Трохпальцы дзяцел

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Трохпальцы дзяцел
Самец (зверху) і самка
Самец (зверху) і самка
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Picoides tridactylus (Linnaeus, 1758)

Арэал
выява
Ахоўны статус
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   178251
NCBI   165751
EOL   1047048

Трохпальцы дзяцел (Picoides tridactylus) — птушка сямейства дзятлавых, распаўсюджаная ў іглічных і змешаных лясах Еўразіі.

Аддае перавагу забалочаным лясам. Ад іншых дзятлаў рэгіёну адрозніваецца цытрынава-жоўтай, а не чырвонай шапачкай пёраў на галаве. Гняздуе парамі, у астатні час года вядзе адзіночны лад жыцця. На большай частцы тэрыторыі аселая птушка. На Беларусі трапляецца пераважна на поўначы, занесены ў Чырвоную кнігу. Сілкуецца насякомымі, якія галоўным чынам жывуць у гнілой драўніне.

У від часам уключаюць паўночнаамерыканскую папуляцыю, якую разглядаюць як конспецыфічную ў адносінах да еўраазіяцкай. Тым не менш, генетычныя даследаванні паказваюць значныя адрозненні паміж гэтымі двума групамі, і па гэтай прычыне было прынята вылучыць амерыканскіх птушак у асобны від Picoides dorsalis[1]

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Знешні выгляд[правіць | правіць зыходнік]

Невялікая птушка з даволі буйной галавой і вострай дзюбай; крыху драбнейшая за вялікага стракатага дзятла, аднак у палову буйнейшая за малога пярэстага. Даўжыня 21-24 см, размах крылаў 33-37 см, маса 50-90 г[2].

Апярэнне чорна-белае, але з боку выглядае хутчэй цёмным — за пераважна чорных бакоў і крылаў. Чырвоныя меткі на галаве і падхвосці, характэрныя для іншых дзятлаў, адсутнічаюць. Замест іх у самца і маладых птушак абодвух палоў на цемені развіта цытрынава-жоўтая, у самкі серабрыста-шэрая шапачка з цёмнымі стракацінамі. Па баках галавы чаргаванне чорных і белых палос, адна з якіх утварае вузкія «вусы» ад вугла дзюбы, а другая цягнецца ад вока і апускаецца ўздоўж бакавой часткі шыі. Уздоўж спіны ад зашыйка да надхвосця праходзіць белая паласа — выразна адрозная ў большасці формаў і слаба развітая ў падвіду alpinus, якія насяляюць горы Цэнтральнай Еўропы. Ніжняя частка бялёсая з цёмнымі меткамі падоўжнай, папярочнай альбо V-падобнай формы; інтэнсіўнасць гэтых метак памяншаецца з захаду на ўсход і з поўначы на ​​поўдзень. На назе 3 пальцы — два накіраваныя наперад і адзін назад. Чацвёрты палец рэдукаваны[3][4]. Палёт хуткі і прамалінейны.

Голас[правіць | правіць зыходнік]

Дастаткова маўклівы і ў параўнанні з іншымі дзятламі валодае бяднейшым рэпертуарам. Звычайная пазыўка, якая выдаецца на працягу года — мяккае «цюк» або «цік» — ніжэй, чым у {{bt-bellat|Вялікі дзяцел{{!}вялікага дзятла}|Dendrocopos major}}, але вышэй, чым у беласпіннага дзятла (Dendrocopos leucotos). Пры ўзбуджэнні выдае серыю аналагічных гукаў — дастаткова хуткую, хоць і павольней, чым такая ў вялікага і сярэдняга (Dendrocopos medius) дзятлаў. У пачатку сезону размнажэння выдае шчабятухі або стракатлівыя гукі, больш ціхія і мяккія чым у вялікага дзятла. Барабаняць абодва полы, саміцы ў меншай ступені. Дроб больш падобная на такую ​​ў беласпіннага дзятла (Dendrocopos leucotos) і прыкметна адрозніваецца ад дробу вялікага дзятла — яна даўжэй і энергічней, нагадвае аўтаматную чаргу[5].

Распаўсюджанне[правіць | правіць зыходнік]

Арэал[правіць | правіць зыходнік]

Вобласць распаўсюджання — паласа хвойных і змешаных лясоў Еўразіі ад Скандынавіі і Цэнтральнай Еўропы на ўсход да Камчаткі, Сахаліна, Хакайда і Карэйскага паўвострава[6]. У цэнтральных абласцях Еўропы арэал спарадычны, у асноўным абмежаваны горнымі раёнамі. Невялікія папуляцыі адзначаны ва французскіх Альпах і на захадзе Германіі; у Грэцыі, Македоніі, Чэхіі, Славакіі, Латвіі і Літве гняздуецца вельмі рэдка. Некалькі лепш ідуць справы ў Польшчы — дзятлы досыць шматлікія ў Карпатах і Белавежскай пушчы, а таксама ў невялікай колькасці гняздуюцца ў Аўгустоўскай пушчы. Асноўны ўчастак арэала знаходзіцца на тэрыторыі Расіі, а таксама ў Скандынавіі (каля 80 тыс. пар) і Фінляндыі (23 тыс. пар)[5]. У Казахстане гняздуецца толькі на крайнім усходзе і паўднёвым усходзе краіны ў гарах Цянь-Шаня і Джунгарскага Алатау[7]. У Манголіі распаўсюджаны на поўдзень да паўднёвых схілаў Хангая(руск.) бел. і Хэнтэя, на паўночным усходзе Кітая на поўдзень да Вялікага Хінгана(руск.) бел. і правінцыі Хэйлунцзян(руск.) бел., на ўсход да паўночна-ўсходняй часткі Карэі. Ізаляваны ўчастак маецца на поўдні Кітая ў раёне паўднёвага Ганьсу, паўночнай і заходняй Сычуань, усходнім і паўднёвым Цынхаі і паўночна-заходнім Юньнань(руск.) бел.. На ўсход ад мацерыка гняздуецца на Шантарскіх астравах, Сахаліне і Хакайда[6].

На поўначы пашыраны да мяжы драўнянай расліннасці — селіцца па лістоўнічных астравах у паўднёвай частцы тундры, месцамі гняздуецца ў запаляр'е. Сустракаецца да поўначы ў Нарвегіі да 70° з. ш., у Швецыі да 60° з. ш., у Фінляндыі да 63° з. ш., на Кольскім паўвостраве да вусця Колы(руск.) бел., у даліне Пячоры да 67° з. ш., на захадзе Сібіры да раёна Обскай губы, у басейнах Енісея і Лены да 68° з. ш., у басейне Індыгіркі да 70° з. ш., у басейне Калымы да 68° з. ш., у даліне Анадыра да 67° з. ш[6]. Найболей звычайны ў паўночнай частцы арэала, але ў многіх месцах рэдкі[2].

Месцы пасялення[правіць | правіць зыходнік]

Засяляе сталыя іглічныя і змешаныя лясы тайговага тыпу, часта прыгнечаныя або сухія. У Цэнтральнай і Усходняй Еўропе селіцца ў горнай лясістай мясцовасці ў прамежку паміж 650 і 1900 м над узроўнем мора[1][5], выбіраючы цяжкадаступныя схілы, парослыя іглічнымі пародамі дрэў — елкай, хвояй, еўрапейскім кедрам, альбо паўзабалочаныя ўчасткі з прымешкам ясеня і вольхі, а таксама дубова-грабавыя гаі. На поўначы Еўропы гняздуецца ў спелых і перестойных лясах з дамінаваннем елкі і піхты. У Сібіры звычайны ў суцэльнай цёмнахваёвай тайзе і лістоўнічніках. Паўсюль аддае перавагу нізінным затапляемым участкам старога лесу, дзе маецца шмат хворых і загінулых дрэў. Нярэдка сустракаецца на гарах, высечках, па ўскраінах балот. У Манголіі адзначаны да 2300 м[5], у паўднёва-ўсходнім Тыбеце да 3300—4000 м над узроўнем мора[1].

Харчаванне[правіць | правіць зыходнік]

Харчуецца насякомымі, галоўным чынам лічынкамі і кукалкамі ксілафагаў(руск.) бел.. Сярод жукоў пераважаюць караеды (Scolytinae) і вусачы (Cerambycidae), у меньшай ступені харчуецца лістаедамі (Chrysomelidae), златкамі (Buprestidae), слонікамі (Curculionidae), жужалямі (Carabidae), стракачы (Cleridae), Colydiinae і некаторымі іншымі. З моляў ужывае ў ежу совак (Noctuidae), пядзенікаў (Geometridae), ліставёртак (Tortricidae) і Cossidae. Акрамя відаў, што харчуюцца драўнінай, часам есць і іншых бесхрыбетных — мурашак, павукоў, вяснянак, конікаў, мух, пчол, нават малюскаў. З раслінных кармоў харчуецца сокам драўніны, зрэдку ўжывае ў ежу ягады рабіны. Шышак не дзяўбе[2][5].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Winkler, Hans; Christie, David A. 2002. Family Picidae (Woodpeckers) in del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J., eds. Volume 7: Jacamars to Woodpeckers // Путеводитель по птицам мира = Handbook of the birds of the world — Barcelona: Lynx Edicions, 2002. — С. 494-495.
  2. 2,0 2,1 2,2 Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири: Справочник-определитель — Екатеринбург: Изд-во Уральского университета, 2001. — С. 346-347.
  3. Mullarney, Killian; Lars Svensson; Dan Zetterström & Peter J. Grant Птицы Европы = Birds of Europe — United States: Princeton University Press, 2000. — 400 с. — ISBN 978-0-691-05054-6.
  4. Picoides tridactylus (Linnaeus, 1758) - Трехпалый дятел. Позвоночные животные России. Институт РАН им А. Н. Северцова(руск.) бел.. Архівавана з першакрыніцы 27 красавіка 2012. Праверана 24 кастрычніка 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 S. Cramp, K.E.L. Simmons Vol. IV — Terns to Woodpeckers // The Birds of the Western Palearctic — Oxford University Press, 1986. — С. 913-923.
  6. 6,0 6,1 6,2 Степанян Л. С. Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий — М.: Академкнига, 2003. — С. 323-325.
  7. Гаврилов Э. И. Фауна и распространение птиц Казахстана — Алматы: Наука, 1999. — 198 с.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).