Марошка

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Марошка
Rabamurakas2 2008.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Rubus chamaemorus L.

Арэал
выява
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   24850
NCBI   57936
EOL   623525
GRIN   t:32286
IPNI   735780-1
TPL   tro-27800175

Марошка[3] ці Маліна прыземістая (Rubus chamaemorus) — від шматгадовых травяністых раслін з роду Рубус (Маліна) (Rubus) сямейства Ружавыя (Rosaceae).

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Навуковая відавая назва паходзіць ад стар.-грэч.: χαμαί («на зямлі») і лац.: morusшаўкоўніца (Morus)»). «Марошка» з'яўляецца адначасова назвай расліны і яго пладоў.

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Rubus chamæmorus.jpg
Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926

Травяністая або паўхмызняковая шматгадовая двухдомная расліна з доўгім і тонкім паўзучым карэнішчам вышынёй 8-20 см[4], з паўзучым карэнішчам.

Сцеблы кароткаапушаныя, тонкія, прамастойкія, з двума — трыма лістамі і адной верхавіннай кветкай з белымі пялёсткамі[4]. Такім чынам, утвараецца па адной ягадзе на сцябле.

Лісце маршчыністае круглява-пупышкападобнае, пяціпялёсткавае, па краі няроўна-гародчатае[4].

Кветкі аднаполыя, адзінкавыя, белыя. Тычынкавыя і песцічныя кветкі знаходзяцца на розных раслінах, мужчынскія кветкі некалькі буйней. Чашалісцікаў і пялёсткаў па пяць; тычынкі і песцікі шматлікія. Квітнее ў чэрвені — ліпені, а праз 40-45 дзён спеюць ягады.

Плод — зборная касцяніца дыяметрам 1,5 см[4], па форме нагадвае плады маліны, але адрозніваецца асаблівым пахам і смакам, салодкая; няспелыя ягады — чырвоныя, а спелыя — аранжавага колеру[4], амаль празрыстыя, нагадваюць чысты яркі бурштын. Ягады тры разы мяняюць свой ​​колер. Ураджайнасць ягад дасягае нярэдка 1000 кг з 1 га.

Не любіць дождж і вецер, асабліва — замаразкі.

Квітнее ў маі-чэрвені, збіраюць ягады у ліпені-жніўні[4], карані нарыхтоўваюць глыбокай восенню.

Распаўсюджанне[правіць | правіць зыходнік]

Марошка расце ў паўночным паўшар'і ад 78°N да прыкладна 55°N на балоце. У вельмі рэдкіх выпадках сустракаецца аж да 44°N, у асноўным у горных раёнах.

Сустракаецца на тарфяных балотах, забалочаных лясах, мохавых і хмызняковых тундрах у арктычнай і паўночнай лясной паласе паўночнага паўшар'я, у сярэдняй паласе еўрапейскай часткі Расіі, Сібіры, на Далёкім Усходзе, у Беларусі[5] па паўночным аколіцам[4]. Часам культывуецца.

Ягаднікі марошкі суседнічаюць з брусніцамі, чарніцамі, буякамі, побач часта расце багун, шмат сфагнавых мхоў. Такія месцы — ўлюбёныя пашы белых курапатак і такуючых глушцоў.

Хімічны склад[правіць | правіць зыходнік]

Ягада марошкі

У спелых ягадах ўтрымліваюцца: цукры (6 %), бялкі (0,8 %), клятчака (3,8 %), арганічныя кіслоты: яблычная, цытрынавая — (0,8 %); вітаміны: С (30-200 мг%), В (0,02 мг%), РР (0,15 %), А; мінеральныя рэчывы: шмат калію, фосфар, жалеза, кобальт, антацыяны, дубільныя і пекцінавыя рэчывы.

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Варэнне з марошкі

Марошка — крыніца карысных, гаючых рэчываў; так, вітаміна C у марошцы ў тры разы больш, чым у апельсінах[6].

Плады з добрым смакам, выкарыстоўваюцца ў разнастайных відах (свежым, у выглядзе варэння, соку, павідла, джэма, кампоту). Доўга захоўваецца ў мочаным выглядзе. У Фінляндыі і Швецыі выпускаецца марошкавы лікёр, папулярны сярод замежных турыстаў[6].

Кветкі марошкі даюць меданосным пчолам нектар і пылок[7].

Ахова[правіць | правіць зыходнік]

Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993). Ахоўваецца ў Польшчы.

Цікавыя факты[правіць | правіць зыходнік]

Манета Фінляндыі
  • Марошка — любімая ягада Александрa Пушкінa[6]. Вядома, што перад смерцю ён папрасіў мочанай марошкі.
  • З 1999 года Манетны двор Фінляндыі чаканіць манету наміналам у 2 еўра з выявай марошкі, створаным архітэктарам і дызайнерам Райма Хэйнам[8].

У геральдыцы[правіць | правіць зыходнік]

Марошка намалявана на гербах некалькіх адміністратыўных адзінак у Нарвегіі і Фінляндыі.

Зноскі

  1. Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
  3. Напісанне Марошка ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.10. Мн., 2000, С.129
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Дикорастущие плоды и ягоды/Шапиро Д. К., Михайловская В. А., Манциводо Н. И.—2-е изд., перераб. и доп.—Мн.: Ураджай, 1981.—159 с., 16 л. ил.
  5. Морошка приземистая в Беларуси: проблемы сохранения и воспроизводства (руск.) 
  6. 6,0 6,1 6,2 Авдеенко С. Нашего бору ягода… // The New Times. — 14.9.2009. — № 32.
  7. Абрикосов Х. Н. и др. Морошка // Словарь-справочник пчеловода / Сост. Федосов Н. Ф. — М.: Сельхозгиз, 1955. — С. 199.
  8. Описание монеты 2 евро, Финляндия (1 серия) на сайте «Информационный каталог евро» (руск.) (Праверана 11 лютага 2011)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Венерын чаравічак Гэты від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі і ахоўваецца законам.
II катэгорыя (EN) 


  • Марошка на сайце Супольнасці аматараў этнічнай культуры карэнных народаў Поўначы (руск.)