Трыццацігадовая вайна

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Трыццацігадовая вайна
Map Thirty Years War-be.svg
Дата 23 мая 161824 кастрычніка 1648
Месца Еўропа (пераважна Германія)
Вынік Вестфальскі мір
Cупраціўнікі
Пратэстанты і іх саюзнікі:

Евангелічная унія

Sweden-Flag-1562.svg Швецыя
Flag of Denmark.svg Дацка-нарвежская унія
Statenvlag.svg Рэспубліка Злучаных Правінцый
Трансільванія
Flag of Île-de-France.svg Францыя
Union Jack 1606 Scotland.svg Шатландыя
Flag of England.svg Англія
Early Swiss cross.svg Швейцарыя
Сцяг Савоі Савоя
Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Венецыя
Рускае царства
Асманская імперыя

Каталікі і іх саюзнікі

Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Свяшчэнная Рымская імперыя
Catholic League (Germany).svg Каталіцкая ліга

Flag of the Habsburg Monarchy.svg Аўстрыя
Flag of Cross of Burgundy.svg Іспанія
Flag Portugal (1640).svg Партугалія
Flag of Denmark.svg Дацка-нарвежская унія (1643-1645)
Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Рэч Паспалітая
Папская вобласць

Камандуючыя
Flag of Bohemia.svg Фрыдрых V

Sweden-Flag-1562.svg Густаў II Адольф
Sweden-Flag-1562.svg Іаан Банер
Sweden-Flag-1562.svg Ленарт Торстэнсан
Flag of Île-de-France.svg Кардынал Рышэльё
Flag of Île-de-France.svg Вялікі Кандэ
Flag of Denmark.svg Крысціян IV Дацкі
Flag of Electoral Saxony.svg Іаан Георг I Саксонскі
Großherzogin Sachsen Weimar.jpg Бернард Саксен-Веймарскі

Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Фердынанд II

Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Фердынанд III
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Іаган фон Цілі
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Альбрэхт фон Валенштэйн
Сцяг Баварыі Максіміліян І Баварскі
Flag of Cross of Burgundy.svg Гаспар Аліварэс

Сілы бакоў
Усяго: 400 тыс.,
Швецыя: 75 тыс. (без уліку наймітаў)
Нідэрланды: 50 тыс.
Евангелічная унія: звыш 100 тыс.
Францыя: звыш 150 тыс.
Усяго: 500 тыс.
Іспанія: 300 тыс.
Свяшчэнная Рымская імперыя: звыш 200 тыс.
Ваенныя страты
каля 300 тыс. забітых і параненых, страты грамадзянскага насельніцтва Германіі каля 5—8 млн каля 400 тыс. забітых

Трыццацігадовая вайна — ваенны канфлікт за гегемонію ў Свяшчэннай Рымскай імперыі і Еўропе, які доўжыўся з 1618 па 1648 год і закрануў у той ці іншай ступені практычна ўсе еўрапейскія краіны. Вайна пачалася як рэлігійнае сутыкненне паміж пратэстантамі і каталікамі імперыі, але затым перарасла ў барацьбу супраць дамінавання Габсбургаў у Еўропе. Канфлікт стаў апошняй буйной рэлігійнай вайной у Еўропе і спарадзіў вестфальскую сістэму міжнародных адносін.

Вайна пачалася пасля Пражскай дэфенестрацыі 23 мая 1618 года, якая адзначыла сабой пачатак паўстання чэшскіх саслоўяў, накіраванага супраць спроб рэкаталізацыі з боку чэшскага караля, які належаў да дому Габсбургаў. Баявыя дзеянні, якія рушылі ў след за гэтым, дзеляць на чатыры буйныя перыяды, якія завуцца па асноўных праціўніках імператара: чэшска-пфальцскі, дацкі, шведскі і франка-шведскі. Дзве спробы спынення канфлікту — Любекскі мір (1629) і Пражскі мір (1635) — скончыліся беспаспяхова, паколькі не ўлічвалі інтарэсаў усіх прама ці ўскосна зацікаўленых бакоў. Гэта ўдалося толькі ўсееўрапейскаму Вестфальскаму мірнаму кангрэсу (1641—1648). Вестфальскі мір 24 кастрычніка 1648 года зафіксаваў новы баланс сіл паміж імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі і імперскімі саслоўямі і вызначыў канстытуцыйныя рамкі, якія дзейнічалі ў імперыі да яе распаду ў 1806 годзе. Рэспубліка Злучаных правінцый і Швейцарскі саюз сталі незалежнымі дзяржавамі і выйшлі са складу імперыі.

Баявыя дзеянні Трыццацігадовай вайны адбываліся ў Цэнтральнай Еўропе, галоўным чынам на тэрыторыі сучаснай Германіі. Як самі баявыя дзеянні, так і выкліканыя імі голад і эпідэміі спустошылі цэлыя рэгіёны. У Паўднёвай Германіі вайну перажыла толькі траціна насельніцтва. Шматлікім абласцям спатрэбілася больш за стагоддзе, каб аправіцца ад наступстваў выкліканага вайной эканамічнага і сацыяльнага заняпаду.

Бітвы Трыццацігадовай вайны[правіць | правіць зыходнік]

Перамога Густава II у Бітве пры Брайтэнфельдзе (1631)

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]