Панамскі канал

З пляцоўкі Вікіпедыя.

Каардынаты: 9°4′48″ пн. ш. 79°40′48″ з. д. ^(G)

   Трэба выправіць арфаграфію

Магчыма гэты машынны пераклад або выскарытанне ненарматыўнага правапісу ды лексікону. Для спраўджэння існуюць адмысловыя праграмы.

Панамскі канал — суднаходны канал, які злучае Панамскі заліў Ціхага акіяна з Карыбскім морам і Атлантычным акіянам, размешчаны на Панамскім пярэсмыку на тэрыторыі дзяржавы Панама. Даўжыня — 81,6 км, у тым ліку 65,2 км па сушы і 16,4 км па дне Панамскай і Лимонской бухт (для праходу суднаў да глыбокай вады).

Будаўніцтва Панамскага канала стала адным з найбуйных і найскладаных будаўнічых праектаў, ажыццёўленых чалавецтвам. Панамскі канал аказаў неацэнны ўплыў на развіццё суднаходства і эканомікі ў цэлым у Заходнім паўшар'і і на ўсёй Зямлі, што абумовіла яго надзвычай высокае геапалітычнае значэнне. Дзякуючы Панамскаму каналу марскі шлях з Нью-Ёрка ў Сан-Францыска скараціўся з 22,5 тыс. км да 9,5 тыс. км.

Канал прапускае праз сябе судны самых розных тыпаў — ад дзеляў яхт да велізарных танкеров і контейнеровозов. Максімальны памер судна, якое можа мінуць па Панамскім канале стаў фактычна стандартам у суднабудаванні, атрымаўшы назоў Panamax.

Праводка суднаў праз Панамскі канал ажыццяўляецца лоцманскай службай Панамскага канала. Сярэдні час праходу судна па канале — 9 гадзін, мінімальнае — 4 гадзіны 10 хвілін. Максімальная прапускная здольнасць 48 суднаў у суткі. Штогод праз будынкі канала праходзяць каля 17,5 тыс. суднаў, апорных больш 203 млн т грузу. Да 2002 году паслугамі канала скарысталася ўжо больш 800 тыс. суднаў.

[правіць] Гісторыя

Першапачатковая задума будаўніцтва канала, які злучае два акіяна, ставіцца да XVI стагоддзеу, але кароль Іспаніі Піліп II наклаў забарону на разгляд падобных праектаў, паколькі «што Бог злучыў, чалавек раз'яднаць не можа». У 1790-е гг. праект канала быў распрацаваны Алесандра Маласпина, яго каманда нават абследавала трасу будаўніцтва канала.

Тым не менш, першая спроба будаўніцтва суднаходнага шляху на Панамскім пярэсмыку датуецца толькі 1879 годом. Фердынандам Лессепсом, пад кіраўніцтвам якога быў прорыт Суэцкі канал, ва Францыі была створаная «Усеагульная кампанія межокеанского канала», акцыі якой набыла больш 800 тыс. чалавек. Да 1888 году на будаўніцтва канала было патрачана $300 млн (амаль у 2 разу больш, чым меркавалася), а выкананая была толькі траціна прац. Чыннікам стаў і няправільны праект (Фердынанд Лессепс настаяў на тым, каб канал быў прорыт на ўзроўні мора) і, галоўнай выявай, немагчымасць зладзіцца з хваробамі — малярыяй і жоўтай ліхаманкай — косившими працаўнікоў. Ёсць звесткі, што загінулі па меншай меры 20 тыс. чалавек. Будоўля набыла благую славу, аж да таго, што некаторыя групы працоўных прывозілі з сабой з Францыі ўласныя дамавіны. Становішча спраў стала больш немагчыма хаваць, ужо таму, што Лессепс патрабаваўся ў новых капіталах. Кампанія збанкрутавалася, што пацягнула за сабой спусташэнне тысяч дробных уладальнікаў акцый. Наступнае расследаванне выявіла факты масавай карупцыі, подкупу кампаніяй службовых асоб, рэдактараў газет. Дадзеная авантура атрымала назоў Панамскай, а слова «панама» стала сінонімам афёры, махлярствы.

Будаўніцтва канала ў 1888 году

Іспана-амерыканская вайна 1898 года ўзмацніла намер ЗША пабудаваць канал на Панамскім пярэсмыку ў мэтах узмацнення ўплыву ў Заходнім паўшар'і. У 1901 году Злучаныя Штаты склалі з Вялікабрытаніяй дамова Хея - Паунсфота, паводле якога Штаты атрымалі выключнае права на будынак дадзенага канала. У 1903 году ЗША падтрымалі патрабаванне Панамы аб аддзяленні ад Калумбіі і ў якасці кампенсавання за гэта атрымалі ў Панамы зону для будаўніцтва канала.

Акрамя таго, у 1900 году ў Гаване Уолтарам Ридом і Джэймсам Керролом было ўсталявана, што жоўтая ліхаманка перадаецца камарами і распрацаваны метад выкаранення жоўтай ліхаманкі шляхам знішчэння камаров. Падушачы аб няўдачы першай спробы пракапаць канал, амерыканцы накіравалі ў паход на камароў цэлае войска, узначаленую Уільямам Кроуфордом Горгасом — 1500 чалавек. Аб маштабах гэтай небывалай аперацыі красамоўна кажуць апублікаваныя дадзеныя: патрабавалася высячы і спаліць 30 мільёнаў квадратных метраў хмызнякоў і дробных дрэў, выкосить і спаліць траву на такім жа пляцы, асушыць мільён квадратных ярдаў балот, вырыць 250 тысяч футаў водаадводных канаў і аднавіць 2 мільёна футаў старых равоў, распырскаць 150 тысяч галонаў алеяў, знішчальных камарыныя лічынкі ў агменях размнажэння. Як і незадоўга да гэтага ў Гаване, гэта прынесла свой плён: жоўтая ліхаманка знікла, выпадкі малярыі скараціліся, і галоўная перашкода было ўхілена.

Да будынка канала ваеннае міністэрства ЗША прыступіла ў 1904 году. Галоўным інжынерам канала стаў Джон Фрэнк Стивенс. Гэтым разам быў абраны правільны праект: шлюзы і азёры. На будаўніцтва запатрабавалася 10 гадоў, $400 млн і 70 тысяч працоўных, з якіх 5600 чалавек загінула падчас будаўніцтваў. Першае судна па нітцы канала мінула 15 жніўня 1914 года. Афіцыйнае адкрыццё канала адбылося толькі 12 чэрвеня 1920 года.

Панамскі канал кантраляваўся ЗША аж да 31 снежня 1999 года, пасля чаго быў перададзены ўраду Панамы.

[правіць] Канфігурацыя канала

Дзякуючы S-вобразнай форме Панамскага пярэсмыка, Панамскі канал накіраваны з юго-усходу (бок Ціхага акіяна) на северо-захад (Атлантычны акіян). Канал складаецца з двух штучных азёр, злучаных каналамі і паглыбленымі рэчышчамі рэк, а таксама з двух груп шлюзов. Са боку Атлантычнага акіяна трехкамерный шлюз «Gatun» злучае Лимонскую бухту з возерам Гатун. Са боку Ціхага акіяна двухкамерны шлюз «Miraflores» і аднакамерны шлюз «Pedro Miguel» злучаюць Панамскую бухту з рэчышчам канала. Розніца паміж узроўнем Сусветнага Акіяна і ўзроўнем Панамскага канала складае 25,9 метра. Дадатковае водазабеспячэнне забяспечваецца яшчэ адным вадасховішчам — возерам Алахуэла

Велізарны паром, праходзілы праз канал

Усе шлюзы канала — двухниточные, што забяспечвае магчымасць адначасовага сустрэчнага руху суднаў па канале. На практыцы, тым не менш, звычайна абедзве ніткі шлюзаў працуюць на пропуск суднаў у адным кірунку. Памеры шлюзовых камер: шырыня 33,53 м, даўжыня 304,8 м, мінімальная глыбіня 12,55 м. Кожная камера месціць 101 тыс. м? воды. Праводка буйных суднаў праз шлюзы забяспечваецца адмысловымі невялікімі чыгуначнымі лакаматывамі на электрычнай цязе, званымі муламі (у гонар мулов, раней якія служылі асноўнай цяглавай сілай для перасоўвання барак па рэках).

На сваім працягу канал перасякаецца трыма мастамі. Уздоўж трасы канала паміж гарадамі Панама і Колон пракладзеная аўтамабільная дарога і чыгунка.

[правіць] Плацяжы за праход па канале

Зборы за праход па канале афіцыйна спаганяюцца Адміністрацыяй Панамскага канала — дзяржаўнай установай Панамы. Стаўкі збору ўсталяваныя ў залежнасці ад тыпу судна.

Сума збору з контейнеровозов разлічваецца ў залежнасці ад іх ёмістасці, выяўленай у TEU (аб'ём стандартнага 20-футавага кантэйнера). З 1 траўня 2006 года стаўка складае $49 за адзін TEU.

Сума плацяжу з іншых суднаў вызначаецца ў залежнасці ад іх водазмяшчэнні. На 2006 год стаўка збору складала $2,96 за адну тону да 10 тыс. тон, $2,90 за кожную з наступных 10 тыс. тон і $2,85 за кожную наступную тону.

Сума збору з малых суднаў разлічваецца зыходзячы з іх даўжыні:

[правіць] Будучыня канала

23 кастрычніка 2006 гады ў Панаме былі падведзеныя вынікі рэферэндума аб пашырэнні Панамскага канала, якое падтрымалі 79 % насельніцтвы. Прыняццю гэтага плану спрыялі кітайские бізнэс-структуры, кіраўнікі каналам. Да 2014 году ён будзе мадэрнізаваны і зможа прапускаць нафтавыя танкеры водазмяшчэннем больш 300 тыс. тон, што істотна скароціць час дастаўкі венесуэльскай нафты ў Кітай. Як раз да гэтага часу Венесуэла абяцае павялічыць пастаўкі нафты ў КНР да 1 млн барэляў у суткі.

Падчас рэканструкцый плануецца правесці дноуглубительные працы і пабудаваць новыя, шырэйшыя шлюзы. У выніку да 2014—2015 гадам праз Панамскі канал змогуць праходзіць супертанкеры водазмяшчэннем да 170 тыс. тон. Максімальная прапускная здольнасць канала ўзрасце да 18,8 тыс. суднаў у год, грузазварот — да 600 млн PCUMS. Рэканструкцыя абыйдзецца ў $5,25 млрд. Чакаецца, што дзякуючы ёй да 2015 году бюджэт Панамы будзе штогод атрымліваць $2,5 млрд прыбыткаў ад канала, а да 2025 году прыбыткі ўзрастуць да $4,3 млрд.

[правіць] Цікавыя факты

Перад пачаткам будаўніцтва канала, было выкарыстана каля 2 млн галонов газаа для распылення па балотам у раёне будучай будоўлі, з мэтай знішчэння камаров Шаблон:Не перакладзена і малярийных камароў — пераносчыкаў жоўтай ліхаманкі і малярыі, адпаведна.

Раніцай 13 кастрычніка 1913 гады прэзідэнт ЗША Томас Вудро Вильсон у прысутнасці шматлікіх высокапастаўленых госцяў, якія памкнуліся ў Белай хаце, накіраваўся да адмысловага століка і велічным жэстам націснуў на пазалочаную кнопку. І у тое ж імгненне магутны выбух скалынуў вільготнае трапічнае паветра ў чатырох тысячах кіламетрах ад Вашынгтона, на Панамскім пярэсмыку. Дваццаць тысяч кілаграмаў дынаміта разбурылі ў горада Гамбоа апошнюю перашкоду, падзялялую вады Атлантычнага і Ціхага акіянаў. Кабель даўжынёй у чатыры тысячы кіламетраў, адмыслова пракладзены ад перамычкі ў Гамбоа да Белай хаце, паслухмяна выканаў волю прэзідэнта. (Крыніца: Гальский Дезигер. Вялікія авантуры.— Масква: Прагрэс, 1986.— З.287-288.).

[правіць] Альтэрнатыва

У якасці альтэрнатыўнай трасы для межокеанского канала разглядалася тэрыторыя Нікарагуа. Першыя папярэднія планы Нікарагуанскага канала паўсталі яшчэ ў XVII стагоддзі. Калі ўсё жа быў пабудаваны Панамскі канал, Вялікабрытанія і Францыя, фактычна адхіленыя ад кантролю над ім і незадаволеныя манаполіяй ЗША, сталі праводзіць актыўныя пошукі з мэтай пабудовы канала-канкурэнта. Збольшага намерам перашкодзіць пракладцы Нікарагуанскага канала тлумачыцца сталае неаслабнае імкненне ЗША усталяваць кантроль над Нікарагуа і ўмяшанне ва ўнутраныя справы гэтай краіны. Па некаторых звестках, шырокая падтрымка Савецкім Звязам сандинистского урады Нікарагуа ажыццяўлялася з намерам ажыццявіць пабудову межокеанского канала, кантраляванага СССР.

[правіць] Спасылкі

У ВiкiСховішчы ёсць выявы з тэмай:
Панамскі канал

• Панамскі канал Артыкул з Тэхнічнай Энцыклапедыі 1927-34 г.г.:
• Афіцыйны сайт адміністрацыі Панамскага канала(ісп.)(англ.)
• Вэб-камеры Панамскага канала(англ.)