Аляксей V Дука

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аляксей V Дука
грэч.: Αλέξιος Ε' Δούκας Μούρτζουφλος
Alexius V.JPG
Партрэт Аляксея V Дукі на мініяцюры з сярэдневяковага летапісу
Візантыйскі імператар
5 лютага 1204 — 12 красавіка 1204
Папярэднік Аляксей IV
Пераемнік Канстанцін XI Ласкарыс

Нараджэнне 1140
Смерць снежань 1204 ці 1204
Месца пахавання
Род Дукі
Жонка Еўдакія Ангеліна Камніна[d][1]
Веравызнанне Канстанцінопальская праваслаўная царква
Дзейнасць суверэн
Commons-logo.svg Аляксей V Дука на Вікісховішчы

Аляксей V Дука Мурзуфл (грэч.: Αλέξιος Ε' Δούκας Μούρτζουφλος; памёр у снежні 1205) — візантыйскі імператар з 5 лютага па 12 красавіка 1204 года.

Аляксей быў абвешчаны імператарам пасля падзення кіруючай дынастыі Ангелаў, але неўзабаве ён прайграў вайну крыжакам, якія заснавалі ў разгромленым Канстанцінопалі Лацінскую імперыю.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Жыццё да прыходу да ўлады[правіць | правіць зыходнік]

Аляксей паходзіў са знатнай візантыйскай сям’і Дукаў і быў сваяком кіруючай дынастыі Анёлаў праз дачку імператара Аляксея III Еўдакію Ангеліну Камніну[2]. Насіў мянушку «Мурзуфл» (грэч.: Μούρτζουφλος — «насуплены»), якая яму была дадзена за густыя бровы, якія зрасталіся на пераноссі[3]. Да часу Чацвёртага крыжовага паходу ён дасягнуў высокай прыдворнай пасады протавестыярыя, якая давала яму права неабмежаванага доступу ў імператарскія пакоі[4].

Кіраванне і смерць[правіць | правіць зыходнік]

Гюстаў Дарэ Аляксей V Мурзуфл вядзе перамовы з Энрыка Дандала

Пасля звяржэння імператара Ісака II Ангела і ўзыходжання на прастол Аляксея III, сыну Ісака Аляксею IV удалося бегчы на караблі ў Італію[2]. З Італіі ён адправіўся ў Германію да двара караля Філіпа Швабскага, жанатага з Ірынай, сястрой Аляксея IV[2]. Царэвіч папрасіў у Папы і ў Філіпа дапамогі, каб вярнуць візантыйскі прастол аслепленаму бацьку Ісаку[2]. Яму ўдалося накіраваць крыжакоў не ў Егіпет, а на Канстанцінопаль[2]. Крыжакі ў 1203 годзе захапілі горад і пасля звяржэння Аляксея III аднавілі на прастоле Ісака і зрабілі яго сына Аляксея суправіцелем[2]. Пасля гэтага крыжакі спыніліся каля Канстанцінопаля, чакаючы ад Ісака і Аляксея выплаты грошай[2].

Аднак Ангелы выплацілі толькі палову ўмоўленай сумы — 100 тысяч сярэбраных марак[5]. Была апустошана ўся імператарская казна[5]. Пасля гэтага Ісак паспрабаваў абкласці жыхароў Канстанцінопаля экстраардынарным падаткам, але гэта выклікала іх супраціўленне[5]. У выніку абвастрыліся адносіны паміж імператарамі і крыжакамі, але Аляксей IV Ангел не вырашыўся выступіць супраць іх, як таго патрабавалі жыхары сталіцы[5].

Гэта быў чалавек хітры і ў той жа час вельмі саманадзейны, які лічыў усю ўрадавую мудрасць у скрытнасці і разлічваў пры дапамозе яе да здзіўлення ўсіх раптам стаць з часам, у стагоддзях аддаленай будучыні, дабрадзеем сваёй айчыны, у сілу таго правіла, што, як ён гаварыў, валадару варта дзейнічаць не неабдумана і безразлікова, але абачліва і павольна. Такога складу думак ён трымаўся як па сваім уласным перакананні, мяркуючы, што ён сам ведае ўсё, што трэба, і што яго аднаго хопіць на ўсе справы, а таксама па саветах свайго прывіднага паплечніка, цесця свайго Філакалія[6].

25 студзеня 1204 года сінкліт, які сабраўся ў Сафійскім саборы, скінуў Аляксея IV, які абапіраўся на падтрымку крыжакоў, але няздольнага заплаціць наймітам. Пачалося супрацьстаянне паміж насельніцтвам і крыжакамі, флот якіх стаяў пад сценамі горада. Аляксей IV хацеў выратаваць уласную ўладу, упусціўшы рыцараў непасрэдна ўнутр Канстанцінопаля, і даручыў місію перагаворшчыка Мурзуфлу. Мурзуфл, пачаўшы самастойную гульню, абвясціў гвардыі пра здрадлівыя планы імператара, арганізаваў яе непадпарадкаванне Аляксею IV, а калі той звярнуўся да Мурзуфла за абаронай — зманам кінуў у падзямелле. Аляксей IV і яго бацька Ісак II Ангел былі забіты ў няволі ўжо пасля ўзыходжання Мурзуфла на трон.

28 студзеня сход жыхароў абвясціў імператарам Мікалая Канава, але знаць адмовілася прызнаваць яго; у час перамоў Мурзуфл арыштаваў Мікалая і 5 лютага прыняў імператарскі сан. Аляксей Мурзуфл, лічачы сябе ў сілах даць адпор крыжакам, увёў новыя падаткі на ўтрыманне войска і «прапанаваў» рыцарам пайсці са мірам. Атрымаўшы адмову, ён арганізаваў напады на атрады Генрыха Фландрскага, аднак наёмнае войска візантыйцаў прайграла бітву і страціла паладыум — старажытны сцяг Візантыі. Няўдалымі апынуліся і спробы візантыйцаў спаліць непрыяцельскі флот.

Разумеючы слабасць грэкаў, Энрыка Дандала і яго войска пайшлі на штурм супраць колькасна перавышаючага праціўніка. 9 красавіка 1204 года марскі дэсант заняў першую лінію крапасных умацаванняў. Увечар 12 красавіка Аляксей V бег з горада. Сталічная знаць у ноч на 13 красавіка абвясціла новым імператарам Канстанціна Ласкарыса, але ўжо нішто не магло выратаваць Канстанцінопаль і ў гэты ж дзень, сталіца Візантыі была канчатковая ўзята крыжакамі. Наёмная гвардыя склала зброю без бою. Горад быў разрабаваны, а 16 мая 1204 года на трон узышоў каталік Балдуін I Фландрскі. Мурзуфл, у пошуках саюзнікаў, звярнуўся да зрынутага ў 1203 годзе Аляксея III, але той асляпіў Мурзуфла, а ў 1205 годзе яго пакаралі смерцю крыжакі — за забойства Аляксея IV.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. (unspecified title) Праверана 7 жніўня 2020.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Васільеў, 2000
  3. Дашкаў, 1997
  4. Норвіч, 2011, с. 430
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Сказкин, 1967
  6. Мікіта Ханіят. Гісторыя, якая пачынаецца з валадарання Іаана Камніна. Кніга 2. 1.

Крыніцы і літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

Литература[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]