Грэцыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Грэчаская Рэспубліка
грэч.: Ελληνική Δημοκρατία
Flag of Greece.svg Герб Грэцыі
Сцяг Грэцыі Герб Грэцыі

Каардынаты: 38°18′04″ пн. ш. 23°44′28″ у. д. / 38.301111° пн. ш. 23.741111° у. д. (G) (O) (Я)

EU-Greece.svg
Дэвіз: «Ἐλευθερία ἢ Θάνατος (Свабода або смерць)»
Гімн: «Гімн свабодзе (Ύμνος εις την Ελευθερία)»
Дата незалежнасці 25 сакавіка 1821 (ад Асманскай імперыі)
Афіцыйная мова грэчаская
Сталіца Афіны
Найбуйнейшыя гарады Афіны, Салонікі, Пірэй
Форма кіравання Парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Q3407316
Алексіс Цыпрас
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
96-я ў свеце
131.957 км²
0,86
Насельніцтва
• Ацэнка (2011)
• Перапіс (2011)
Шчыльнасць

11.306.183 чал.
10 787 690[1] чал.
85,3 чал./км²  (88-я)
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$294, 339 млрд.[2]
$24,543[2]
ВУП (намінал)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$292,065[2]
$24,073
ІРЧП (2011) 0,861 (вельмі высокі) (29-ы)
Этнахаронім грэкі
Валюта Еўра[3] (EUR, код 978)
Інтэрнэт-дамен .gr Таксама .eu,[4]
Код ISO GR
Тэлефонны код +30
Часавы пояс +2 (летам +3)

Грэ́цыя (грэч.: Ελλάδα), Грэ́чаская Рэспу́бліка (грэч.: Ελληνική Δημοκρατία) — краіна, якая знаходзіцца ў паўднёвай частцы Балканскага паўвострава ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Па дадзеных перапісу 2011 года насельніцтва Грэцыі складае каля 11 млн. жыхароў. Афіны — сталіца і самы буйны горад у краіне, Салонікі — другі па велічыні горад, які часта называюць другой сталіцай.

Грэцыя стратэгічна размешчана на скрыжаванні Еўропы, Азіі і Афрыкі. Краіна мае сухапутныя межы з Албаніяй на паўночным захадзе, Македоніяй і Балгарыяй на поўначы і Турцыяй на паўночным усходзе. Грэцыя складаецца з дзевяці геаграфічных рэгіёнаў: Македоніі, Цэнтральнай Грэцыі, Пелапанеса, Фесаліі, Эпіра, Эгейскіх астравоў (у тым ліку Дадэканеса і Кікладаў), Фракіі, Крыта і Іанічных астравоў. На ўсходзе краіна абмываецца Эгейскім морам, на захадзе — Іанічным морам, а на поўдні — Міжземным морам. Грэцыя мае самую доўгую берагавую лінію на беразе Міжземнага басейна і адзінаццатую па даўжыні берагавую лінію ў свеце, даўжыня якой складае 13,676 кіламетраў. Краіна ўключае ў сябе велізарную колькасць астравоў: каля 1400, з якіх 227 незаселеныя. Восемдзесят адсоткаў тэрыторыі Грэцыі займае гарыстая мясцовасць, самая высокая кропка краіны — гара Алімп, вышыня якой складае 2,917 метраў.

Сучасная Грэцыя сыходзіць сваімі каранямі ў цывілізацыю Старажытнай Грэцыі. Краіна, якая лічыцца калыскай усёй Заходняй цывілізацыі, з'яўляецца радзімай дэмакратыі, заходняй філасофіі, алімпійскіх гульняў, заходняй літаратуры і гістарыяграфіі, паліталогіі, буйных навуковых і матэматычных прынцыпаў і заходняй драмы ў тым ліку і трагедыі і камедыі. Культурныя і тэхналагічныя дасягненні Старажытнай Грэцыі аказалі вялікі ўплыў на свет, і многія аспекты грэчаскай цывілізацыі перайшлі на ўсход у эліністычны перыяд пасля заваёў Аляксандра Вялікага і на захад пасля ўключэння Грэцыі ў склад Рымскай імперыі, а пазней Візантыйскай імперыі, традыцыі якой захаваліся ў грэчаскай праваслаўнай царкве і перадаюцца ў праваслаўным свеце, у выніку чаго Грэцыя мае велізарны прэстыж, а таксама культурны і рэлігійны ўплыў. Багатая культурная спадчына Грэцыі выяўляецца ў 17-ці аб'ектах Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, якія размешчаны на тэрыторыі краіны і па колькасці якіх яна займае шостае месца ў Еўропе і трынаццатае ў свеце. Сучасная грэчаская дзяржава, якая ўключае ў сябе большую частку гістарычнай спадчыны грэчаскай цывілізацыі, была створана ў 1830 годзе пасля вайны за незалежнасць ад Асманскай імперыі.

Грэцыя — дэмакратычная і развітая краіна з высокім узроўнем даходаў, высокай якасцю жыцця і ўзроўнем жыцця. Грэцыя з'яўляецца адным з заснавальнікаў Арганізацыі Аб'яднаных Нацый і дзясятай краінай, якая далучылася да Еўрапейскіх супольнасцяў (якія папярэднічалі Еўрапейскаму Саюзу), а з 2001 года з'яўляецца часткай еўразоны. Краіна таксама з'яўляецца членам многіх іншых міжнародных арганізацый, уключаючы Савет Еўропы, НАТА, АЭСР, АБСЕ і СГА. Грэцыя, якая з'ўляецца адной з найбуйнейшых дзяржаў па транспарціроўцы грузаў, мае найбуйнейшую эканоміку на Балканскім паўвостраве, дзе яна з'ўляецца важным рэгіянальным інвестарам; яе эканоміка займае дзявятае месца па велічыні ў еўразоне і 43-е ў свеце.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Грэцыя была заселена з незапамятных часоў. Астанкі старажытных архантрапаў узростам ў 360 тыс. гадоў знойдзены ў пячоры Петралоне. Вядомыя таксама астанкі неандэртальцаў, якія жылі 40 тыс. гадоў таму на тэрыторыі Пелапанеса.

Дагрэчаская Эгейская цывілізацыя датуецца 30-12 стагоддзямі да н.э.

Першая культура на тэрыторыі Грэцыі, дзе дамінуе ўласна грэчаскае насельніцтва — гэта Мікенская культура, якая аб'яднала ў сабе дасягненні ранейшых эгейскім культур.

«Цёмныя стагоддзі» або «Гамераўская Грэцыя» — перыяд у гісторыі Старажытнай Грэцыі, які ахоплівае каля 1200—800 да н.э., пачаўся пасля заняпаду Мікенскай культуры і меркаванага дарыйскага ўварвання, і скончыўся з пачаткам росквіту грэчаскіх полісаў (перыяду архаікі).

Традыцыйна, уласна старажытнагрэчаскі перыяд пачаўся з першых Алімпійскіх гульняў у 776 да н.э. і працягваўся да смерці Аляксандра Македонскага ў 323 да н.э.

Эліністычны перыяд гісторыі Грэцыі працягваўся ад смерці Аляксандра Македонскага да далучэння Пелапанескага паўвострава і грэчаскіх астравоў да Рыма ў 146 да н.э.

Рымская Грэцыя — перыяд грэчаскай гісторыі пасля перамогі Рыма над карынфянамі ў бітве пры Карынфе ў 146 да н.э. да перайменавання горада Візантыя ў 330 у Новы Рым, пазней Канстанцінопаль, рымскім імператарам Канстанцінам I і пераносу ў яго сталіцы Рымскай імперыі.

У складзе Візантыі значэнне Грэцыі зноў павышаецца. У 14 стагоддзі гэты перыяд заканчваецца з далученнем Грэцыі да імперыі турак-асманаў. Большая частка Грэцыі з'яўлялася часткай Асманскай імперыі да абвяшчэння незалежнасці ў 1821.

Першым кіраўніком незалежнай Грэцыі быў Іаан Кападзістрыя.

Аднак, на тэрыторыі незалежнай Грэцыі тады пражывала толькі каля 1/6 часткі грэкаў Міжземнамор'я (каля 0,8 млн з 5 мільёнаў). Таму да 1970-х гадоў галоўным вектарам ўнутранай і знешняй палітыкі былі планы па аднаўленні грэчаскага адзінства, якія атрымалі ў 19 стагоддзі назву Вялікай ідэі (грэч.: Μεγάλη Ιδέα), а на сумежных грэчаскіх тэрыторыях узнік тэрмін энозіс, або імкненне да ўз'яднання з Грэцыяй.

Пасля стварэння Турэцкай Рэспублікі Грэцыя ўцягнулася ў 1919-22 у вайну супраць яе і прайграла. У 1941-44 акупіравана італьянска-нямецкімі войскамі. У 1944-49 у Грэцыі ідзе грамадзянская вайна паміж камуністамі і раялістамі, аднак манархія будзе скасавана толькі ў 1973 сіламі ваенных.

Дзяржаўны лад[правіць | правіць зыходнік]

Грэцыя — унітарная дзяржава, парламенцкая рэспубліка. Палітычны рэжым — дэмакратычны. Жанчыны Грэцыі атрымалі выбарчае права ў 1952.

Згодна з Канстытуцыяй Грэцыі 1975 года, заканадаўчыя функцыі ажыццяўляюцца Парламентам і Прэзідэнтам Рэспублікі, выканаўчыя функцыі ажыццяўляюцца Прэзідэнтам Рэспублікі і Урадам, судовыя функцыі ажыццяўляюцца судамі, рашэнні якіх выконваюцца ад імя грэчаскага народа.

Кіраўнік дзяржавы — Прэзідэнт, які выбіраецца Парламентам на 5-гадовы тэрмін. Прэзідэнт прызначае Прэм'ер-міністра, а па рэкамендацыі апошняга — іншых членаў Урада. Прэзідэнт з'яўляецца вярхоўным галоўнакамандуючым. Першапачаткова шырокія канстытуцыйныя паўнамоцтвы Прэзідэнта Грэцыі былі абмежаваныя ў 1986 папраўкамі да Канстытуцыі.

Парламент Грэцыі — аднапалатны орган — выбіраецца шляхам усеагульных прамых выбараў на 4-гадовы тэрмін. Парламент складаецца з не менш як 200 і не больш як 300 дэпутатаў.

Урад фарміруецца партыяй, якая перамагла на парламенцкіх выбарах і набрала большасць месцаў у Парламенце. лідар гэтай партыі, як правіла, прызначаецца Прэм'ер-міністрам.

Адміністрацыйнае дзяленне[правіць | правіць зыходнік]

Адміністрацыйны падзел Грэцыі ўключае ў сабе 13 адміністрацыйных акруг (абласцей, або перыферыі (грэч.: περιφέρειες)), якія затым падзяляюцца на 54 нома, або прэфектуры. Дадаткова да гэтых акруг існуе адзін аўтаномны рэгіён — Аян-Орас (грэч.: Άγιον Όρος — «Святая Гара») у раёне гары Афон.

13 адміністрацыйных акруг
  1. Атыка
  2. Цэнтральная Грэцыя
  3. Цэнтральная Македонія
  4. Крыт
  5. Усходняя Македонія і Фракія
  6. Эпір
  7. Іанічныя астравы
  8. Паўночныя Эгейскія астравы
  9. Пелапанес
  10. Паўднёвыя Эгейскія астравы
  11. Фесалія
  12. Заходняя Грэцыя
  13. Заходняя Македонія

Геаграфічныя дадзеныя[правіць | правіць зыходнік]

Агульныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Грэчаскі паўвостраў, змешчаны на паўднёвым усходзе Еўропы, займае плошчу 131.944 кв. км. Грэцыя размешчаная ў паўднёвай частцы Балканскага паўвострава і на прылеглых да яго і да ўзбярэжжа Малой Азіі астравах. Мяжуе з Албаніяй, Македоніяй, Балгарыяй і Турцыяй. Абмываецца Міжземным морам, у тым ліку: Іанічным, Эгейскім морамі, а паўднёвае ўзбярэжжа Крыта — Лівійскім морам. У склад Грэцыі ўваходзіць каля 2 тысяч астравоў, на якія прыходзіцца амаль 20 % усёй краіны.

Тэрыторыя Грэцыі можна ўмоўна падзяліць на тры часткі.

Рэльеф[правіць | правіць зыходнік]

Грэчаскі ландшафт — гэта чаргаванне скалістых, звычайна бязлесных гор, густанаселеных далін, шматлікіх астравоў, праліваў і бухт. Маляўнічыя скалы, пляжы, экзатычныя гроты падаюць велізарныя магчымасці для адпачынку на моры і горнага турызму. Шырокае распаўсюджванне вапнякоў, асабліва ў заходняй частцы краіны, прывяло да фарміравання карставых варонак, пячор, якія надаюць ландшафту своеасаблівае дзікае аблічча і што прываблівае аматараў выпрабаваць свае сілы ў спелеалогіі. Горныя масівы займаюць амаль чвэрць паверхні тэрыторыі краіны. Гэта пераважна сярэдняй вышыні горы (да 1200—1800 м). Вышэйшая кропка Грэцыі — гара Алімп (2917 м). Вышэй 2000 метраў паднімаюцца таксама Пінд, Парнас, горны ланцуг на поўначы Пелапанеса і Тайгет. Раўнін мала, засяроджаныя яны ва ўсходняй палове краіны, за выключэннем Пелапанеса, дзе раўніны пераважаюць на заходнім узбярэжжы. Пад лесам і хмызняком каля 44 % тэрыторыі. Нацыянальныя паpкі: Вікас-Аос, Мікра-Прэспа, Эта і інш.

Рэкі[правіць | правіць зыходнік]

На вузкім і гарыстым Грэчаскім паўвостраве не маглі ўтварыцца вялікія рачныя сістэмы. Пераважаюць горныя рэкі, кароткія, бурныя, з маляўнічымі парогамі і вадаспадамі, часта бягучыя да мора ў вузкіх каньёнах. Самая доўгая рака Грэцыі — Альякмон (амаль 300 км). Іншыя буйныя рэкі — Эбрас, Нестас, Стрымон, Вардар, Ахелас. Рэкі не прыдатныя для суднаходства, але гуляюць даволі вялікую ролю як крыніцы энергіі.

Азёры[правіць | правіць зыходнік]

У Грэцыі налічаецца звыш 20 азёр плошчай 10-100 км². Самыя буйныя і глыбокія з іх тэктанічнага паходжання. Да іх прыналежаць азёры Трыхоніс (95,5 км²), Волві (75,6 км²), Вегарытыс (72,5 км²). Шмат карставых азёр. Яны, як правіла, невялікія, сілкуюцца ў асноўным падземнымі водамі. Найбуйнае з іх — Яніна (22 км²).

Астравы[правіць | правіць зыходнік]

У склад Грэцыі ўваходзіць больш за 2 000 астравоў, ад буйных (Крыт, Эўбея) да дробных (Патмас, Хрысі, Кастэларыза). На іх долю прыпадае каля 20 % усёй грэчаскай тэрыторыі.

Усе астравы падзяляюцца на некалькі груп:

Карысныя выкапні[правіць | правіць зыходнік]

Грэцыя не валодае значнымі запасамі якіх-небудзь карысных выкапняў. Найбольш распаўсюджаным і здабываемым з'яўляецца лігніт, або слабавуглефікаваны буры вугаль. Ён з'яўляецца галоўным паліўным рэсурсам Грэцыі. У канцы XX стагоддзя ў Эгейскім моры былі знойдзеныя нязначныя запасы нафты і газу. Вядзецца іх распрацоўка.

Адносна багатая Грэцыя руднымі карыснымі выкапнямі. Сярод іх жалезныя, марганцавыя, нікелевыя, хромавыя, медныя і поліметалічныя руды. Значныя запасы баксітаў, або алюмініевых руд. Паводле ацэнак геолагаў у нетрах Грэцыі залягаюць каля 650 млн.т. гэтай каштоўнай руды, што робіць Грэцыю адным з найбуйнейшых яе здабытчыкаў ў Еўропе.

Флора і фауна[правіць | правіць зыходнік]

На тэрыторыі Грэцыі захавалася няшмат відаў дзікіх жывёл і папуляцыі іх невялікія. Гэта звязана са шматтысячагадовай гісторыяй гэтай краіны — больш за 8000 гадоў людзі актыўна палявалі на жывёл і вынішчалі расліны на тэрыторыі Грэцыі. Найбольш распаўсюджаныя тут невялікія жывёлы: зайцы, барсукі і розныя віды мышэй.

З прыкладна 5 000 відаў раслін Грэцыі найбольш распаўсюджаныя невялікія расліны і кусты. На паўвостраве Халкідыкі часта сустракаюцца хваёвыя лясы. Распаўсюджаныя кіпарысы і платаны. Узрост некаторых дасягае некалькіх тысяч гадоў. Вельмі распаўсюджаная аліва — адно з каштоўных дрэў Грэцыі і ўсяго Міжземнамор'я.

У цэлым бедная расліннасць Грэцыі тлумачыцца шырокім распаўсюджваннем коз у Старажытнай Грэцыі, якія абгрызалі кару дрэў, з прычыны чаго тыя гінулі, а дробныя растліны проста вытоптваліся. Існуе нават прымаўка — «Грэцыю з'елі козы».

Гарады[правіць | правіць зыходнік]

Амаль дзве траціны грэчаскага народа жывуць у гарадах. Найбуйнейшымі і найбольш уплывовымі цэнтрамі Грэцыі з'яўляюцца Афіны з насельніцтвам у 3 мільёны чалавек і Фесалонікі. Іншыя вядомыя гарады з колькасцю насельніцтва, большай за 100 тысяч жыхароў, уключаюць у сябе Патры, Іракліян, Ларысу, Волас, Родас, Яніну, Ханью і Халкіду[5].

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Грэцыя — індустрыяльна-аграрная краіна з высокаразвітым сектарам паслуг. Грэцыя з'яўляецца адным з найважнейшых еўрапейскіх і сусветных турыстычных цэнтраў. Вялікі аб'ём экспарту сельскагаспадарчай прадукцыі. Суднаходныя кампаніі валодаюць найбуйнейшым марскім гандлёвым флотам у свеце.

Прамысловасць[правіць | правіць зыходнік]

Дзяржаўны сектар прамысловасці дае каля 20 % ВУП. Найбольш развітыя лёгкая і харчовая прамысловасць. У прамысловасці занята 21 % працаздольнага насельніцтва. Вядзецца здабыча баксітаў, пірытаў, нікелевых руд, магнезітаў. Развітая металургічная прамысловасць, хоць у адпаведнасці з рашэннямі ЕС вытворчасць сталі ў Грэцыі скарочаная на 30 %. Маюцца прадпрыемствы машынабудаўнічай, нафтахімічнай і дрэваапрацоўчай галін. Прыярытэтнае развіццё атрымалі тэкстыльная, харчовая галіны і вытворчасць будматэрыялаў (лічыцца, што ў горадзе Волас размешчана самая буйная ў свеце фабрыка па вытворчасці цэменту).

Сельская гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

Таварная сельская гаспадарка недастаткова развіта з-за недахопу ўрадлівых глебаў, невялікай колькасці ападкаў, выпадаючых за год, і неэфектыўнай сістэмы землеўладання (аснову яе складаюць невялікія фермы). Каля 30 % зямель Грэцыі ворныя. Толькі ў далінах Фесаліі, Фракіі і Македоніі магчыма буйнамаштабная вытворчасць. Тут вырошчваюць пшаніцу, кукурузу, ячмень, цукровы бурак, бавоўну і тытунь. Грэцыя — лідар сярод краін ЕС па вытворчасці апошніх двух культур.

Добра развіта садоўніцтва і агародніцтва. Вырошчваюць масліны (большая частка адразу ж перапрацоўваецца ў алей), вінаград, дыні, персікі, апельсіны, памідоры. Цытрусавыя і бахчавыя культуры Грэцыя экспартуе ў краіны ЕС. Гістарычна ў Грэцыі выпускаюць віны з дабаўкамі смалы, але ў апошні час на экспарт сталі вырабляць гатункі без такіх спецыфічных дабавак, хоць грэчаскія віны пакуль па папулярнасці не могуць параўнацца з вінамі з іншых краін Еўропы. Грэчаская сельская гаспадарка — галоўны атрымальнік субсідый ЕС.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Парфенон

Грэцыя славіцца помнікамі антычнымі культуры. Са старажытных часоў важнай часткай грэчаскай культуры з'яўляецца тэатр.

Турызм[правіць | правіць зыходнік]

Папулярныя курорты Грэцыі: Касторыя, востраў Корфу, Крыт, востраў Родас

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Большасць насельніцтва Грэцыі складаюць грэкі (92 %). Адзінай афіцыйнай меншасцю з'яўляюцца мусульмане Фракіі і Дадэканескіх астравоў, улучаючы туркаў (0,8 % насельніцтва Грэцыі), памакаў (балгарамоўныя мусульмане, 0,3 %) і цыган-мусульман (0,1 %). Іншыя меншасці вылучаюцца ў асноўным на моўных падставах і афіцыйна не прызнаюцца ў Грэцыі: албанцы (1 %; у тым ліку арваніты), «славянамоўныя грэкі» або македонскія славяне (блізкія македонцам, 1,6 %), арамуны (1,1 %, уключаючы мегленітаў), праваслаўныя цыгане (яшчэ 1,8 %), сербы (0,3 %), арабы (0,3 %), армяне (0,3 %), яўрэі (0,05 %) і інш.

Рэлігія[правіць | правіць зыходнік]

Артыкул 3-ці Канстытуцыі Грэцыі абвяшчае:

«Пануючай у Грэцыі рэлігіяй з'яўляецца рэлігія Усходне-Праваслаўнай Царквы Хрыстовай»[7].

Абсалютная большасць веруючага (98 % у 2006[8]) насельніцтва краіны — члены Эладскай Праваслаўнай Царквы.

ЭПЦ фармальна аддзеленая ад дзяржавы, паводле часткі 1, раздзела У, артыкула 3 Канстытуцыі 1975 года, але карыстаецца шырокай дзяржаўнай падтрымкай, празелітызм сярод праваслаўных афіцыйна забаронены.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Культура Грэцыі развіваецца на працягу некалькіх тысячагоддзяў, пачынаючы ад Мікенскай і Мінойскай цывілізацый, працягам былі класічная Грэцыя, Эліністычны перыяд, уплыў у Рымскай, Візантыйскай і Асманскай імперыях.

Кухня[правіць | правіць зыходнік]

Грэчаскі салат — візітоўка грэчаскай кухні

Грэчаская кухня тыпова міжземнаморская. Яна мае даўнія традыцыі, і яе смакі мяняюцца ў залежнасці ад сезону і геаграфіі[9]. Старажытнагрэчаская кухня — гістарычны папярэднік заходняй кулінарнай традыцыі, якая распаўсюдзіла свой уплыў праз Старажытны Рым і Візантыю не толькі ў Еўропе, але і за яе межамі[10].

Найбольш характэрныя і найстаражытныя элементы грэчаскай кухні — аліўкавы алей, гародніна і травы і грэчаскае віно[11]; тыповыя інгрэдыенты — бараніна і свініна, масліны, сыр, баклажаны, таматы і ёгурты. У дэсертах пераважаюць арэхі і мёд, у чым адчуваецца ўплыў усходняй, турэцкай кухні. Некаторыя стравы выкарыстоўваюць традыцыйнае грэчаскае цеста філа. Сярод спецый грэкі часцей за іншыя ўжываюць арэгана, мяту, часнок, цыбулю, кроп і лаўровы ліст. Сярод традыцыйна грэчаскіх напояў — віно рэцына, моцныя напоі — метакса, уза, а таксама вынайдзенае ў сярэдзіне 20 стагоддзя ў Салоніках фрапэ.

Сучасная грэчаская кухня глыбока спадчынная. Так, з старажытных часоў у грэчаскай кухні захаваліся сачавічны суп, віно рэцына; у эпоху элінізму і рымскі час рыхтавалі луканіку, у Візантыі вынайшлі фету і батаргу. У перыяд асманскага панавання паўсталі тыпова ўсходнія стравы мусака, цацыкі, кофта, бурэкі, долма. Сапраўдным сімвалам сучаснай грэчаскай кухні стаў грэчаскі салат.

Святы[правіць | правіць зыходнік]

Дата Беларуская назва Мясцовая назва Заўвагі
1 студзеня Новы год ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ
Багаяўленне ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ
ΚΑΘΑΡΗ ΔΕΥΤΕΡΑ
Дабравешчанне ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Папулярная культура[правіць | правіць зыходнік]

У 2006 годзе Афіны прымалі ў сябе конкурс песні Еўрабачанне пасля перамогі на папярэднім конкурсе спявачкі Хелены Папарызу.

Адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

Афінская акадэміянацыянальная акадэмія Грэцыі і найвышэйшая навукова-даследчая ўстанова ў краіне

Грэкі маюць даўнюю традыцыю навучання ў пайдэі (адукацыі). Пайдэя была адной з самых галоўных сацыяльных каштоўнасцяў у грэчаскім і эліністычным свеце, а першая еўрапейская установа, падобная на ўніверсітэт, з'явілася ў 5 стагоддзі ў Канстанцінопале і эксплуатавалася ў розных формах да 1453 года, калі горад захапілі войскі Асманскай імперыі[12]. Універсітэт у Канстанцінопале быў першай свецкай установай вышэйшай адукацыі ў хрысціянскай Еўропе, паколькі там не вучылі рэлігійным навукам[13], і першым універсітэтам у свеце, улічваючы першапачатковы сэнс універсітэта як карпарацыі студэнтаў[12].

Сучасная адукацыя ў Грэцыі з'яўляецца абавязковай для ўсіх дзяцей ва ўросце ад 6 да 15 гадоў. Яна ўключае пачатковую (грэч.: Δημοτικό Σχολείο — 6 класаў) і няпоўную сярэднюю (грэч.: Γυμνάσιοгімназія, 3 класы) адукацыю. Існуюць дашкольныя ўстановы: яслі-сады (грэч.: Παιδικός σταθμός) для дзяцей ад 2,5 гадоў, якія працуюць асобна ў складзе дзіцячых садкоў (грэч.: Νηπιαγωγείο)[14].

Неабавязковую сярэднюю адукацыю, згодна з адукацыйнай рэформай 1997 года, можна атрымаць у двух тыпах адукацыйных устаноў: агульным ліцэі (з 1997 называліся грэч.: Ενιαίο Λύκειο, у 2006 годзе перайменаваны на грэч.: Γενικό Λύκειο) і ўстановах прафесійна-тэхнічнай адукацыі (грэч.: Τεχνικό Επαγγελματικό Εκπαιδευτήριοтэхнікумах). Працягласць навучання ў агульным ліцэі складае 2 ці 3 гады з атрыманнем узроўню сярэдняй адукацыі А, у тэхнікуме — 3 гады з атрыманнем узроўню адукацыі Б. Атэстат агульнага ліцэя толькі сведчыць аб завяршэнні курса сярэдняй адукацыі, атэстат тэхнікума ўзроўню Б дае права працаўладкавання па спецыяльнасці. Пры гэтым захоўваецца магчымасць узаемнага пераходу навучэнцаў з адной установы ў іншае. Адукацыйнымі установамі неабавязковай сярэдняй адукацыі таксама з'яўляюцца інстытуты прафесійнай падрыхтоўкі (грэч.: Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης), якія прадастаўляюць афіцыйную, але некласіфікаваную адукацыю, паколькі яны прымаюць як выпускнікоў гімназій, так і ліцэяў.

Згодна з дзеючай Канстытуцыі Грэцыі (арт. 16.8), заснавання недзяржаўных вышэйшых навучальных устаноў у краіне забаронена[15]. Дзяржаўную вышэйшую адукацыю можна атрымаць ва ўніверсітэтах і інстытутах тэхнічнай адукацыі (грэч.: Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα). Паступіць у іх можна па выніках экзаменаў пасля другога ці трэцяга класа ліцэя. Акрамя таго, ва ўзросце 22 поўных гадоў у выніку лёсавання можна стаць студэнтам Грэчаскага адкрытага універсітэта. Навучальны год ва ўніверсітэтах працягваецца ў Грэцыі з 1 верасня па 21 чэрвеня, у той час як уласна выкладанне пачынаецца 11 вересня і заканчваецца 15 чэрвеня. На працягу года існуюць канікулы, прымеркаваныя да Калядным святах і Вялікадня, сумарная працягласць якіх не перавышае 4 тыдняў.[16]

Сярод самых прэстыжных універсітэтаў Грэцыі: Нацыянальны універсітэт імя Кападыстрыі, Афінскі нацыянальны тэхнічны універсітэт, Фесаланікійскі універсітэт Арыстоцеля, Афінскі універсітэт эканомікі і бізнесу, Афінскі аграрны універсітэт, Афінская школа мастацтваў, Універсітэт «Пантэон», Універсітэт Пірэя, Універсітэт Цэнтральнай Грэцыі, Універсітэт Македоніі[17] (Гл. таксама пералік інстытутаў тэхнічнай адукацыі).

Навука і тэхналогіі[правіць | правіць зыходнік]

Навуковы цэнтр і музей тэхналогій універсітэта Арыстоцеля, Фесалонікі

Натуральныя і тэхнічныя навукі атрымалі развіццё ў Грэцыі пасля здабыцця незалежнасці, хоць і да таго часу былі апублікаваныя асобныя работы па медыцыне, у прыватнасці «Пра дыету» (грэч.: Διαιτητική) Канстанцінаса Міхаіла (1794)[18], «Гісторыя медычнага мастацтва» (грэч.: Ιστορίας Ιατρικής) Сергія Іаану (1818)[19]; «Даведнік па гігіене» (грэч.: Υγιεινατάριον) Спірыдона Вландыса (1820)[20].

Заснаваны ў 1837 Афінскі універсітэт хутка стаў навуковым цэнтрам краіны. У 1887 годзе яго кафедры натуральных навук аб'ядналі ў аддзел, а затым факультэт прыродазнаўчых навук. Развіццю навук таксама паспрыяла індустрыялізацыя, на шлях якой Грэцыя стала ў другой палове 19 стагоддзя. У канцы стагоддзя хімік Анстасіас Хрыстаманас, заснавальнік спецыялізаванай лабараторыі, даследаваў грэчаскія руды на шэраг карысных выкапняў. Генеральны інспектар Лаўрыёнскіх руднікоў, у будучыні першы прэзідэнт Афінскай акадэміі, Факіон Негрыс апублікаваў ёмістыя звесткі аб геалагічнай будове, а фізік і матэматык Канстанцінас Міцопулас даследаваў сейсмічнасць Грэцыі. Даследаваннямі расліннага і жывёльнага свету займаліся біёлагі Тэадор Арфанідэс, Тэадор Генрых Герман фон Хэлдрэйх, Спірыдон Міліаракіс, Іяаніс Х. Палітыс. Асновы медыцыны ў Грэцыі заклаў Георгіяс Склавунас, аўтар «Анатоміі чалавека» (1906). У пачатку 20 стагоддзя рост тэмпаў эканамічнага развіцця спрыяў уздыму тэхнічных навук, цэнтрам якіх стаў Афінскі палітэхнічны інстытут.

У 1837 годзе было заснавана Грэчаскае археалагічнае таварыства для ажыўлення археалагічнай навукі і стварэння ўмоў належнага захавання старажытнасцяў. За паўстагоддзя гэтай справе спрыялі таксама замежныя археалагічныя школы ў Афінах, якія дзейнічаюць і па гэты дзень: французская (1846), нямецкая (1874), амерыканская (1881), брытанская (1886), аўстрыйская (1898). Сярод уласна грэчаскіх археолагаў шырока вядомыя Канстанцінас Куруніоціс, Нікалаас Платон, Кір'якіс Пітакіс, Валерыяс Стаіс, Арысая Пуліанас і дзеючы кіраўнік рэстаўрацыйных работ на Афінскім акропалі Маноліс Корэс.

На сучасным этапе вядучая навуковая ўстанова ў галіне фізічных навук — цэнтр ядзерных даследаванняў «Дэмакрыт»[21], заснаваны ў 1961 годзе ў Ая-Параскеві. Ён уключае ў сябе атамны рэактар, субкрытычны рэактар ​​і электрастатычны генератар Ван дэ Граафа. Даследаванні па астраноміі, фізіцы атмасферы, сейсмалогіі і метэаралогіі ажыццяўляе Афінская нацыянальная абсерваторыя. Навуковымі даследаваннямі па прыкладной матэматыцы займаецца профільнае бюро і вылічальны цэнтр Афінскай акадэміі навук. Важнейшыя працы ў галіне электронікі, штучнага інтэлекту, электрахіміі, аэрадынамікі праводзяцца ў Універсітэце Арыстоцеля і Афінскай тэхнічным універсітэце.

Іяаніс Аргірыс — грэчаскі матэматык і інжынер, адзін з аўтараў метаду канчатковых элементаў і метаду прамой калянасці. Матэматык Канстанцін Каратэадоры працаваў у галіне сапраўднага аналізу, варыяцыйнага вылічэння і тэорыі мер ў пачатку 20 стагоддзя, яго вучэнне дапамагло Альберту Эйнштэйну у матэматычнай часткі яго тэорыі адноснасці. Біёлаг Фоціс Кафатас — піянер у галіне малекулярнага кланавання і геномікі. Дзімітрыс Нанопулос — вядомы фізік-тэарэтык, унёс значны ўклад у галіне фізікі элементарных часціц|кланавання часціц і фізічнай касмалогіі. Георгіяс Папаніколау — піянер цыталогіі і ранняй дыягностыкі рака, вынаходнік пап-тэсту. Грэчаскі дызайнер аўтамабіляў Алек Ісігоніс стварыў канструкцыю "Mini», у той час як Міхаліс Дэртузас быў адным з піянераў інтэрнэту. Шырока вядомыя ў свеце грэчаскія інфарматыкі Хрыстос Пападзімітрыу, Дыямідзіс Спінеліс, Іосіф Сіфакіс, Міхаліс Янакакіс. Нікалас Неграпонтэ заснаваў медыя-лабараторыю Масачусецкага тэхналагічнага інстытута і праграму One Laptop Per Child.

Спорт[правіць | правіць зыходнік]

Ангелас Харыстэас забівае пераможны гол у фінале чэмпіянату Еўропы па футболе

Грэцыя з'яўляецца радзімай старажытных Алімпійскіх гульняў, першыя дакладна вядомыя з якіх былі праведзены ў 776 да н.э. у Алімпіі, а таксама два разы прымала сучасныя Алімпійскія гульні — першыя Летнія Алімпійскія гульні 1896 года і Летнія Алімпійскія гульні 2004 года. Падчас параду нацый на Алімпійскіх гульнях Грэцыя заўсёды выходзіць першая ў якасці нацыі-заснавальніцы старажытнага папярэдніка сучасных Алімпійскіх гульняў. Грэцыя з'яўляецца адной з чатырох краін, якія спаборнічалі на ўсіх летніх Алімпійскіх гульнях з самога заснавання. У агульнай колькасці прадстаўнікі краіны выйгралі 110 алімпійскіх медалёў (30 залатых, 42 сярэбраных і 38 бронзавых), а ў 1896 годзе Грэцыя заняла другое месца сярод усіх зборных, выйграўшы 10 залатых медалёў. Нацыянальны алімпійскі камітэт Грэцыі быў створаны ў 1894 годзе і прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам (МАК) ў 1895 годзе, а першым прэзідэнтам МАК стаў грэчаскі прадпрымальнік Дзяметрыас Вікелас.

Самымі папулярнымі відамі спорту ў Грэцыі з'яўляюцца футбол і баскетбол. Баскетбол набыў папулярнасць у Грэцыі пасля атрымання клубам АЕК Кубка ўладальнікаў кубкаў 1968 года. Другую хвалю ўздыму выклікалі перамогі нацыянальнай зборнай на чэмпіянаце Еўропы па баскетболе 1987 і асабліва 2005 года, а ў 2006 годзе Грэцыя дайшла да фіналу чэмпіянату свету. Грэчаскія баскетбольныя клубы з'яўляюцца самымі паспяховымі ў Еўропе за апошнія 25 гадоў, выйграўшы 9 тытулаў Еўралігі з 1988 года, калі быў створаны сучасны фармат турніру з фіналам чатырох. Самыя паспяховыя клубы грэчаскага чэмпіянатуПанацінаікас (34 перамогі), Арыс (10 перамог), Алімпіякас (10 перамог), АЕК (8 перамог) і Панялініас (6 перамог).

Падобным чынам адбыўся і ўздым футбола пасля перамогі зборнай Грэцыі на чэмпіянаце Еўропы па футболе ў 2004 годзе. Гэта падзея была названа адной з самых вялікіх нечаканасцяў у сучаснай гісторыі спорту[22]. Самымі паспяховымі футбольнымі клубамі Грэчаскай суперлігі, галоўнай футбольнай лігі ў краіне, з'яўляюцца Алімпіякос (41 перамога), Панатынаікос (20 перамог) і АЕК (11 перамог).

У апошнія дзесяцігоддзі ў Грэцыі таксама набралі папулярнасць валейбол, воднае пола, па якім жаночая зборная Грэцыі выйграла чэмпіянат свету ў 2011 годзе і з'яўляецца адной з найлепшых у свеце, і лёгкая атлетыка. Нацыянальныя зборныя годна прадстаўляюць Грэцыю на міжнародных спаборніцтвах па цяжкай атлетыцы, гімнастыцы, парусным спорце, веславанні на байдарках і каноэ, скачках у ваду, плаванні, акадэмічным веславанні, барацьбе, веласпорце, боксе, стралковым спорце, тэнісе, стральбе з лука, трыятлоне[23]. Пэўную папулярнасць маюць рэгбі, крыкет, гольф і конны спорт. У 1952 годзе было заснавана Ралі Грэцыі[24], якое ў 1973 стала этапам Чэмпіянату свету па ралі і сёння лічыцца адным з самых складаных, самых старых і прэстыжных спаборніцтваў па ралі ў свеце. З 1972 года штогод адбываецца Афінскі класічны марафон, ганараваны «залатым статусам» Міжнароднай асацыяцыі лёгкаатлетычных федэрацый[25].

Сродкі масавай інфармацыі[правіць | правіць зыходнік]

«Τα Νέα» — самая масавая газета Грэцыі (133 тыс. экз.): на першай старонцы
Георгіас Папандрэу і Костас Караманліс

Пасля аднаўлення дэмакратыі у Грэцыі былі створаны перадумовы для свабоднага развіцця СМІ, а Канстытуцыя 1975 года забараніла цэнзуру ў любой форме. Пры гэтым грэчаскія СМІ вызначаюцца міжнароднымі аналітыкамі як высокапалітызаваныя, адначасова прызнаецца ўзаемаўплыў улады і прэсы. У прыватнасці сталічныя СМІ згулялі важную ролю ў развале ўрада прэм'ер-міністра Андрэаса Папандрэу 1989 года, калі журналісты даказалі спробы яго канцылярыі ўплываць на асвятленне падзей. У тым жа годзе суд Афінаў прызнаў манаполію дзяржавы на СМІ, наступным крокам стала легалізацыя грэчаскім парламентам стварэння прыватных СМІ, а таксама іх прыватызацыя[26]. Паводле Індэксу свабоды прэсы, апублікаванаму ў 2009 годзе міжнароднай арганізацыяй «Рэпарцёры без межаў», Грэцыя займае 35 пазіцыю сярод 175 краін свету[27].

Даследаванне 2009 года, апублікаванае тэлеканалам BBC, паказала, што 78% грэкаў звяртаюцца за навінамі да тэлебачання, 41% — да друкаваных СМІ, 35% — да электронных выданняў і 32% — да радыё[28]. Найвялікшым, найстаражытнейшым і самым аўтарытэтным інфармацыйным агенцтвам Грэцыі лічыцца Афінскае агенцтва навін.

Найбольшай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніяй Грэцыі была ERT, якая ажыццяўляла трансляцыю на забаўляльных каналах ET1, NET, рэгіянальным культурна-адукацыйным канале — ET3. Але 11 чэрвеня 2013 года тэлерадыёкампанія была закрыта рашэннем кабінета міністраў Грэцыі на чале з Антонісам Самарасам[29], лідарам кіруючай партыі «Новая Дэмакратыя». Гэта стала адной з мер жорсткай эканоміі[30]. Такім чынам Грэцыя стала адзінай дзяржавай ЕС без дзяржаўнага тэлебачання і радыёвяшчання[31].

Сярод прыватных тэлеканалаў з найбольшай аўдыторыяй гледачоў: Mega TV, ANT1, Alpha TV і Skai TV. Традыцыйна самымі папулярнымі ў эфіры тэлеканалаў застаюцца выпускі навін, камедыйныя серыялы і гульнявыя тэлешоў. Першай прыватнай радыёстанцыяй у Грэцыі стала Афінскае муніцыпальнае FM-радыё. У краіне дзейнічае шэраг разнастайных у FM-дыяпазоне Skai 100,3 FM, Sfera 102,2 FM і г.д., а таксама інтэрнэт-радыё, у прыватнасці ArionRadio[32]. Увогуле прававое рэгуляванне тэле- і радыёвяшчання ў краіне ўсё яшчэ не адпавядае еўрапейскім стандартам: каля 1,700 прыватных тэлеканалаў і радыёстанцый у Грэцыі ажыццяўляюць вяшчанне без атрымання належных ліцэнзій[28].

Грэчаскія друкаваныя СМІ ў цэлым менш палітызаваныя, чым у канцы 1980-х гадоў, аднак некаторыя асноўныя штодзённыя газеты маюць выразную палітычную прыналежнасць: газеты «Кацімерыні» та «Акропаль» (наклады 35,500 і 50,800 экз. адпаведна) — правацэнтрысцкія выданні; «Элефтэрас Тыпас» (наклад 135,500 экз.) — выданне, якое імкнецца да кансерватыўнага правага крыла; газета «Авгі» (наклад 55,000 экз.) пазіцыянуецца як выданне левага крыла, да поглядаў лева-цэнтрысцкага напрамку ставяцца «Аўрыяні», «Та Неа» і «Элефтэратыпія» (наклады 51,000, 133,000 і 108,000 экз. адпаведна); газета «Рызаспастыс» (наклад 40,000 экз.) — афіцыйны друкаваны орган камуністычнай партыі Грэцыі. У Афінах таксама прысутнічае шырокае кола часопісаў, сярод якіх самыя папулярныя: «Эканомікас», «Эпендытыс», «Прын», «Статус», а таксама «Та Віма». 2% грэчаскіх газет і часопісаў экспартуюцца на Кіпр, у ЗША, Германію і Вялікабрытанію. У Грэцыі ж найбольшым попытам карыстаюцца нямецка- і англамоўныя выданні[26].

Экалагічныя праблемы[правіць | правіць зыходнік]

Смог над Афінамі, выгляд з Акропаля, верасень 2008

У цэлым тэрыторыя Грэцыі характарызуецца нізкім узроўнем экалагічнай небяспекі і дапушчальным узроўнем тэхнагеннай нагрузкі. Неспрыяльны экалагічны стан склаўся толькі ў раёнах гарадскіх агламерацый Афін і Салонікаў, дзе пражывае каля 3 млн чалавек або 26% усяго насельніцтва краіны. У прыватнасці маніторынг OECD паказаў, што найбольш вострыя праблемы аховы навакольнага асяроддзя гэтых раёнаў — высокі ўзровень забруджанасці атмасфернага паветра выкідамі CO2, злучэнняў SOx і NOx, а таксама недастатковая ступень ачысткі сцёкавых вод, якія скідаюцца ў натуральныя вадацёкі і вадаёмы[33].

Забруджванне вады — вынік шматгадовага скіду са сцёкавымі водамі прамысловых забруджвальнікаў, сельскагаспадарчых таксічных хімікатаў, такіх як угнаенні і пестыцыды. Заліў Саронікас, усё паўночнае і ўсходняе ўзбярэжжы якога займаюць Афіны і Пірэй — адзін з самых забруджаных. Увогуле Грэцыя валодае 54 км³ водных рэсурсаў, але 81% з іх выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы і 3% у прамысловых мэтах[34]. Праблема забруджвання атмасфернага паветра ўзнікла як прамое следства пагарды экалагічных мерапрыемстваў падчас хуткага прамысловага росту ў 1970-х гадах у спалучэнні з незбалансаваным развіццём і нерэгуляваным разрастаннем гарадоў: так, 50% індустрыяльных прадпрыемстваў Афін пабудавана ў цэнтры горада. Апроч таго геамарфалагічныя ўмовы Атыкі перашкаджаюць хуткаму рассейванню забруджвальнікаў у паветры[35]. У прыватнасці лясныя пажары 2009 года сталі прычынай утварэння дымавой заслоны над Афінамі.

Дзяржаўныя праграмы, накіраваныя на зніжэнне выкідаў дыяксіду вугляроду і свінца у атмасфернае паветра, былі разгорнутыя ў 1978 годзе, калі з-за смога жыхары Атыкі масава пачалі звяртацца ў бальніцы са скаргамі на дыхальную і сардэчна-судзінкавую сістэмы. З чэрвеня па жнівень 1982 года ўрад закрыў 87 прадпрыемстваў, 73 прадпрыемствам загадана скараціць выкіды, аўтамабілям забаронены рух у цэнтры Афін. У студзені 1988 аўтапарк таксі ў цэнтры Афін паменшаны на 50%, а прыватным аўтамабілям забаронены рух трыма асноўнымі гарадскімі магістралямі[34]. Для скарачэння выкідаў дыяксіду серы забаронена выкарыстанне сырой нафты для цэнтральнага ацяплення і прыняты меры па зніжэнні ўтрымання серы ў дызельным паліве і сырой нафце. Вырашэння праблемы дапамагло і будаўніцтва 2 і 3 галінкі Афінскага метрапалітэна. Таму з пачатку 2000-х гадоў праблема смогу паспяхова вырашаецца, а ўзровень дыяксіду вугляроду і аксідаў серы і азоту стабілізаваная на дапушчальным узроўні[33]. Упраўленне воднымі рэсурсамі ў Грэцыі таксама дасягнула значнага прагрэсу ў апошнія гады, асабліва пасля стварэння новых прававых патрабаванняў водакарыстання і водаадвядзення. У перыяд паміж 1992 і 2002 гадамі нават атрымалася скараціць плот вады для сельскай гаспадаркі на 2,5%. Аднак некаторыя сярод найбуйнейшых рэк Грэцыі: Аксіас, Стрыман, Нестас, Эўрас — азёры Дайран і Прэспа сілкуюцца водамі прытокаў, якія праходзяць не толькі на тэрыторыі Грэцыі, але і суседніх краін. Таму для Грэцыі набывае надзвычайную важнасць неабходнасць каардынацыі сваіх намаганняў з іншымі дзяржавамі.

Дачыненні з Беларуссю[правіць | правіць зыходнік]

Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі 5 сакавіка 1992 года[36].

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. http://web.archive.org/web/20120918121851/http://www.tovima.gr/files/1/2011/07/22/apografh22.pdf
  2. 2,0 2,1 2,2 Report for Selected Countries and Subjects
  3. Да 2001 г. — грэчаская драхма.
  4. як член Еўрасаюза
  5. Athena 2001 Census. National Statistical Service of Greece. Архівавана з першакрыніцы 17 студзеня 2008. Праверана 14 снежня 2007.(недаступная спасылка)
  6. 'Πίνακας 1: Προσωρινά αποτελέσματα του Μόνιμου Πληθυσμού της Ελλάδος'. National Statistical Service of Greece: Ανακοίνωση προσωρινών αποτελεσμάτων Απογραφής Πληθυσμού 2011, 22 Ιουλίου 2011.
  7. Цыт. па Конституции государств Европейского Союза. М., 1997, с. 245—246
  8. International Religious Freedom Report 2006 released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor
  9. Armstrong, Kate; Hellander, Paul (2006). Lonely Planet Greece. Hawthorn, Vic., Australia: Lonely Planet Publications. p. 76. ISBN 1-74059-750-8. 
  10. Mallos, Tess (1979). Greek Cookbook. Dee Why West, NSW., Australia: Summit Books. p. inside cover. ISBN 0-7271-0287-7. 
  11. Spices and Seasonings:A Food Technology Handbook — Donna R. Tainter, Anthony T. Grenis, p. 223.
  12. 12,0 12,1 Jerome Bump, University of Constantinople. The Origin of Universities. University of Texas at Austin.
  13. Tatakes, Vasileios N.; Moutafakis, Nicholas J. (2003). Byzantine Philosophy. Hackett Publishing. p. 189. ISBN 0-87220-563-0. 
  14. Сістэма адукацыі Грэцыі
  15. Конституція Греції
  16. Eurybase — Descriptions of National Education Systems and Policies
  17. Пералік універсітэтаў
  18. Δημήτριος Καραμπερόπουλος. Η πρώτη Ιστορία της Ιατρικής στην Ελληνική Γλώσσα, 11 Ιουλίου 2008
  19. Δημήτριος Καραμπερόπουλος. Ελληνική Παιδιατρική. Διαχρονική προσέγγιση, 15 Νοεμβρίου 2008
  20. Δημήτριος Καραμπερόπουλος. Εγκυκλοπαίδεια Νεοελληνικού Διαφωτισμού, υπό έκδοση από το Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών, Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
  21. Ο ιστότοπος του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος»
  22. Грэцыя выйграла Еўра 2004
  23. Біяграфіі грэчаскіх спартоўцаў-медалістаў на партале www.sport.gr
  24. Усе чэмпіёны Ралі Грэцыі
  25. Nikitaridis, Michalis (2007-11-02). Athens Classic Marathon celebrates 25th anniversary — PREVIEW. IAAF. Retrieved on 2009-11-08.
  26. 26,0 26,1 Greece — Press Reference
  27. Press Freedom Index 2009
  28. 28,0 28,1 Country profile: Greece — Media
  29. Προς ρήξη τα κόμματα της συγκυβέρνησης για το λουκέτο στην ΕΡΤ, in.grr
  30. Грэцыя: чорны экран жорсткай эканоміі, 12-06-13, euronews.com
  31. Грэкі пратэстуюць супраць закрыцця грамадскага вяшчання, 12-06-13, euronews.com
  32. ArionRadio — ГалоўнаяОн-лайн прайгравальнік
  33. 33,0 33,1 Справаздача Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця, с. 2
  34. 34,0 34,1 Encyclopedia of the Nations
  35. N.-K. Hlepas (University of Athens). Atmospheric Environment
  36. Аб дзесяцігоддзі ўстанаўлення дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Грэчаскай Рэспублікай// Сайт Міністэрства замежных спраў Беларусі. 6 сакавіка 2002