
- Тэадор Нарбут — беларускі гісторык, археолаг, інжынер
- Караль Падчашынскі — беларускі архітэктар
- Адам Пучкар-Хмялеўскі — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч
- Навум Трахтэнберг — беларускі архітэктар
- Васіль Тышкевіч — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага
- Фабіян Шантыр — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст
Гарады-пабрацімы [правіць]
Гл. таксама [правіць]
- Абарона Бабруйска 1649
- Бабруйскія цагельныя мануфактуры
- Бабруйскія лесапільныя заводы
- Беларускае культурна-асветнае таварыства
- Другі паказальны тэатр
- Гатэль «Еўропа»
- Свята-Георгіеўская царква
Спасылкі [правіць]
- Першы незалежны сайт и форум Бабруйска. Штодзённая фотастужка горадскіх падзей
- Бабруйскі гарадскі партал
- Партал гарадской газеты «Бобруйский курьер»
- Бабруйск на Radzima.org
Зноскі
- ↑ «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
- ↑ 2,0 2,1 Вынікі перапісу 2009 года