Аляксандр Македонскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Аляксандр Македонскі
Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας
Аляксандр Македонскі
Аляксандр Македонскі (бюст, рымская копія з работы Лісіпа)
сцяг
19-ы Македонскі цар
сцяг
336 да н.э. — 10 чэрвеня 323 да н.э.
Папярэднік: Філіп II
Пераемнік: Філіп III Арыдэй
 
Нараджэнне: 21 ліпеня 356 да н.э.({{padleft:-356|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})
Пела, Старажытная Македонія
Смерць: 10 чэрвеня 323 да н.э.({{padleft:-323|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}) (32 гады)
Вавілон, Македонская імперыя
Пахаваны: Александрыя, Егіпет
Род: Аргеады
Бацька: Філіп II Македонскі
Маці: Алімпіяда
Жонка: 1) Раксана
2) Стаціра
3) Парысат
Дзеці: 1) Геракл (ад Барсіны)
2) Аляксандр (ад Раксаны)

Аляксандр III Македонскі, Аляксандр Вялікі (21 чэрвеня 356 да н.э. — 13 сакавіка 323 да н.э.) — цар македонскі (336 да н.э.323 да н.э.), адзін з найбольш вядомых военачальнікаў і заваёўнікаў антычнасці. Сын цара Філіпа II Македонскага і Алімпіяды, дачкі эпірскага князя Неапталема.

Жыццё і дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Атрымаў добрае выхаванне і выдатную адукацыю (яго настаўнікам быў славуты грэчаскі філосаф Арыстоцель), ваеннай жа падрыхтоўкай здольнага юнака займаўся сам бацька. Свае ваенныя здольнасці і мужнасць Аляксандр упершыню праявіў у 338 да н.э. у бітве пры Херанеі (дзе разграміў войска фіванцаў), якой завяршылася заваяванне Грэцыі Македоніяй. Пасля гібелі бацькі, забітага ў 335 да н.э., заняў царскі сталец. Кіраўніцтва дзяржавай пачаў ваеннымі паходамі супраць суседніх паўночна-заходніх плямён (ілірыйцаў, трыбалаў, гетаў і інш.), якіх разбіў і прымусіў прызнаць македонскае панаванне. Вясной 334 да н.э. яго грэка-македонская армія на чале з вопытнымі і здольнымі палкаводцамі пераправілася праз Гелеспонт (Дарданелы) у Малую Азію на вайну з Персіяй і пры адноснай сваёй малалікасці ў параўнанні з персамі, але дзякуючы сваім высокім баявым якасцям, арганізаванасці, вопытнасці і тэхнічнай аснашчанасці нанесла паражэнне войску персідскага цара Дарыя III (336—330 да н.э.), самога цара прымусіла ратавацца ўцёкамі з месца бітвы. Спробы Дарыя III узяць рэванш у 338 да н.э. закончыліся беспаспяхова. Грэчаскія гарады, якія імкнуліся вызваліцца ад персідскай няволі, без супраціўлення здаваліся Аляксандру Македонскаму.

Пасля гэтай перамогі над персамі 24-гадовы палкаводзец хутка пакарыў Фінікію і захапіў парты ўсходняга ўзбярэжжа Міжземнага мора, што забяспечыла яму панаванне на моры. Зімой 332—331 да н.э. без бою заняў Егіпет, дзе мясцовыя жрацы афіцыйна абвясцілі Аляксандра Македонскага сынам бога Амона і прызналі яго сваім фараонам. У гонар такога поспеху ён у дэльце Ніла заснаваў горад Аляксандрыю. З Егіпта Аляксандр Македонскі накіраваў сваё войска ў Месапатамію, дзе ў бітве пры Гаўгамелах зноў перамог значна большыя сілы персаў. Гэта перамога прывяла да забойства Дарыя III у 330 да н.э. адным з сатрапаў апошняга, а вялікую персідскую дзяржаву Ахеменідаў — да канчатковага развалу. У выніку гэтага Аляксандр заняў сталіцы персідскіх цароў Вавілон, Сузы, Персепаліс, Эктабазу, захапіў вялізныя багацці і аб'явіў сябе законным пераемнікам Дарыя III на персідскім стальцы. На працягу 329—328 да н.э. ён з цяжкасцю пакарыў Сярэднюю Азію, пасля чаго вясной 327 да н.э. пачаў свой індыйскі паход, у час якога разбіў войска валадара Пенджаба Пора і меў намер пайсці далей у даліну р. Ганг. Але стомленае паходамі і знясіленае хваробамі войска запярэчыла, і ён вымушаны быў вярнуцца ў Вавілон, які зрабіў сталіцай сваёй дзяржавы. У час падрыхтоўкі да новага паходу раптоўна памёр: па адной версіі ад малярыі, па другой стаў ахвярай палітычнай змовы.

Створаная ім у выніку паспяховых ваенных паходаў дзяржава была самай вялікай у старажытным свеце, яе межы працягваліся ад р. Дунай да р. Інд. Аднак пазбаўленая цесных унутраных сувязей, яна хутка развалілася пасля смерці цара-заваёўніка і на яе тэрыторыі ўзнік рад эліністычных дзяржаў. Незвычайны вобраз Аляксандра Македонскага яшчэ ў старажытнасці паслужыў пісьменнікам для розных гісторыка-прыгодніцкіх твораў, якія былі шырока распаўсюджаныя ў літаратуры Грэцыі, Рыма, Блізкага Усходу, сярод іх асаблівай папулярнасцю карыстаўся раман «Александрыя», які быў вельмі папулярны і на землях колішняй Русі, яго чыталі ўсе адукаваныя людзі таго часу, у т.л. і Ф. Скарына.

Від[правіць | правіць зыходнік]

Від Аляксандра адносна добра вядомы, бо ён яшчэ пры жыцці быў шматразова ўвасоблены ў творах жывапісу і скульптуры[1]. Сучаснікі, і сам Аляксандр, лічылі, што найлепшага падабенства дасягнулі скульптуры прыдворнага скульптара Лісіпа, напрыклад «Аляксандр з кап'ём». Відавочна, сапраўдным можна лічыць партрэт Аляксандра на сінтэтычнай батальнай карціне, якая была ўзноўлена з мазаічнай копіі ў Пампеях і захоўваецца ў Неапалі.

Аляксандр быў першым вядомым прадстаўніком эліністычнага свету, які не насіў барады. Такім чынам ён стварыў моду не насіць барады, якой, з выняткам філосафаў, трымаліся публічныя асобы ў Грэцыі і Італіі да часоў Адрыяна.[2].

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

З ідэалізаваным вобразам Аляксандра Македонскага спрачаюцца ўжо біяграфічныя звесткі пра яго. Аляксандр жорстка расправіўся са старым сябрам Парменіёнам і сынам таго, Філотам, уласнаручна забіў ў час застольнай бяседы Кліта, аднаго са сваіх паплечнікаў у войнах.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Адна са статуй Аляксандра, выяўленага ў дзіцячым узросце, так захапіла рымскага імператара Нерона, што той загадаў яе пазалаціць.
  2. Хафнер Г. Выдающиеся портреты античности : 337 портретов в слове и образе / Пер. с нем. В. А. Сеферьянц. — М.: Прогресс, 1984. — 311 с.(руск.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.137—138. ISBN 5-343-00151-3.
  • Хафнер Г. Выдающиеся портреты античности : 337 портретов в слове и образе / Пер. с нем. В. А. Сеферьянц. — М.: Прогресс, 1984. — 311 с.(руск.) 
  • A Companion to Alexander Literature In The Middle Ages. Ed.: D. Zuwiyya. — Leiden: Brill, 2011. — 410 p.
  • Bosworth A. B. Alexander the Great. // Cambridge Ancient History. Vol. VI: The Fourth century B.C. — Cambridge: Cambridge University Press, 1994. — P. 791—875
  • Chugg A. The Sarcophagus of Alexander the Great? // Greece & Rome, Second Series, Vol. 49, No. 1 (Apr., 2002). — P. 8-26
  • Bosworth A. B. Conquest and Empire: The Reign of Alexander the Great. — Cambridge: Cambridge University Press, 1993. — 348 p.
  • Hamilton J. R. Alexander’s Early Life // Greece & Rome, 2nd Series. — 1965. — Vol. 12, No. 2 (October). — P. 117-124
  • Heckel W. The Conquests of Alexamder the Great. — Cambridge, 2008. — 240 p.
  • Nawotka K. Alexander the Great. — Cambridge, 2010. — 440 p.
  • O’Brien J. M. Alexander the Great: The Invisible Enemy. — London—New York: Routledge, 1992. — 336 p.
  • Stoneman R. Alexander the Great. — Routledge, 1997. — 122 p.
  • Thomas C. G. Alexander the Great in his World. — Blackwell, 2007. — 265 p.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Папярэднік:
Філіп II
Македонскі цар
336 —323 г. да н.э.
Пераемнік:
Філіп III Арыдэй

Шаблон:Бітвы Аляксандра Македонскага