Кубінская рэвалюцыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Эрнэста Гевара і Фідэль Кастра

Кубінская рэвалюцыя — рэвалюцыя ў 1959 годзе пад кіраўніцтвам Руха 26 ліпеня і яго саюзнікаў супраць дыктатуры прэзідэнта Фульхенсіа Батысты, якая скончылася стварэннем першай у Амерыцы сацыялістычнай дзяржавы. Прычынамі яе былі незадаволенасць кубінцаў карумпаванасцю рэжыму, яго сувязямі з амерыканскай мафіяй і высокі ўзровень беспрацоўя ў краіне. Пачаткам рэвалюцыі лічаць няўдалы штурм казарм Манкада (Сант'яга-дэ-Куба) групай радыкальна настроеных апазіцыянераў (165 чалавек) на чале з Фідэлем Кастра. Паўстанцы былі зняволены, і пасля амністыі Кастра ў 1955 годзе эміграваў у Мексіку, дзе заснаваў «Рух 26 ліпеня» і разам з братам Раулем і Эрэнэста Геварам дэ ла Сернам стварыў узброеную групу. 2 снежня 1956 года гэтая група высадзілася з яхты «Гранма» на ўсходзе Кубы і з боем прарвалася ў горы Сьера-Маэстра, дзе пачалося фарміраванне паўстанцкай арміі. 13 сакавіка 1957 года ўзброены атрад студэнтаў намагаўся захапіць Прэзідэнцкі палац у Гаване. У лістападзе 1958 года паўстанцкая армія спусцілася з гор і пачала рух на сталіцу. 1 студзеня 1959 года яна заняла гарады Санта-Клара і Сант'яга. Прэзідэнт Батыста пакінуў краіну. 2 студзеня 1959 года паўстанцы ўступілі ў сталіцу. Быў сфарміраваны часовы ўрад з функцыямі выканаўчай і заканадаўчай улады (замест распушчанага парламента), прыпынена Канстытуцыя 1940 года.

Перадгiсторыя[правіць | правіць зыходнік]

Да рэвалюцыі Куба была краінай, цалкам залежала ад амерыканскіх інвестыцый. Аснову яе эканомікі складала вытворчасць сельскагаспадарчых прадуктаў[1]. Вытворчасць цукру давала каля траціны нацыянальнага даходу і складала 80% кубінскага экспарту. Пад цукровым трыснягом было занята больш за палову ўсёй апрацоўванай плошчы. Больш за 60% кубінскага экспарту прыпадала на Злучаныя Штаты[2]. Манаполіі ЗША кантралявалі больш за палову цукровай прамысловасці, звыш 90% электраэнергетыкі, нафтаперапрацоўчай і здабываючай прамысловасці, сувязь, турыстычны бізнэс. Куба фактычна была сыравінным прыдаткам ЗША. Толькі за дзесяць пасляваенных гадоў Куба страціла каля 1 млрд долараў. На тэрыторыі краiны знаходзілася ваенна-марская база ЗША. Хоць пры пры прэзідэнцтве Батысты (1940—1944), якi быў прафесійным ваенным, эканамічнае становішча Кубы было лепш, чым у іншых краінах гэтага рэгіёну, асноўная маса насельніцтва жыла ва ўмовах поўнай галечы. Рэжым быў надзвычайна жорсткі, ён цалкам душыў дэмакратычныя свабоды, у краіне была адменена канстытуцыя 1940 г., забаронены шмат палітычных партый. Рэпрэсіі лаяліся ў арыштах няўгодных, катаваннях зняволеных, выкраданнях, заказных забойствах, якія забралі тысячы жыццяў[3].

У выніку дзяржаўнага перавароту 10 сакавіка 1952 года да ўлады на Кубе прыйшоў былы прэзiдэнт Фульхенсіа Батыста, які ўсталяваў у краіне ваенна-паліцэйскую дыктатуру. Пераварот выклікаў незадаволенасць у асяроддзі прагрэсіўна настроенай моладзі, найбольш радыкальную групу якой узначаліў малады адвакат і пачатковец палітычны дзеяч Фідэль Кастра.

Ход рэвалюцыi[правіць | правіць зыходнік]

26 ліпеня 1953 група рэвалюцыянераў, разлічваючы на ​​падтрымку шырокіх мас, пад кіраўніцтвам Фідэля Кастра выступіла на штурм умацаванай казармы Манкада ў Сант’яга-дэ-Куба. Пасля двухгадзіннага бою атрад рэвалюцыянераў пацярпеў паразу, многія апалчэнцы былі забітыя, астатнія адданыя суду. На працэсе Фідэль Кастра абараняў сябе сам, адмовіўшыся ад адваката, і сказаў сваю знакамітую прамову «Гісторыя мяне апраўдае». Хоць усе падсудныя атрымалі працяглыя тэрміны зняволення (Фідэль Кастра быў прысуджаны да 15 гадоў), пад ціскам грамадскасці Батыста давялося неўзабаве амніставаць паўстанцаў. Кастра i яго брат эмігравалі ў Мексіку, дзе яны не пакінулі планаў па звяржэнні дыктатуры Батысты і пачалі ствараць арганізацыю для будучага рэвалюцыйнага выступу, вядомую як М-26. У Мексіцы, да таго часу традыцыйным апоры рэвалюцыянераў з усяго рэгіёну, адбылася сустрэча Кастра і Эрнэста Чэ Гевары, які ўступіў у шэрагі М-26.

2 снежня 1956 года з яхты «Гранма» ў правінцыі Ар’ентэ высадзіўся атрад рэвалюцыянераў з 82 чалавек. Акрамя высадкі дэсанту апалчэнцы меркавалі зладзіць выступ і на самой Кубе, але ён быў хутка задушаны; сама высадка ледзь не завяршылася катастрофай, паколькі дэсант быў адразу ж выяўлены ўрадавымі войскамі і толькі цудам пазбег поўнага знішчэння. З ліку ўдзельнікаў высадкі ацалела толькі 11.

13 сакавіка 1957 года ўзброены атрад студэнтаў ажыццявiў няўдылую спросу захапiць Прэзідэнцкі палац у Гаване. Тым часам у гарадах краіны дзейнічалі падпольныя арганізацыі на чале з Франкам Паісам.

У лютым 1958 года Ф. Кастра пасылае партызанскую калону на чале з сваiм братам Раулем Кастра на ўсход ад Сант’яга, дзе паўстаў «Другі фронт імя Франк Паіс». У іншых раёнах правінцыі Ар'ентэ неўзабаве былі створаны яшчэ два фронту. У цэнтры рэгiёна, у гарах Эскамбрай (правінцыя Лас-Вільяс), пачалі дзейнічаць паўстанцы «Рэвалюцыйнага дырэктарата 13 сакавіка». Народна-сацыялістычная партыя, салідарызуючыся з мэтамі Ф. Кастра, доўгі час асуджала яго метады барацьбы. Але ход падзей прымусіў камуністаў у пачатку 1958 прызнаць паўстанцкую армію на чале з Фідэлем Кастра галоўнай сілай рэвалюцыі і заклікала ўсіх камуністаў ўключыцца ў барацьбу пад яго кіраўніцтвам.

З лета 1958 года стратэгічная ініцыятыва перайшла на бок рэвалюцыянераў, калi у жніўні 2-я Партызанскай калоны «Антоніа Масеа» на чале з Каміла Сьенфуэгас, якая прайшла маршам ад гор Сьера-Маэстра ў правінцыю Лас-Вільяс, дзе, разбіўшы мясцовыя гарнізоны батыстаўцаў, узяла горад Ягуахай. Да восені пад кантролем паўстанцаў практычна цалкам былі пастаўленыя правінцыі Ар’ентэ і Лас-Вільяс.

У лістападзе 1958 года паўстанцкая армія спусцілася з гор і пачала рух на сталіцу.

16 снежня 1958 года паўстанцы акружылі горад Фамента пасля двухдзённых баёў ўрадавы гарнізон спыніў супраціў. Паўстанцы ўзялі ў палон 141 салдат і захапілі значную колькасць зброі. У гэты час таксама паўстанцы атакавалі і пасля баёў занялі горады Кабайгуан, Санта-Клара, Рэмедыас i Пласетас.

1 студзеня 1959 года паўстанцкія войскі ўвайшлі ў Сант’яга, адначасова на захадзе паўстанцы на чале з Чэ Геварам авалодалі горадам Санта-Клара. Хоць сітуацыя яшчэ не ўяўлялася катастрафічнай для рэжыму, у той жа дзень Батыста пакінуў востраў, пасля чаго пакінутая ім адміністрацыя фактычна спыніла сваё існаванне. 2 студзеня атрады рэвалюцыянераў уступілі ў Гавану, 6 студзеня ў сталіцу ўрачыста прыбыў Фідэль Кастра.

Быў сфарміраваны часовы ўрад з функцыямі выканаўчай і заканадаўчай улады (замест распушчанага парламента), прыпынена Канстытуцыя 1940 года.

Наступныя падзеi[правіць | правіць зыходнік]

Падзенне рэжыму Батысты прывяло да пачатку партызанскай вайны, але ўжо супраць Кастра. З пэўнага моманту канфлікт падтрымлівалі ЗША, а рухаючай сілай былі кубінскія эмігранты, якія ўгрунтаваліся ў Фларыдзе. У сярэдзіне 1960 года паўстаў буйны ачаг супраціўлення ў горным масіве Эскамбрай, дзе да верасня 1962 году дзейнічалі 79 баявых атрадаў пад назвай «Армія нацыянальнага вызвалення» (каля 1600 байцоў). Збройны супраціў быў цалкам задушана толькі ў 1966 годзе. На Кубе гэты падзеi вядомы як «вайна з бандытамi»[4].

Тым часам на Кубе быў усталяваны камунізм. Пачалося збліжэнне з СССР, якое пасля прывяло да Карыбскаму крызісу і правальным амерыканскаму ўварвання. Нягледзячы на ​​тое, што сацыяльна-экономическоя становішча ў краіне з прыходам ўрада Кастра ў рады палепшылася, пераследы апазыцыі i палiтычныя рэпрэсii не спыніліся.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Историческая энциклопедия, т.13. — М., 1973, с.243
  2. Историческая энциклопедия, т.13. — М., 1973, с.243
  3. [1]Lyman B. Kirkpatrick, Jr. The Real CIA. New York: The Macmillan Company, 1968. Chapter 7 "Batista's Cuba "
  4. Бородаев В. А. Позиция кубинского руководства во время карибского кризиса // Вестник Московского университета. Серия 25: Международные отношения и мировая политика. — 2013. — № 1. — С. 15