Сведкі Іеговы ў Беларусі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Сведкі Іеговы ў Беларусі пачалі з’яўляцца ў 1923—1925 гадах на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ў гэты час належыла Польшчы. Дзейнічалі падпольна ў БССР і былі зарэгістраваны ў 1990-я гады ў РБ. Дзейнасць і погляды Сведкаў Іеговы на працягу гісторыі выклікалі розную рэакцыю прадстаўнікоў дзяржавы, іншых рэлігій, СМІ і грамадзян ад станоўчай да негатыўнай, але з 1990-х гадоў іх права на вызнанне сваіх перакананняў у Беларусі прызнаецца.

Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

1923—1939 гг.[правіць | правіць зыходнік]

  • У 1923 г на святкаванне Вячэры Ўспаміну ў Дамачава сабралася 20 чалавек[1], а ў наступным годзе — 27 чалавек[2].
  • У 1925 г. у Брэсцкім павеце да Міжнародных даследчыкаў Бібліі[3] адносілі сябе 20 чалавек, а ў 1926 г. — 45 чалавек, аб’яднаных у 2 абшчыны[4].
  • 27 студзеня 1929 г. у г. Кобрын 600 чалавек прысутнічалі на пропаведзі Вацлава Нарадовіча[5]. У гэты час мясцовыя ўлады падазравалі Даследчыкаў Бібліі ў распаўсюджанні камуністычных і атэістычных ідэй[6].
  • 7 ліпеня 1929 г. ў Дзяках прайшоў кангрэс Сведкаў Іеговы. У 1930 г. дзейнасць Сведкаў Іеговы распаўсюдзілася на Баранавіцкі, Лідскі і Стаўпецкі паветы, у апошні ў 1935 г. вярнуўся з Францыі былы эмігрант[7].
  • У 1934 г. некаторых Сведкаў Іеговы адправілі ў Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер па падазрэнню ў супрацоўніцтве з камуністамі[8].
  • У 1935 г. да Сведкаў Іеговы належылі 132 чалавекі ў Кобрынскім, Брэсцкім і Драгічынскім павеце[9].
  • У 1938 г. дзейнасць Сведкаў Іеговы ў Польшчы (у тым ліку і на беларускіх землях) была забаронена[10].

1939—1951 гг.[правіць | правіць зыходнік]

Калі ў 1939 годзе Заходняя Беларусь увайшла ў склад БССР Сведкі Іеговы пачалі сваю прапаведніцкую дзейнасць і ва Ўсходняй Беларусі. У гэты перыяд захавалася мала звестак пра іх дзейнасць па прычыне таго, што ў СССР яна была забаронена. Захаваліся звесткі аб арышце Сведкі Іеговы Венядзікта Хілюты, які быў двойчы арыштаваны і асуджаны за «антысавецкую агітацыю», пачынаючы з 24 кастрычніка 1940 года[11]. У 1945 годзе на тэрыторыі Заходняй Беларусі Валянціна Гарноўская, якая прытрымлівалася поглядаў Сведкаў Іеговы, але да 1967 года не была адной з іх, таксама была арыштавана за распаўсюджанне сваіх поглядаў і правяла доўгі час у турмах і спецпасяленнях[12]. На 1945 год падпольна дзейнічаў сход у Тэрэспалі.

Дзейнасць Сведкаў Іеговы была забаронена і падчас нямецкай акупацыі, паколькі яна была забаронена і ў самім Трэцім Рэйху.

У 1951 г. улады СССР вырашылі перасяліць сем’і Сведкаў Іеговы з заходніх абласцей Украіны, Беларусі, Малдовы і Прыбалтыкі (Аперацыя «Поўнач»). З БССР вырашылі дэпартаваць 394 чалавекі (153 сям’і)[13].

1951—1991 гг.[правіць | правіць зыходнік]

Негледзячы на дэпартацыі Сведкі Іеговы працягвалі існаванне на тэрыторыі БССР пасля 1951 г. Некаторыя з іх сталі Сведкамі Іеговы ў турмах і лагерах, дзе адбывалі тэрмін па розных прычынах, пасля чаго вярталіся ў Беларусь. Савецкія крытыкі называюць шэраг імёнаў такіх Сведкаў, але без спасылак на дакументы[14]. У 1965 г. дэпартаваным Сведкам дазволілі пакінуць Сібір, і некаторыя вярнуліся на радзіму. У лютым 1976 г. некаторым Сведкам у БССР прад’яўлялі абвінавачванне ў валоданні забароненай рэлігійнай літаратурай пра што было напісана ў савецкай і міжнароднай прэсе[15]. У 1979 г. у БССР улады налічылі каля 70 Сведкаў Іеговы, з якіх прыкладна 20 пражывалі ў Мінскай вобласці[16]. Да 1991 г Сведкаў Іеговы працягвалі пераследаваць за адмову служыць у арміі і прапаведніцкую дзейнасць.

У Рэспубліцы Беларусь (з 1991 г.)[правіць | правіць зыходнік]

Асноўныя падзеі гісторыі[правіць | правіць зыходнік]

  • У 1991 г. Вярхоўны Савет РБ прымае пастанову «Аб парадку рэабілітацыі ахвяр палітычных рэпрэсій 20-80-х гг. у Рэспубліцы Беларусь». Паводле гэтай пастановы Сведкі Іеговы, якіх пераследавалі ў БССР за рэлігійныя перакананні, атрымалі пасведчанні аб рэабілітацыі.
  • У 1994 г. афіцыйна зарэгістраваны абшчыны ў гг. Мінск, Гомель і Калінкавічы[17].
  • 14 красавіка 1997 г. зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь[17].
  • У 2001—2002 гг. пабудаваны першыя Залы Царства ў Беларусі.
  • У 2004 г. зарэгістравалі абшчыну ў Магілёве[18].
  • У 2017 г. у прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы прымалі ўдзел 5913 чалавек[19].
  • З канца сакавіка 2020 года Сведкі Іеговы Беларусі перавялі сваю дзейнасць у рэжым самаізаляцыі ў сувязі з пандэміяй каранавіруса. З гэтага часу рэлігійныя сустрэчы сталі праходзіць праз Skype, Zoom і стрымінгавыя сайты, а прапаведніцкае служэнне перайшло ў фармат тэлефонных размоў, напісання пісьмаў і абмеркаванняў па відэасувязі.

Стаўленне да Сведкаў Іеговы ў грамадстве і дзяржаве[правіць | правіць зыходнік]

Да перакананняў і дзейнасці Сведкаў Іеговы стаўленне беларускай дзяржавы і грамадства пасля 1991 года было неадназначным. З аднаго боку, адбылася афіцыйная рэгістрацыя шэрагу юрыдычных структур Сведкаў Іеговы і прыналежнасць да гэтай канфесіі пекрастала разглядацца як парушэнне закону. З другога боку, час ад часу Сведкі Іеговы сутыкаюцца з дыскрымінацыяй з боку прадстаўнікоў дзяржавы. Таксама рэакцыя СМІ на Сведкаў Іеговы ў Беларусі носіць пераважна крытычны характар.

Пытанні альтэрнатыўнай грамадзянскай службы[правіць | правіць зыходнік]

Да 2016 г. Сведкі Іеговы прызыўнога ўзросту сутыкаліся з адсутнасцю механізма рэалізацыі іх права на АГС, прадугледжанае Канстытуцыяй[20]. У 1990-х гг. за адмову праходзіць вайсковую службу вернікаў адпраўлялі на некалькі месяцаў зняволення ці спецпасялення, а ў 2000-х і 2010-х ім звычайна выпісывалі буйны штраф[21][22]. Былі выпадкі, калі суд апраўдваў вернікаў. Пасля ўвядзення альтэрнатыўнай грамадзянскай службы ў Беларусі колькасць канфліктаў з прызыўнікамі гэтага веравызнання значна скарацілася.

У 2019 г. Сведка Іеговы Дзмітрый Мазоль быў закліканы на вайсковыя зборы і атрымаў адмову ад вызвалення на ўдзел у гэтых зборах ад ваенкамата г. Пінск (26.02.2019), ваенкамата Брэсцкай вобласці (12.04.2019), Генеральнага штабу УС РБ (18.06.2019) і міністра абароны РБ (2.08.2019). 15 ліпеня 2019 Д. Мазозль падаў скаргу у суд Пінскага раёна[23].

Асвятленне дзейнасці Сведкаў Іеговы ў СМІ[правіць | правіць зыходнік]

Час ад часу вакол Сведкаў Іеговы адбываецца палеміка ў СМІ. З канца 2000-х гг. са з’яўленнем вялікай колькасці недзяржаўных ан-лайн выданняў такія публікацыі сталі насіць характар палемікі з удзелам саміх Сведкаў Іеговы ці іх прадстаўнікоў[24][25]. У некаторых сітуацыях недзяржаўныя СМІ Сведкам Іеговы давалі магчымасць выступаць з аправяржэннямі абвінавачванняў у адмысловых артыкулах[26][27]. У канцы 2000-х гадоў у незалежных СМІ пачалі з’яўляцца нейтральныя рэпартажы пра дзейнасць і погляды прадстаўнікоў гэтай канфесіі[28][29][30][31][32][33][34]. Напрыклад, пасля 2012 г. такія рэпартажы з’явіліся пра штогадовыя рэгіянальныя кангрэсы на мінскім стадыёне «Трактар»[35][36][37].

Адносіны прадстаўнікоў дзяржаўных органаў[правіць | правіць зыходнік]

На тэрыторыі Беларусі зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў РБ і шэраг мясцовых абшчын. Але стаўленне прадстаўнікоў дзяржаўных структур да Сведкаў Іеговы і іх дзейнасці бывае неадназначным. Згодна Закону «Аб свабодзе веравызнанняў i рэлiгiйных арганiзацыях [1]» рэдакцыі 31.10.2002., ускладніўся працэс рэгістрацыі рэлігійных абшчын, што дало магчымасць чыноўнікам некаторых беларускіх гарадоў адмовіць мясцовым абшчынам Сведкаў Іеговы ў рэгістрацыі. З гэтай прычыны час ад часу Сведкі Іеговы могуць сутыкацца з процідзеяннем іх дзейнасці ў такіх гарадах. Так ў 2009 г. міліцыяй было сарвана набажэнства Сведкаў Іеговы ў Гомелі[38], а ў 2014 г. у Барысаве[39][40]. Таксама ў 2016-18 гг. мелі месца выпадкі штрафавання Сведкаў Іеговы за іх прапаведніцкую дзейнасць у Рагачове, Гродне і Лагойску[41]. У 2016 г., 2018 і 2019 гг. у Магілёве мясцовай абшчыне выносілі папярэджанні з аналагічнай нагоды і ў сувязі з удзелам замежных грамадзян ў набажэнствах[23][42]. У супрацьлегласць гэтаму ў Светлагорску ў лютым 2013 г. раённы суд спыніў справу ў дачыненні да Дзмітрыя Лябедзькі, які быў абвінавачаны ў 2011 годзе ў правядзенні сходу Сведкаў Іеговы без дазволу. Але ў сакавіку 2013 г. суд таксама пастанавіў, што Лябедзька павінен выплаціць штраф у памеры 700 000 рублёў ($ 74) і адміністрацыйныя зборы ў 470000 рублёў ($ 49)[43].

2 лютага 2012 года Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей Беларусі Леанід Гуляка публічна заявіў, што ў будучым не выключае магчымасці зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын Сведкаў Іеговы за парушэнні заканадаўства; пад парушэннямі ён меў на ўвазе распаўсюджванне «літаратуры рэлігійнага зместу без адпаведнага ўзгаднення з мясцовымі органамі ўлады[44]». У адказ прадстаўнік Рэлігійнага аб’яднання Сведкаў Іеговы Павел Ядлоўскі заявіў, што гэта непаразуменне, што беларускае заканадаўства не забараняе грамадзянам распаўсюджваць асабіста сваю літаратуру ў любым месцы, што літаратура Сведкаў праходзіць дзяржаўную экспертызу ў Беларусі і што ён мае намер сустрэцца з супрацоўнікамі апарата ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцяў для высвятлення сітуацыі[45]. Юрыст Дзіна Шаўцова заявіла выданню Forb, што зняцце рэлігійных абшчын з рэгістрацыі не можа ўваходзіць у кампетэнцыю Упаўнаважанага па справах рэлігіі[46].

У 2019 г. Сведкі Іеговы г. Вілейка, Барысаў і Ліда мелі судовыя разбіральніцтвы з мясцовымі органамі кіравання ў сувязі з адмовамі ў рэгістрацыі мясцовых абшчын[47].

Затрыманне Сведкі Іеговы з Расіі[правіць | правіць зыходнік]

21 лютага 2020 года ў Беларусі затрымалі Сведку Іеговы з Расіі, Мікалая Махалічава, падчас праверкі дакументаў на дарозе[48]. 31 студзеня 2020 года ён быў аб’яўлены Расіяй у міжнародны вышук па «справе Сазонава» ва Ураі[49]. Пасля затрымання яго накіравалі ў ІЧУ г. Гарадок, а 24 лютага, згодна з інфармацыяй на афіцыйным сайце расійскіх Сведкаў Іеговы, «намеснік пракурора Гарадоцкага раёна, малодшы саветнік юстыцыі А. Заікін пастанавіў заключыць Мікалая Махалічава пад варту з адбываннем у СІЗА-2 УУС Віцебскага аблвыканкама. У сваёй пастанове беларускі пракурор, спасылаючыся на расійскі суд, сцвярджае, што Махалічаў дзейнічаў „наўмысна, па матывах рэлігійнай нецярпімасці, з экстрэмісцкіх памкненняў, якія выяўляюцца ў прапагандзе перавагі паслядоўнікаў рэлігійнага вучэння Сведак Іеговы перад іншымі асобамі…“, а таксама займаўся „вызнаннем і распаўсюджваннем ідэалогіі і веры“. Відавочна, што пракурор скапіяваў тэкст абвінавачвання з расійскай крымінальнай справы ў сваю пастанову[48]». Махалічаў аспрэчыў рашэнне аб утрыманні яго ў следчым ізалятары, аднак 27 лютага Гарадоцкі раённы суд адхіліў просьбу вызваліць яго з ізалятара і пацвердзіў рашэнне пракуратуры[50]. Праваабаронца Эніра Браніцкая з Human Constanta патлумачыла Еўрарадыё i Радыё Свабода: «У Беларусі рашэнне аб выдачы Махалічава павінна прымаць Генеральная пракуратура. Цяпер толькі прынята рашэнне аб меры затрымання ў выглядзе змяшчэння пад варту да таго часу, пакуль наша Генпракуратура не ўхваліць яго выдачу» па запыце з Расіі[51][52]. Мікалай Махалічаў падаў скаргу ў Камітэт ААН па правах чалавека, таксама былі звесткі, што ён падаў прашэнне аб палітычным прытулку ў Беларусі[52]. У інтэрв’ю «Свабодзе» намесніца ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей Алена Радчанка заявіла, што ўсе канфесіі роўныя ў Беларусі, і параіла адрасаваць праваахоўным органам пытанні, звязаныя з затрыманнем Мікалая Махалічава[53]. Да генеральнага пракурора РБ Аляксандра Канюка звярнулася праваабарончая арганізацыя Amnesty International з заклікам не выдаваць Мікалая Махалічава Расіі[54]. Беларуская праваабарончая арганізацыя Human Constanta падтрымала гэты заклік, спасылаючыся на артыкул 17 Закона Рэспублікі Беларусь ад 4 студзеня 2010 года № 105-З «Аб прававым становішчы замежных грамадзян і асоб без грамадзянства ў Рэспубліцы Беларусь», згодна з якім замежнікі не могуць быць выдвараны за межы Рэспублікі Беларусь у замежную дзяржаву, дзе іх жыццю або свабодзе пагражае небяспека з прычыны іх расы, веравызнання, грамадзянства, нацыянальнай прыналежнасці, прыналежнасці да пэўнай сацыяльнай групы або палітычных перакананняў[55]. Таксама праваабаронцы спасылаюцца на прэцэдэнт, калі Беларусь у 2019 годзе адмовілася выдаць Таджыкістану апазіцыянера Фархода Адзінаева і дазволіла апошняму з’ехаць у Літву[56]. 5 красавіка 2020 года Генеральная пракуратура РБ адмовілася выдаць Мікалая Махалічава Расіі і вызваліла яго з-пад варты, згодна з паведамленнем на старонцы Human Constanta ў Facebook[57]. Падчас свайго знаходжання ў СІЗА, Махалічаў актыўна займаўся прапаведніцкім служэннем[58].

Выданні Сведкаў Іеговы на беларускай мове[правіць | правіць зыходнік]

На беларускай мове апублікавана наступнае:

Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу? (відэаролік, 2020 год)[66]

Сведкі Іеговы ў працах беларускіх рэлігіязнаўцаў[правіць | правіць зыходнік]

У БССР усё рэлігіязнаўства было падпарадкавана канонам камуністычнай ідэалогіі. Таму кожная праца савецкіх навукоўцаў, поўнасцю альбо часткова прысвечаная Сведкам Іеговы, не выходзіла за рамкі пазіцый «навуковага атэізму». Нягледзячы на тое, што ў розных рэспубліках СССР кнігі і брашуры пра Сведкаў не былі рэдкасцю, беларускія навукоўцы выдалі толькі дзве публікацыі[75]. У гэтых публікацыях былі спробы коратка апісаць гісторыю гэтага руху і асноўныя вучэнні, у тым ліку адрозненні ад іншых кірункаў хрысціянства, напрыклад антытрынітарнага багаслоўя.

У 1990—2010-х гадах пачалі выходзіць публікацыі А. В. Дзячэнкі, які спецыяліваўся на вывучэнні новых рэлігійных рухаў. Некалькі яго навуковых артыкулаў былі поўнасцю прысвечаны Сведкам Іеговы[76][77][78]. У 2018 г. Дзячэнка падрабязна пісаў пра гісторыю і сучаснасць Сведкаў Іеговы Беларусі і адзначыў, што асноўная крытыка вучэння і практык гэтай канфесіі з боку Беларускай Праваслаўнай Царквы пазіцыянуецца як барацьба з небяспекай для грамадства, але па факце носіць характар багаслоўскай спрэчкі[79]. Таксама аўтар зазначыў, што «аб’ектыўных доказаў проціпраўнай дзейнасці іегавістаў яўна недастаткова для прыняцця судовага рашэння, тым больш, што ў Беларусі на працягу амаль 10 гадоў праводзіцца працэдура дзяржаўнай рэлігіязнаўчай экспертызы выданняў, якія ўвозяцца ў краіну рэлігійным аб’яднаннем Сведкаў Іеговы. За ўвесь час толькі два найменні рэлігійнай літаратуры не былі дазволены да ўвозу і распаўсюджання ў іегавісцкіх абшчынах. У астатнім часопісы „Вартавая вежа“, „Прачніцеся“, буклеты і брашуры на розныя тэмы, кнігі рэлігійнага зместу распаўсюджваюцца сярод насельніцтва падчас так званай „піянерскай“ работы, бо не маюць прыкмет экстрэмізму. Такім чынам, абвінавачванні іегавістаў у экстрэмізме з’яўляюцца безгрунтоўнымі і адлюстроўваюць расійскі сцэнарый процідзеяння распаўсюджанню іегавізму ў грамадстве[79]». У гэтым артыкуле, як і ў працы 2019 г., прысвечанай Сведкам Магілёўскай вобласці, Дзячэнка рабіў выснову, што невялікая колькасць паслядоўнікаў гэтага цячэння і яго нязначны ўплыў на беларускае грамадства робіць яго маргінальным[79][80].

У 2012 годзе ў адмысловай працы Томаша Бугая быў зроблены агляд гісторыі Сведкаў Іеговы ў Беларусі[81]. У гэтай працы, сярод іншага аўтар заначыў, што палітыка дзяржавы да Сведкаў Іеговы не з’яўляецца кансеквентнай (паслядоўнай): з аднаго боку, вернікі сутыкаюцца з пераследаваннем за адмову служыць у арміі і часам міліцыя зрывае іх набажэнствы, з другога, арганізацыя Сведкаў Іеговы афіцыйна зарэгістравана, а «ўлады Беларусі робяць пэўныя крокі ў павагі рэлігійных свабод, замацаваных Канстытуцыяй»[82].

Сведкі Іеговы ў беларускай літаратуры, публіцыстыцы і мастацтве[правіць | правіць зыходнік]

У сусветнай літаратуры і кінематаграфіі ёсць творы, прысвечаныя дзейнасці Сведкаў Іеговы, як крытычныя, так і апалагетычныя ці нейтральныя, аўтары якіх могуць з’яўляюцца Сведкамі Іеговы ці не мець да іх дачынення[83]. Але у беларускай літаратуры і публіцыстыцы Сведкі Іеговы пераважна з’яўляюцца ў эпізодах, звычайна без яскрава выражанага вобразу.

У вершы Дзяніса Шпіронка «Ноч на Каляды» сям’я Сведкаў Іеговы ратуе праваслаўнага падарожніка ад смерці на марозе, калі ён ішоў за крыжыкам у манастыр. І робіцца вынік: «Ці мае сэнс, якой царквой, // Якой канфесіяй ахрышчан? // Адна з нямногіх вартых ісцін — // Будзь чалавекам, будзь сабой!»[84].

У апавяданні «Ліпавы шлюб» (2005) у адным з эпізодаў узгадваецца, што паштальён прынёс сярод іншага бюлетэнь Сведкаў Іеговы, але ніякай далейшай ролі гэты бюлетэнь не адыгрывае[85]. У дзённіку Андруся Горвата «Радзіва „Прудок“» узгадваецца цётка Воля, якая «не глядзіць тэлевізар, належыць да „Сведкаў Іеговы“ і баіцца гадзюк»[86].

У нататцы 2008 года Уладзіміра Сцяпана «Бессмяротны дух» з серыі «Сапраўдны час» апісаны візіт Сведкі Іеговы да аўтара з буклетам[87].

У якасці жарта адзін з музычных альбомаў 2018 года быў названы «Сведкі Іеговы-Прэзідэнт[88]».

Зноскі

  1. C.T. Russell. Memorial Report // Watchtower, June 15, 1923, p 218, 223
  2. C.T. Russell. Memorial Report for 1924 // Watchtower, July 15, 1924, p 218
  3. Назва Сведкаў Іеговы да 1931 г.
  4. ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4 цит. по: Иеговизм., ред. М. Я. Лянц Мн.: Наука и техника, 1981, с.14-15
  5. Согласно отчету местного поветового старосты. см.: Иеговизм., ред. М. Я. Лянсу Мн.: Наука и техника, 1981, с.14
  6. ГАБО ф. 1, оп. 10, д. 1313, л. 3031 цит. по: Иеговизм., ред. М. Я. Лянсу Мн.: Наука и техника, 1981, с.15
  7. Krzysztof Biliński. Hiobowie XX wieku. Wrocław, Wydawnictwo A Propos, 2012, ISBN 978-83-63306-15-1, s. 220—240
  8. Aleksandra Boczek. Kroczyliśmy wąską drogą. Wspomnienia Jana i Ireny Otrębskich, Wydawnictwo A Propos, s. 31, 32 , ISBN 978-83-63306-14-4
  9. ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4 цит. по: Иеговизм., ред. М. Я. Лянсу Мн.: Наука и техника, 1981, с.14-15
  10. Свидетели Иеговы — Возвещатели царства Бога, с. 381
  11. «Хілюта Венядзікт Пятровіч (1893, в. Старынцы Гродзенскага пав., цяпер Падляшскае ваяв., Польшча — ?), селянін-аднаасобнік, член секты „Сведкі Іеговы“. З бел. сялянскай сям’і. Быў жанаты, меў траіх дзяцей. Арыштаваны 24 кастрычніка 1940 года ў сваёй хаце. Асуджаны 14 чэрвеня 1941 года асобай нарадай НКУС за „антысавецкую агітацыю“ да 8 гадоў ППК. Пасля вызвалення вярнуўся на радзіму. Зноў арыштаваны 16 снежня 1957 года і асуджаны (разам з некаторымі іншымі членамі секты) па тым жа артыкуле. Далейшы лёс невядомы. Па першай справе (№ П-11942 захоўваецца з фотаздымкам у архіве УКДБ Гродзенскай вобл.) рэабілітаваны 13.7.1989, па другой 24.6.1960. Кр.: 5810. С. 402.» цыт. па: ХІЛЮТА Венядзікт Пятровіч на сайце Л. Маракова Кр.: 5810. С. 402.
  12. Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г., с.191-192
  13. Записка МГБ СССР 19 февраля 1951 г. В. С. Абакумов Сталину И. В. АП РФ ф. 3, д. 180, л. 52-53 цит по: М. И. Одинцов. Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002, с. 45
  14. Напр.: Г. А. Марціросаў. Хто такіе іегавісты. Мн. 1961, с. 1, 16, 17
  15. Са спасылкай на «Нью Ёрк Таймс» ад 1 сакавіка 1976 г. часопіс «Прачніцеся» паведамляў: «У мінулым месяцы, афіцыйная прэса ў Беларусі паведаміла пра турэмнае зняволенне некалькіх Сведкаў Іеговы, прызнаных вінаватымі ў капіяванні артыкулаў з заходняй публікацыі Вартавой вежы і правядзенне сакрэтных сустрэч» Watching the World. No Compromise // Awake! May 22, 1976, p. 29
  16. Материалы уполномоченного по делам религиозных культов по Минской области за 1979 г. цит по: Иеговизм., ред. М. Я. Лянц Мн.: Наука и техника, 1981, с.17
  17. 17,0 17,1 Буклет «Свидетели Иеговы в Беларуси». Издан Свидетелями Иеговы. 2013 г., с.2
  18. Устав религиозной общины Свидетелей Иеговы в г. Могилёве. Решение о регистрации № 15-16. Свидетельство № 175 // Текущий архив управления идеологической работы Могилевского облисполкома, с. 2
  19. Отчет по странам и территориям за 2017 год // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  20. Артыкул 57 Канстытуцыі РБ
  21. 6.11.1999 Дзмітрый Смык быў аштрафаваны на 3,5 млн старых руб. (гл.: Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2011 с.22-23 і Пацыфіст? У чыгуначныя войскі! // АГС)
  22. У 2016 г. Віктар Каліна быў аштрафаваны на 21 млн старыў рублёў (гл.: «Я не буду брать в руки оружие». История фрезеровщика Виктора Калины, который судится за право не идти в армию // Onliner.by)
  23. 23,0 23,1 Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы // Human Dimension Implementation Meeting, АБСЕ, Варшава, 16-27 верасня 2019 г., с.7
  24. «Іконы тапталі нагамі, а пасля падпалілі». Як і чаму беларусы ваююць са «Сведкамі Іеговы» // Наша Ніва
  25. Екатерина ГУГАЛОВА. Любовный треугольник: Он, Она и Религия // komkur.info
  26. Так у 2014 г. Сведкі Іеговы былі абвінавачаны некаторымі журналістамі ў самагубстве падлетка з г. Рэчыца. У адказ на гэта была апублікавана адмысловая заява прадстаўнікоў Сведкаў Іеговы, а партал TUT.BY браў інтэрв’ю ў бацькоў падлетка, якія з’яўляюцца Сведкамі Іеговы. У іншай сітуацыі, калі былы муж адной са Сведак Іеговы заявіў аб тым, што іх дачка адраклася ад бацькі, маці дзяўчыны таксама далі магчымасць прадставіць сваю версію сітуацыі.
  27. У 2014 годзе ў адказ на абвінавачанні мітрапаліта Паўла ў адрас Сведкаў Іеговы ў шпіянажы кіраўнік «Цэнтра вывучэння сучаснай рэлігійнасці» Н. Кутузава напісала: «Што тычыцца выступлення Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Паўла, па-першае, абразлівыя фармулёўкі ў ім, могуць выступаць фактарам распальвання рэлігійнай варожасці ў Беларусі. Хваля негатыўных каментарыяў у дачыненні да Сведкаў Іеговы ў інтэрнэце была справакавана менавіта гэтым выступам. Толькі традыцыйная талерантнасць і законапаслухмянасць грамадзян Беларусі стала перашкодай для заклікаў да гвалтоўных дзеянняў у адносінах да Сведкаў, „у міліцыю“ Сведак нашы грамадзяне не здавалі. Па-другое, фактычна, кіраўнік БПЦ бяздоказна і публічна высунуў супраць Сведкаў Іеговы абвінавачванні ў антыдзяржаўнай і антыграмадскай дзейнасці, якія з’яўляюцца яго выдумкамі, што можа быць кваліфікавана як паклёп у адпаведнасці з часткай 2 артыкула 188 КК РБ» Гл.: Митрополит Павел против Свидетелей Иеговы: комментарий
  28. Вечныя пакуты ў пекле гэта хлусня. Рэпартаж са сходу Сьведкаў Еговы, якія вераць у сьмяротнасьць душы // Радыё «Свабода»
  29. Уладзь Грыдзін. Сьведкаў Яговы ў Беларусі паболела на 125 чалавек. Фотарэпартаж з хрышчэньня //Радыё Свабода
  30. Игорь Найденов. Доказательство веры // «Русский репортер» № 20 (485)
  31. Свидетели Иеговы в Беларуси — как им живется? // Беларускі партызан
  32. Вместо автомата швабра. Куда направляют призывников согласно Закону «Об альтернативной службе»? // Рravo.by
  33. Несколько сот последователей Свидетелей Иеговы изучали Библию в Мазурино // Народныя навіны Віцебска
  34. Г. Корженевский. Мнительность и предрассудки в Витебске: баптисты, иеговисты и кришнаиты // Витебский курьер, 21.01.2018
  35. Десять тысяч свидетелей Иеговы съехались в Минск на областной конгресс // TUT.BY
  36. В Минске проходит конгресс Свидетелей Иеговы // Mogilew.by
  37. Сьвяточныя сукенкі, дзеці і дождж. Як у Менску тысячы людзей зьбіраюцца на кангрэс Сьведак Яговы. ФОТА // Радыё «Свабода»
  38. Набажэнства коштам мільён рублёў // Радыё «Свабода»
  39. У Барысаве разагналі сход «Сведкаў Іеговы» // barysau.by
  40. Зрыў набажэнства ў Барысаве // Блог Андрэя Берастоўскага
  41. В Гродно за «незаконное пикетирование» осудили Свидетелей Иеговы, В Логойске за проповедь и распространение литературы задержали Свидетелей Иеговы, В Рогачеве Свидетелей Иеговы оштрафовали за разговоры с прохожими // Крыніца.info
  42. В Могилеве вынесли предупреждение Свидетелям Иеговы // Крыніца.info
  43. Cправаздача Дзяржаўнага дэпартамента ЗША «Аб рэлігійнай свабодзе у свеце» (2013 г.): Беларусь // forb.by
  44. Гуляка не выключае зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын сведак Іеговы // БелТА
  45. Леонид Гуляко: свидетели Иеговы в Беларуси нарушают закон, в общине считают это недоразумением // naviny.by
  46. Может ли Уполномоченный «снять с регистрации» Свидетелей Иеговы? //Forb.by
  47. Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы // Human Dimension Implementation Meeting, АБСЕ, Варшава, 16-27 верасня 2019 г., с.5-6
  48. 48,0 48,1 Впервые в истории Беларусь арестовала Свидетеля Иеговы, который за свою веру преследуется в России // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
  49. Дело Сазонова и др. в Урае // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
  50. Olga Glace. BELARUS: Jehovah’s Witness fights extradition to Russia // Forum18
  51. АЛЯКСЕЙ КАРПЕКА. У Беларусі затрымалі сведку Іеговы, яму пагражае выдача ў Расію // Еўрарадыё, 25/02/2020
  52. 52,0 52,1 Аляксандра Дынько. У Беларусі ўпершыню затрымалі сьведку Яговы з Расеі // Радыё Свабода, 25.02.2020
  53. Алесь Дашчынскі. «У Беларусі быць сьведкам Яговы не злачынства». У Расею вернікі стараюцца ня езьдзіць // Радыё Свабода, 26.02.2020
  54. BELARUS: JEHOVAH’S WITNESS AT RISK OF EXTRADITION TO RUSSIA: NIKOLAI MAKHALICHEV // Amnesty International
  55. Згодна: Е. Спасюк. «Не выдавайте Махаличева России». Правозащитники вступились за Свидетеля Иеговы // Naviny.by
  56. Згодна: Е. Спасюк. В Гродно из СИЗО освободили таджикского оппозиционера Фархода Одинаева — он уехал в Литву // Naviny.by
  57. паведамленне на старонцы Human Constanta у Facebook ад 6 красавіка 2020 г. 12:55
  58. У артыкуле пра яго вызваленне на сайце Сведкаў Іеговы сцвярджалася, што за сакавік Махалічаў правёў 198 гадзін у размовах з людзьмі на рэлігійныя тэмы і праводзіў 4 вывучэнні Бібліі. Гл.: Брат Махаличев освобожден из тюрьмы в Беларуси. Генпрокурор отказал в выдаче его российским властям // Официальный сайт Свидетелей Иеговы
  59. Навошта вывучаць Біблію? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  60. Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  61. Для чаго Бог стварыў зямлю? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  62. Навошта вывучаць Біблію? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  63. Навошта вывучаць Біблію? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  64. Успамін пра смерць Ісуса Хрыста // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  65. Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  66. Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  67. Ці ёсць у Бога імя? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  68. Хто аўтар Бібліі? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  69. Чаму Ісус памёр? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  70. У якім стане знаходзяцца памерлыя? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  71. Што такое Царства Бога? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  72. Чаму Бог дапускае пакуты? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  73. Ці ўсе малітвы слухае Бог? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  74. ВАРТАВАЯ ВЕЖА (ВЫПУСК ДЛЯ ВЫВУЧЭННЯ) // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  75. Г. А. Марціросаў. Хто такія іегавісты. Мн. 1961 і Иеговизм., ред. М. Я. Лянсу Мн.: Наука и техника, 1981
  76. Дьяченко О. В. Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП "Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — с. 50-58.
  77. Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76-81
  78. Дьяченко О. В. Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг. Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84-86
  79. 79,0 79,1 79,2 Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 80
  80. Дьяченко О. В. Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг. Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 86
  81. Бугай Т. Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.273-275 ISBN 978-9955-12-958-5
  82. Бугай Т. Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.275 ISBN 978-9955-12-958-5
  83. Напрыклад, фільмы «Лиловые треугольники», «Стук в дверь»
  84. Дзяніс Шпіронак Ноч на Каляды // Беларускія вершы
  85. Ліпавы шлюб // Зборнік «Пакахай мяне, калі ласка»
  86. Радзіва «Прудок»
  87. Сапраўдны час. Запісы 2005—2018 гг. // Litresp.com
  88. discogs.com

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Бугай Т. Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.273-275 ISBN 978-9955-12-958-5
  • Бастун Д. Ю. Палітыка ўрада Другой Рэчы Паспалітай ў адносінах да пратэстанцкіх канфесій на тэрыторыі Заходняй Беларусі ў 1921—1939 гг. /Д. Ю. Бастун // Працы гістарычнага факультэта : навук. зб. Вып. 1 / рэдкал. : У. К. Коршук (адк. рэд.) [i інш.] — Мінск : БДУ, 2006 — С. 9-13.
  • Дьяченко О. В. Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП "Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — с. 50-58.
  • Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76-81
  • Дьяченко О. В. Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг. Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84-86
  • Иеговизм., ред. М. Я. Лянсу Мн.: Наука и техника, 1981
  • Г. А. Марціросаў. Хто такіе іегавісты. Мн. 1961
  • М. И. Одинцов. Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002.
  • Писарчук Т. В. Общие черты протестантского движения на территории Полесского воеводства в 1918—1931 гг. /Т. В. Писарук// Чалавек. Этнас. Тэрыторыя. Праблемы развіцця заходняга рэгіёна Беларусі : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. Брэст, 1988. С. 143—147.
  • Справка о фактах, связанных с государственной регистрацией религиозных общин Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь. — Минск: Религиозное объединение Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь, 2011 — 15 л.