Панамскі канал

Панамскі канал
Canal de Panama
Гатунские шлюзы 9.08, -79.689°04′48″ пн. ш. 79°40′48″ з. д.9.08, -79.68
Краіна	Панама
Даўжыня	81,6 км
Выток	Ціхі акіян
Вусце	Атлантычны акіян
Панамскі канал
Панамскі канал у ВікіСховішчы

Панамскі канал — суднаходны канал, які злучае Панамскі заліў Ціхага акіяна з Карыбскім морам і Атлантычным акіянам, размешчаны на Панамскім перашыйку на тэрыторыі дзяржавы Панама. Даўжыня — 81,6 км, у тым ліку 65,2 км па сушы і 16,4 км па дне Панамскай і Лимонской бухт (для праходу суднаў да глыбокай вады).

Будаўніцтва Панамскага канала стала адным з найбуйных і найскладаных будаўнічых праектаў, ажыццёўленых чалавецтвам. Панамскі канал аказаў неацэнны ўплыў на развіццё суднаходства і эканомікі ў цэлым у Заходнім паўшар'і і на ўсёй Зямлі, што абумовіла яго надзвычай высокае геапалітычнае значэнне. Дзякуючы Панамскаму каналу марскі шлях з Нью-Ёрка ў Сан-Францыска скараціўся з 22,5 тыс. км да 9,5 тыс. км.

Канал прапускае праз сябе судны самых розных тыпаў — ад яхт да велізарных танкераў і контейнеравозаў. Максімальны памер судна, якое можа прайсці па Панамскім канале стаў фактычна стандартам у суднабудаванні, атрымаўшы назву Panamax.

Праводка суднаў праз Панамскі канал ажыццяўляецца лоцманскай службай Панамскага канала. Сярэдні час праходу судна па канале — 9 гадзін, мінімальны — 4 гадзіны 10 хвілін. Максімальная прапускная здольнасць 48 суднаў у суткі. Штогод праз будынкі канала праходзяць каля 17,5 тыс. суднаў, якія перавозяць больш 203 млн. т грузу. Да 2002 паслугамі канала скарысталася ўжо больш 800 тыс. суднаў.

Гісторыя

Першапачатковая задума будаўніцтва канала, які злучае два акіяна, ставіцца да XVI ст., але кароль Іспаніі Філіп II наклаў забарону на разгляд падобных праектаў, паколькі «што Бог злучыў, чалавек раз’яднаць не можа». У 1790-я праект канала быў распрацаваны Алесандра Маласпіна, яго каманда нават абследавала трасу будаўніцтва канала.

Тым не менш, першая спроба будаўніцтва суднаходнага шляху на Панамскім перашыйку датуецца толькі 1879. Фердынандам Лесепсам, пад кіраўніцтвам якога быў прарыты Суэцкі канал, у Францыі была створаная «Усеагульная кампанія міжакіянскага канала», акцыі якой набыла больш 800 тыс. чалавек. Да 1888 на будаўніцтва канала было патрачана $300 млн (амаль у 2 разы больш, чым меркавалася), а выкананая была толькі траціна прац. Чыннікам стаў і няправільны праект (Фердынанд Лессепс настаяў на тым, каб канал быў прарыты на ўзроўні мора) і, галоўным чынам, немагчымасць зладзіцца з хваробамі — малярыяй і жоўтай ліхаманкай — якія валілі працаўнікоў. Ёсць звесткі, што загінулі па меншай меры 20 тыс. чалавек. Будоўля набыла благую славу, аж да таго, што некаторыя групы працоўных прывозілі з сабой з Францыі ўласныя дамавіны. Становішча спраў стала больш немагчыма хаваць, ужо таму, што Лесепс меў вострую патрэбу ў новых капіталах. Кампанія збанкрутавалася, што пацягнула за сабой разарэнне тысяч дробных уладальнікаў акцый. Наступнае расследаванне выявіла факты масавай карупцыі, подкупу кампаніяй службовых асоб, рэдактараў газет. Дадзеная авантура атрымала назву Панамскай, а слова «панама» стала сінонімам афёры, махлярствы.

Будаўніцтва канала ў 1888 году

Выява:Акцыя панамскага канала.JPG

Акцыя Панамскага канала

Іспана-амерыканская вайна 1898 года ўзмацніла намер ЗША пабудаваць канал на Панамскім пярэсмыку ў мэтах узмацнення ўплыву ў Заходнім паўшар’і. У 1901 году Злучаныя Штаты склалі з Вялікабрытаніяй дамова Хея - Паунсфота, паводле якога Штаты атрымалі выключнае права на будынак дадзенага канала. У 1903 году ЗША падтрымалі патрабаванне Панамы аб аддзяленні ад Калумбіі і ў якасці кампенсавання за гэта атрымалі ў Панамы зону для будаўніцтва канала.

Акрамя таго, у 1900 году ў Гаване Уолтарам Ридом і Джэймсам Керролом было ўсталявана, што жоўтая ліхаманка перадаецца камарами і распрацаваны метад выкаранення жоўтай ліхаманкі шляхам знішчэння камаров. Падушачы аб няўдачы першай спробы пракапаць канал, амерыканцы накіравалі ў паход на камароў цэлае войска, узначаленую Уільямам Кроуфордом Горгасом — 1500 чалавек. Аб маштабах гэтай небывалай аперацыі красамоўна кажуць апублікаваныя дадзеныя: патрабавалася высячы і спаліць 30 мільёнаў квадратных метраў хмызнякоў і дробных дрэў, выкосить і спаліць траву на такім жа пляцы, асушыць мільён квадратных ярдаў балот, вырыць 250 тысяч футаў водаадводных канаў і аднавіць 2 мільёна футаў старых равоў, распырскаць 150 тысяч галонаў алеяў, знішчальных камарыныя лічынкі ў агменях размнажэння. Як і незадоўга да гэтага ў Гаване, гэта прынесла свой плён: жоўтая ліхаманка знікла, выпадкі малярыі скараціліся, і галоўная перашкода было ўхілена.

Да будынка канала ваеннае міністэрства ЗША прыступіла ў 1904 году. Галоўным інжынерам канала стаў Джон Фрэнк Стивенс. Гэтым разам быў абраны правільны праект: шлюзы і азёры. На будаўніцтва запатрабавалася 10 гадоў, $400 млн і 70 тысяч працоўных, з якіх 5600 чалавек загінула падчас будаўніцтваў. Першае судна па нітцы канала мінула 15 жніўня 1914 года. Афіцыйнае адкрыццё канала адбылося толькі 12 чэрвеня 1920 года.

Панамскі канал кантраляваўся ЗША аж да 31 снежня 1999 года, пасля чаго быў перададзены ўраду Панамы.

Канфігурацыя канала

Дзякуючы S-вобразнай форме Панамскага пярэсмыка, Панамскі канал накіраваны з юго-усходу (бок Ціхага акіяна) на северо-захад (Атлантычны акіян). Канал складаецца з двух штучных азёр, злучаных каналамі і паглыбленымі рэчышчамі рэк, а таксама з двух груп шлюзов. Са боку Атлантычнага акіяна трехкамерный шлюз «Gatun» злучае Лимонскую бухту з возерам Гатун. Са боку Ціхага акіяна двухкамерны шлюз «Miraflores» і аднакамерны шлюз «Pedro Miguel» злучаюць Панамскую бухту з рэчышчам канала. Розніца паміж узроўнем Сусветнага Акіяна і ўзроўнем Панамскага канала складае 25,9 метра. Дадатковае водазабеспячэнне забяспечваецца яшчэ адным вадасховішчам — возерам Алахуэла

Велізарны паром, праходзілы праз канал

Усе шлюзы канала — двухниточные, што забяспечвае магчымасць адначасовага сустрэчнага руху суднаў па канале. На практыцы, тым не менш, звычайна абедзве ніткі шлюзаў працуюць на пропуск суднаў у адным кірунку. Памеры шлюзовых камер: шырыня 33,53 м, даўжыня 304,8 м, мінімальная глыбіня 12,55 м. Кожная камера месціць 101 тыс. м? воды. Праводка буйных суднаў праз шлюзы забяспечваецца адмысловымі невялікімі чыгуначнымі лакаматывамі на электрычнай цязе, званымі муламі (у гонар мулов, раней якія служылі асноўнай цяглавай сілай для перасоўвання барак па рэках).

На сваім працягу канал перасякаецца трыма мастамі. Уздоўж трасы канала паміж гарадамі Панама і Колон пракладзеная аўтамабільная дарога і чыгунка.

Плацяжы за праход па канале

Зборы за праход па канале афіцыйна спаганяюцца Адміністрацыяй Панамскага канала — дзяржаўнай установай Панамы. Стаўкі збору ўсталяваныя ў залежнасці ад тыпу судна.

Сума збору з контейнеровозов разлічваецца ў залежнасці ад іх ёмістасці, выяўленай у TEU (аб'ём стандартнага 20-футавага кантэйнера). З 1 мая 2006 года стаўка складае $49 за адзін TEU.

Сума плацяжу з іншых суднаў вызначаецца ў залежнасці ад іх водазмяшчэнні. На 2006 год стаўка збору складала $2,96 за адну тону да 10 тыс. тон, $2,90 за кожную з наступных 10 тыс. тон і $2,85 за кожную наступную тону.

Сума збору з малых суднаў разлічваецца зыходзячы з іх даўжыні:

Даўжыня судна	Стаўка
Да 15,24 м (50 футаў)	$500
Ад 15,24 м (50 футаў) да 24,384 м (80 футаў)	$750
Ад 24,384 м (80 футаў) да 30,48 м (100 футаў)	$2000
Звыш 30,48 м (100 футаў)	$2500

Будучыня канала

23 кастрычніка 2006 гады ў Панаме былі падведзеныя вынікі рэферэндума аб пашырэнні Панамскага канала, якое падтрымалі 79 % насельніцтвы. Прыняццю гэтага плану спрыялі кітайскія бізнэс-структуры, кіраўнікі канала. Да 2014 году ён будзе мадэрнізаваны і зможа прапускаць нафтавыя танкеры водазмяшчэннем больш 300 тыс. тон, што істотна скароціць час дастаўкі венесуэльскай нафты ў Кітай. Як раз да гэтага часу Венесуэла абяцае павялічыць пастаўкі нафты ў КНР да 1 млн барэляў у суткі.

Падчас рэканструкцый плануецца правесці дноуглубительные працы і пабудаваць новыя, шырэйшыя шлюзы. У выніку да 2014—2015 гадам праз Панамскі канал змогуць праходзіць супертанкеры водазмяшчэннем да 170 тыс. тон. Максімальная прапускная здольнасць канала ўзрасце да 18,8 тыс. суднаў у год, грузазварот — да 600 млн PCUMS. Рэканструкцыя абыйдзецца ў $5,25 млрд. Чакаецца, што дзякуючы ёй да 2015 году бюджэт Панамы будзе штогод атрымліваць $2,5 млрд прыбыткаў ад канала, а да 2025 году прыбыткі ўзрастуць да $4,3 млрд.

Цікавыя факты

Перад пачаткам будаўніцтва канала, было выкарыстана каля 2 млн галонов газаа для распылення па балотам у раёне будучай будоўлі, з мэтай знішчэння камаров Aedes aegypti (на ангел.) і малярийных камароў — пераносчыкаў жоўтай ліхаманкі і малярыі, адпаведна.

Раніцай 13 кастрычніка 1913 прэзідэнт ЗША Томас Вудро Вильсон у прысутнасці шматлікіх высокапастаўленых госцяў, якія памкнуліся ў Белым доме, накіраваўся да адмысловага століка і велічным жэстам націснуў на пазалочаную кнопку. І у тое ж імгненне магутны выбух скалынуў вільготнае трапічнае паветра ў чатырох тысячах кіламетрах ад Вашынгтона, на Панамскім перашыйку. Дваццаць тысяч кілаграмаў дынаміта разбурылі ў горада Гамбоа апошнюю перашкоду, падзялялую вады Атлантычнага і Ціхага акіянаў. Кабель даўжынёй у чатыры тысячы кіламетраў, адмыслова пракладзены ад перамычкі ў Гамбоа да Белай хаце, паслухмяна выканаў волю прэзідэнта. (Крыніца: Гальский Дезигер. Вялікія авантуры.— Масква: Прагрэс, 1986.— З.287-288.).

Альтэрнатыва

У якасці альтэрнатыўнай трасы для межокеанского канала разглядалася тэрыторыя Нікарагуа. Першыя папярэднія планы Нікарагуанскага канала паўсталі яшчэ ў XVII стагоддзі. Калі ўсё жа быў пабудаваны Панамскі канал, Вялікабрытанія і Францыя, фактычна адхіленыя ад кантролю над ім і незадаволеныя манаполіяй ЗША, сталі праводзіць актыўныя пошукі з мэтай пабудовы канала-канкурэнта. Збольшага намерам перашкодзіць пракладцы Нікарагуанскага канала тлумачыцца сталае неаслабнае імкненне ЗША усталяваць кантроль над Нікарагуа і ўмяшанне ва ўнутраныя справы гэтай краіны. Па некаторых звестках, шырокая падтрымка Савецкім Саюзам сандынісцкага ўрада Нікарагуа ажыццяўлялася з намерам ажыццявіць пабудову міжакіянскага канала, кантралюемага СССР.

У Сеціве

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Панамскі канал
• Панамскі канал Артыкул з Тэхнічнай Энцыклапедыі 1927-34 г.г.:
• Афіцыйны сайт адміністрацыі Панамскага канала(ісп.) (англ.) 
• Вэб-камеры Панамскага канала(англ.)