Аляксандр I, імператар расійскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Аляксандр I Паўлавіч
Аляксандр I Паўлавіч
Партрэт працы Джордж Доу
10-ы Імператар Усерасійскі
12 (24 сакавіка) 1801 года — 19 лістапада (1 снежня) 1825 года
Каранацыя: 15 (27 верасня) 1801 года, Масква
Папярэднік: Павел I
Пераемнік: Мікалай I
1-ы Цар Польшчы
сцяг
1-ы Вялікі князь Фінляндскі
сцяг
Пратэктар Мальтыйскага ордэна(руск.) бел.
сцяг
12 (24 сакавіка) 1801 года — 1803
Папярэднік: пасада заснавана
Павел I
Пераемнік: пасада скасавана
Джавані Тамазі(англ.) бел.
 
Дзейнасць: палітык
Веравызнанне: Праваслаўе
Нараджэнне: 12 (23) снежня 1777(1777-12-23)
Санкт-Пецярбург
Смерць: 19 лістапада (1 снежня) 1825(1825-12-01) (47 гадоў)
Таганрог
Пахаванне: Петрапаўлаўскі сабор
Род: Гольштэйн-Готарп-Романаўская
Бацька: Павел I
Маці: Марыя Фёдараўна(руск.) бел.
Жонка: Лізавета Аляксееўна (Луіза Бадэнская)(руск.) бел.
Дзеці: Марыя (17991800)
Елізавета (18061808)
 
Аўтограф: Александр Первый автограф.JPG
Манаграма: 75pxpxpx
 
Узнагароды:
Ордэн Святога Андрэя Першазванага
Ордэн Святога Георгія IV ступені
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёна
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Мяча
Кавалер ордэна Марыі Тэрэзіі
Ордэн Святога Губерта
Дом Раманавых (пасля Пятра III)
Пётр III=Кацярына II
Павел I
Аляксандр I
Канстанцін Паўлавіч
Мікалай I
Аляксандр II
Мікалай Аляксандравіч
Аляксандр III
Мікалай II
Аляксей Мікалаевіч
Георгій Аляксандравіч
Міхаіл Аляксандравіч
Уладзімір Аляксандравіч
Кірыл Уладзіміравіч
Уладзімір Кірылавіч
Барыс Уладзіміравіч
Андрэй Уладзіміравіч
Аляксей Аляксандравіч
Сяргей Аляксандравіч
Павел Аляксандравіч
Дзмітрый Паўлавіч
Канстанцін Мікалаевіч
Мікалай Канстанцінавіч
Канстанцін Канстанцінавіч
Дзмітрый Канстанцінавіч
Мікалай Мікалаевіч Старэйшы
Мікалай Мікалаевіч Малодшы
Пётр Мікалаевіч
Міхаіл Мікалаевіч
Мікалай Міхайлавіч
Аляксандр Міхайлавіч
Георгій Міхайлавіч
Міхаіл Паўлавіч

Аляксандр I Паўлавіч, (12 (23) снежня 1777, Санкт-Пецярбург — 19 лістапада (1 снежня) 1825, Таганрог) — імператар Расійскай імперыі з 11 (23) сакавіка 1801 па 19 лістапада (1 снежня) 1825), старэйшы сын імператара Паўла I і Марыі Фёдараўны(руск.) бел..

У пачатку кіравання правёў умерана ліберальныя рэформы, распрацаваныя Тайным камітэтам і М. М. Спяранскім(руск.) бел.. У знешняй палітыцы лавіраваў паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй(руск.) бел.. У 18051807 удзельнічаў у антыфранцузских кааліцыях. У 18071812 часова зблізіўся з Францыяй. Вёў паспяховыя войны з Турцыяй (18061812) і Швецыяй (18081809). Пры Аляксандры I да Расіі былі далучаны тэрыторыі Усходняй Грузіі (1801), Фінляндыі (1809), Бесарабіі (1812), Азербайджана (1813), былога герцагствы Варшаўскага (1815). Пасля Айчыннай вайны 1812 узначаліў у 18131814 антифранцузскую кааліцыю еўрапейскіх дзяржаў. Быў адным з кіраўнікоў Венскага кангрэса 1814—1815 і арганізатараў Свяшчэннага саюза.

У апошнія гады жыцця нярэдка гаварыў аб намеры зрачыся ад пасаду і «выдаліцца ад свету», так што пасля яго нечаканай смерці ад брушнога тыфа ў Таганрозе ўзнікла легенда аб «старцы Фёдары Кузьмічы». Паводле гэтай легенды, у Таганрозе памёр і быў затым пахаваны не Аляксандр, а яго двайнік, у то час як цар яшчэ доўга жыў старцам-пустэльнікам у Сібіры і памёр у 1864.

Нараджэнне і імя[правіць | правіць зыходнік]

Аднаго з сваіх унукаў Кацярына II назвала Канстанцінам ў гонар Канстанціна Вялікага, іншага — Аляксандрам ў гонар Аляксандра Неўскага. Гэтым выбарам імёнаў выяўлялася надзея, што Канстанцін вызваліць Канстанцінопаль ад туркаў, а наваяўлены Аляксандр Македонскі стане васпанам новай імперыі. На троне меркаванай да аднаўлення Грэчаскай імперыі(руск.) бел. яна хацела бачыць Канстанціна(руск.) бел.[1].

«Вы кажаце, — пісала Кацярына барону Ф. М. Грыму(руск.) бел., — што яму трэба будзе выбраць, каму пераймаць: герою (Аляксандру Македонскаму) або святому (Аляксандру Неўскаму). Вы, відаць, не ведаеце, што наш святы быў героем. Ён быў мужным ваяром, цвёрдым кіраўніком і спрытным палітыкам і пераўзыходзіў усіх астатніх удзельных князёў, сваіх сучаснікаў… Такім чынам, я згодна, што ў спадара Аляксандра ёсць толькі адзін выбар, і ад яго асабістых талентаў залежыць, на якую ён уступіць сцежку — святасці або гераізму».

«Тым самым ужо выбарам імя Кацярына прадракала ўнуку вялікую будучыню і рыхтавала яго да манаршага прызвання, чаму павінна было спрыяць, на яе думку, перш за ўсё ваенізаванае і арыентаванае на антычныя ўзоры выхаванне». Імя «Аляксандр» не было тыповым для Раманавых(руск.) бел. — да гэтага так толькі аднойчы быў ахрышчаны рана памерлы сын(руск.) бел. Пятра Вялікага. Аднак пасля Аляксандра I яно трывала ўвайшло ў Раманаўскі іменаслоў[2].

Г. Р. Дзяржавін адгукнуўся на нараджэнне Аляксандра вядомым вершам «На рождение в Севере порфирородного отрока»: «У гэты час, гэтак холадна, Як Барэй быў раз'юшаны, Дзіцятка парфірароднае У царстве Паўночным народжана…»

Дзяцінства, адукацыя і выхаванне[правіць | правіць зыходнік]

Фрэдэрык Сезар Лагарп(руск.) бел., выхавацель Аляксандра I
С. Шчукін(руск.) бел.. «Вялікі князь Аляксандр Паўлавіч»

Вырас пры інтэлектуальным двары Кацярыны Вялікай; выхавацель — швейцарац-якабінец Фрэдэрык Сезар Лагарп(руск.) бел. азнаёміў яго з прынцыпамі гуманнасці Русо, ваенны настаўнік Мікалай Салтыкоў(руск.) бел. — з традыцыямі рускай арыстакратыі, бацька перадаў яму сваё прыхільнасць да вайсковага параду(руск.) бел. і навучыў яго сумяшчаць душэўную любоў да чалавецтва з практычным клопатам пра блізкім. Кацярына II лічыла свайго сына Паўла няздольным заняць пасад і планавала ўзвесці на яго Аляксандра, абмінаючы яго бацьку.

Многімі рысамі свайго характару Аляксандр быў абавязаны бабулі, якая адабрала сына ў маці, і вызначыла яму жыць у Царскім Сяле, каля сябе, удалечыні ад бацькоў, якія бавіліся ў сваіх палацах (у Паўлаўску і Гатчыне) і рэдка з'яўляліся пры «вялікім двары». Зрэшты, дзіця, як гэта відаць з усіх водгукаў пра яго, быў хлопчыкам ласкавым і далікатным, так што важдацца з ім для царскай бабулі было велізарным задавальненнем.

Зноскі

  1. Константин Павлович (Российский гуманитарный энциклопедический словарь)
  2. Династия Романовых: генеалогия и антропонимика / Е. В. Пчелов. — 06/07/2009 // Вопросы истории. — 2009. — № 06. — С. 76-83.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]