Аляксей V Дука

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аляксей V Дука
Alexius V.JPG
Партрэт Аляксея V Дукі на мініяцюры з сярэдневяковага летапісу
Візантыйскі імператар
5 лютага 1204 — 12 красавіка 1204
Папярэднік: Аляксей IV
Пераемнік: Канстанцін XI Ласкарыс
 
Дзейнасць: суверэн
Веравызнанне: Канстанцінопальская праваслаўная царква
Нараджэнне: 1140
Смерць: снежань 1204
Пахаванне:
Род: Дукі
Жонка: Еўдакія Ангеліна Камніна[d]

Аляксей V Дука Мурзуфл (грэч.: Αλέξιος Ε' Δούκας Μούρτζουφλος; памёр у снежні 1205) — візантыйскі імператар з 5 лютага па 12 красавіка 1204 года.

Аляксей быў абвешчаны імператарам пасля падзення кіруючай дынастыі Ангелаў, але неўзабаве ён прайграў вайну крыжакам, якія заснавалі ў разгромленым Канстанцінопалі Лацінскую імперыю.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Жыццё да прыходу да ўлады[правіць | правіць зыходнік]

Аляксей паходзіў са знатнай візантыйскай сям’і Дукаў і быў сваяком кіруючай дынастыі Анёлаў праз дачку імператара Аляксея III Еўдакію Ангеліну Камніну[1]. Насіў мянушку «Мурзуфл» (грэч.: Μούρτζουφλος — «насуплены»), якая яму была дадзена за густыя бровы, якія зрасталіся на пераноссі[2]. Да часу Чацвёртага крыжовага паходу ён дасягнуў высокай прыдворнай пасады протавестыярыя, якая давала яму права неабмежаванага доступу ў імператарскія пакоі[3].

Кіраванне і смерць[правіць | правіць зыходнік]

Гюстаў Дарэ Аляксей V Мурзуфл вядзе перамовы з Энрыка Дандала

Пасля звяржэння імператара Ісака II Ангела і ўзыходжання на прастол Аляксея III, сыну Ісака Аляксею IV удалося бегчы на караблі ў Італію[1]. З Італіі ён адправіўся ў Германію да двара караля Філіпа Швабскага, жанатага з Ірынай, сястрой Аляксея IV[1]. Царэвіч папрасіў у Папы і ў Філіпа дапамогі, каб вярнуць візантыйскі прастол аслепленаму бацьку Ісаку[1]. Яму ўдалося накіраваць крыжакоў не ў Егіпет, а на Канстанцінопаль[1]. Крыжакі ў 1203 годзе захапілі горад і пасля звяржэння Аляксея III аднавілі на прастоле Ісака і зрабілі яго сына Аляксея суправіцелем[1]. Пасля гэтага крыжакі спыніліся каля Канстанцінопаля, чакаючы ад Ісака і Аляксея выплаты грошай[1].

Аднак Ангелы выплацілі толькі палову ўмоўленай сумы — 100 тысяч сярэбраных марак[4]. Была апустошана ўся імператарская казна[4]. Пасля гэтага Ісак паспрабаваў абкласці жыхароў Канстанцінопаля экстраардынарным падаткам, але гэта выклікала іх супраціўленне[4]. У выніку абвастрыліся адносіны паміж імператарамі і крыжакамі, але Аляксей IV Ангел не вырашыўся выступіць супраць іх, як таго патрабавалі жыхары сталіцы[4].

Гэта быў чалавек хітры і ў той жа час вельмі саманадзейны, які лічыў усю ўрадавую мудрасць у скрытнасці і разлічваў пры дапамозе яе да здзіўлення ўсіх раптам стаць з часам, у стагоддзях аддаленай будучыні, дабрадзеем сваёй айчыны, у сілу таго правіла, што, як ён гаварыў, валадару варта дзейнічаць не неабдумана і безразлікова, але абачліва і павольна. Такога складу думак ён трымаўся як па сваім уласным перакананні, мяркуючы, што ён сам ведае ўсё, што трэба, і што яго аднаго хопіць на ўсе справы, а таксама па саветах свайго прывіднага паплечніка, цесця свайго Філакалія[5].

25 студзеня 1204 года сінкліт, які сабраўся ў Сафійскім саборы, скінуў Аляксея IV, які абапіраўся на падтрымку крыжакоў, але няздольнага заплаціць наймітам. Пачалося супрацьстаянне паміж насельніцтвам і крыжакамі, флот якіх стаяў пад сценамі горада. Аляксей IV хацеў выратаваць уласную ўладу, упусціўшы рыцараў непасрэдна ўнутр Канстанцінопаля, і даручыў місію перагаворшчыка Мурзуфлу. Мурзуфл, пачаўшы самастойную гульню, абвясціў гвардыі пра здрадлівыя планы імператара, арганізаваў яе непадпарадкаванне Аляксею IV, а калі той звярнуўся да Мурзуфла за абаронай — зманам кінуў у падзямелле. Аляксей IV і яго бацька Ісак II Ангел былі забіты ў няволі ўжо пасля ўзыходжання Мурзуфла на трон.

28 студзеня сход жыхароў абвясціў імператарам Мікалая Канава, але знаць адмовілася прызнаваць яго; у час перамоў Мурзуфл арыштаваў Мікалая і 5 лютага прыняў імператарскі сан. Аляксей Мурзуфл, лічачы сябе ў сілах даць адпор крыжакам, увёў новыя падаткі на ўтрыманне войска і «прапанаваў» рыцарам пайсці са мірам. Атрымаўшы адмову, ён арганізаваў напады на атрады Генрыха Фландрскага, аднак наёмнае войска візантыйцаў прайграла бітву і страціла паладыум — старажытны сцяг Візантыі. Няўдалымі апынуліся і спробы візантыйцаў спаліць непрыяцельскі флот.

Разумеючы слабасць грэкаў, Энрыка Дандала і яго войска пайшлі на штурм супраць колькасна перавышаючага праціўніка. 9 красавіка 1204 года марскі дэсант заняў першую лінію крапасных умацаванняў. Увечар 12 красавіка Аляксей V бег з горада. Сталічная знаць у ноч на 13 красавіка абвясціла новым імператарам Канстанціна Ласкарыса, але ўжо нішто не магло выратаваць Канстанцінопаль і ў гэты ж дзень, сталіца Візантыі была канчатковая ўзята крыжакамі. Наёмная гвардыя склала зброю без бою. Горад быў разрабаваны, а 16 мая 1204 года на трон узышоў каталік Балдуін I Фландрскі. Мурзуфл, у пошуках саюзнікаў, звярнуўся да зрынутага ў 1203 годзе Аляксея III, але той асляпіў Мурзуфла, а ў 1205 годзе яго пакаралі смерцю крыжакі — за забойства Аляксея IV.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Васільеў, 2000
  2. Дашкаў, 1997
  3. Норвіч, 2011, с. 430
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Сказкин, 1967
  5. Мікіта Ханіят. Гісторыя, якая пачынаецца з валадарання Іаана Камніна. Кніга 2. 1.

Крыніцы і літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

Литература[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]